ادامه شرایط فعلی دارو و درمان را گران تر می کند / حسین کرمانپور: دیگر فقط مواد اولیه مشکل نیست؛ بسته‌بندی و ملزومات تولید دارو مورد حمله نظامی قرار گرفته است + صوت

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، افزایش قیمت دارو و مکمل‌های دارویی در ماه‌های اخیر به یکی از نگرانی‌های جدی مردم تبدیل شده است. بسیاری از شهروندان می‌گویند هزینه‌های درمانی آن‌چنان افزایش یافته که تأمین دارو و ادامه روند درمان برایشان دشوار شده است. در حالی که مسئولان بارها بر تلاش برای حفظ دسترسی مردم به دارو تأکید کرده‌اند، بازار دارو و مکمل‌ها همچنان با افزایش قیمت و نگرانی از کمبود برخی اقلام مواجه است.

در همین رابطه، خبرنگار اجتماعی رکنا در گفت‌وگو با دکتر حسین کرمانپور، مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت، درباره دلایل افزایش قیمت دارو و شرایط فعلی بازار دارویی کشور پرسید:

 می‌دانیم که برای قیمت‌گذاری دارو و مکمل‌های دارویی، کارگروه‌هایی متشکل از وزارت صمت، وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، بانک مرکزی و سایر نهادهای مرتبط تصمیم‌گیری می‌کنند، اما واقعیت این است که افزایش قیمت دارو و به‌ویژه مکمل‌های دارویی برای مردم به وضعیتی نگران‌کننده رسیده است. بسیاری از شهروندان احساس می‌کنند هزینه‌های درمان آن‌قدر بالا رفته که عملاً امکان استفاده از خدمات دارویی و درمانی برایشان دشوار شده است. البته روشن است که همه این موضوع به وزارت بهداشت مربوط نمی‌شود و بخشی از آن به مسائل ارزی، تبادلات مالی و شرایط اقتصادی کشور بازمی‌گردد، اما در نهایت مردم حوزه سلامت را مسئول پاسخگویی می‌دانند توضیح شما در خصوص وضعیت دارو و درمان در شرایط فعلی کشور چیست؟

دکتر حسین کرمانپور مدیر روابط عمومی وزارت بهداشت در این خصوص به خبرنگار اجتماعی رکنا گفت:  مشکلی که امروز با آن روبه‌رو هستیم این است که اگر شرایط به همین شکل ادامه پیدا کند، با چالش‌های بیشتری در حوزه تأمین دارو مواجه خواهیم شد. دیگر فقط موضوع تأمین مواد اولیه دارویی مطرح نیست؛ امروز حتی در حوزه بسته‌بندی، آلومینیوم و سایر ملزومات مورد نیاز تولید دارو نیز با مشکلاتی روبه‌رو هستیم. بخشی از ظرفیت‌های تولیدی و تأمین این اقلام آسیب دیده و ناچاریم برخی از نیازها را از طریق واردات تأمین کنیم.

وی ادامه داد: در شرایط فعلی، اینکه هنوز دارو در کشور موجود است و در اختیار بیماران قرار می‌گیرد، نتیجه تلاش گسترده مجموعه‌های مختلف است. با این حال نگرانی ما این است که کمبودهای دارویی افزایش پیدا نکند، زیرا متأسفانه به‌تدریج برخی اقلام به فهرست کمبودهای دارویی اضافه می‌شوند.

مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت افزود: جنگ و شرایط ناشی از آن فقط یک مسئله نظامی نیست و آثار آن در حوزه‌های مختلف از جمله سلامت و دارو دیده می‌شود. وزارت بهداشت تنها می‌تواند هشدارها و دغدغه‌های خود را مطرح کند و امیدواریم تصمیم‌گیران کشور با دقت و تدبیر بیشتری عمل کنند تا آسیب کمتری به مردم وارد شود.

او تأکید کرد: مسئله دارو فقط دغدغه بیماران نیست. ما که در حوزه سلامت فعالیت می‌کنیم نیز خودمان بیمار می‌شویم، خانواده‌ها و نزدیکانمان بیمار می‌شوند و مانند سایر مردم به داروخانه‌ها مراجعه می‌کنیم. بسیاری از اطرافیان ما نیز با همین مشکلات و دغدغه‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

کرمانپور در ادامه با اشاره به هزینه‌های غیرضروری که گاه به نسخه‌های درمانی اضافه می‌شود، گفت: «در بسیاری از موارد، بیمار انتظار دارد اقلامی برای او تجویز شود که از نظر علمی ضرورت چندانی ندارند. برای مثال، برخی بیماران اصرار دارند سرم یا انواع مکمل‌ها برایشان تجویز شود؛ در حالی که کاربرد سرم کاملاً مشخص است و تنها در شرایط خاصی مانند از دست رفتن حجم قابل توجهی از خون، شوک یا مواردی که بیمار نیاز واقعی به دریافت مایعات از طریق رگ دارد، استفاده از آن توجیه علمی دارد.»

در زمینه مصرف دارو با مشکلات فرهنگی روبه‌رو هستیم

وی افزود: «گاهی بیمار انتظار دارد پزشک برای او انواع ویتامین‌ها و مکمل‌ها را تجویز کند، در حالی که ممکن است نسخه‌ای که از نظر علمی برای درمان بیماری او کافی است، حتی به ۵۰ هزار تومان هم نرسد. اما وقتی چند مکمل و اقلام غیرضروری به آن اضافه می‌شود، هزینه نسخه به چند میلیون تومان افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی بیمار تصور می‌کند مشکل از وزارت بهداشت یا پزشک است، در حالی که بخشی از مسئله به فرهنگ مصرف دارو و انتظاراتی بازمی‌گردد که در جامعه شکل گرفته است.»

مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت تأکید کرد: «متأسفانه در زمینه مصرف دارو با مشکلات فرهنگی روبه‌رو هستیم. برخی باورها و جملاتی که درباره دارو و درمان مطرح می‌شود، پایه علمی ندارد و گاهی حتی در حوزه شبه‌علم قرار می‌گیرد. به همین دلیل معتقدم فرهنگ‌سازی در این حوزه یک ضرورت جدی است.»

باید تلاش بیشتری برای آگاهی‌بخشی به مردم انجام دهیم و فرهنگ مصرف صحیح دارو را تغییر دهیم

او ادامه داد: «در این زمینه انتقاد جدی به خود وزارت بهداشت، نظام دارویی کشور و حتی مجموعه روابط عمومی‌ها وارد است. ما باید تلاش بیشتری برای آگاهی‌بخشی به مردم انجام دهیم و فرهنگ مصرف صحیح دارو را تغییر دهیم. اگر دارویی واقعاً مورد نیاز بیمار باشد، باید تجویز و مصرف شود؛ حتی اگر هزینه آن بالا باشد. اما نباید اجازه دهیم مصرف بی‌رویه و غیرضروری دارو و مکمل به یک عادت تبدیل شود.»

کرمانپور با اشاره به برنامه‌های فرهنگی وزارت بهداشت گفت: «در حوزه روابط عمومی تلاش کرده‌ایم این موضوع را جدی‌تر دنبال کنیم. از رسانه‌ها نیز می‌خواهیم به ما کمک کنند تا بتوانیم فرهنگ صحیح مصرف دارو را در جامعه گسترش دهیم. در حال حاضر با همکاری گروهی از جوانان نسل Z در حال اجرای طرحی هستیم که امیدواریم طی سه تا چهار ماه آینده از آن رونمایی شود. هدف این است که مردم هنگام مراجعه به داروخانه‌ها شناخت بهتری نسبت به داروهای ضروری و غیرضروری داشته باشند و مصرف دارو بر مبنای اصول علمی انجام شود.»

باید تلاش کنیم از نگاه صرفاً درمان‌محور فاصله بگیریم و به سمت سلامت‌محوری حرکت کنیم

وی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر لزوم تغییر نگاه از درمان‌محوری به سلامت‌محوری گفت: «باید تلاش کنیم از نگاه صرفاً درمان‌محور فاصله بگیریم و به سمت سلامت‌محوری حرکت کنیم. امروز بخش بزرگی از بودجه‌ها، منابع و امکانات کشور صرف درمان می‌شود، در حالی که اگر در حوزه پیشگیری و ارتقای سلامت سرمایه‌گذاری بیشتری انجام شود، بسیاری از این هزینه‌ها کاهش خواهد یافت.»

او افزود: «ممکن است این حرف به مذاق برخی خوش نیاید، اما واقعیت این است که سال‌هاست بر ریل اشتباهی حرکت می‌کنیم. هر چقدر تخت بیمارستانی، تجهیزات تشخیصی و امکانات درمانی اضافه کنیم، اگر به ریشه‌های بیماری‌ها توجه نکنیم، همچنان با افزایش هزینه‌های درمان مواجه خواهیم بود. باید به موضوعاتی مانند تغذیه سالم، کاهش مصرف دخانیات، کنترل آلودگی هوا، حفظ منابع آب، اصلاح سبک زندگی، افزایش تحرک بدنی و پیشگیری از سوءمصرف مواد توجه جدی‌تری داشته باشیم؛ چرا که سلامت جامعه از همین مسیر تأمین می‌شود.»

باید سبک زندگی سالم تری داشته باشیم

کرمانپور در ادامه با تأکید بر اهمیت پیشگیری و خودمراقبتی گفت: «اگر بتوانیم جامعه‌ای داشته باشیم که مردم سبک زندگی سالم‌تری داشته باشند، تغذیه مناسب‌تری داشته باشند، تحرک کافی داشته باشند و از سلامت خود مراقبت کنند، طبیعی است که نیاز به مراجعه‌های مکرر به پزشک و مصرف دارو نیز کاهش پیدا می‌کند. داشتن بدن سالم و کبد سالم، نتیجه همین مراقبت‌هاست و باید این فرهنگ را در جامعه تقویت کنیم.»

وی افزود: «ما جلسات متعددی در این زمینه برگزار کرده‌ایم و امیدواریم تا پایان این دولت بتوانیم به نتایجی برسیم که خودمراقبتی در جامعه افزایش پیدا کند. یکی از موضوعاتی که دنبال می‌کنیم این است که بخشی از داروها بتوانند در چارچوب مشخص و قانونی، بدون نسخه و به شکل کنترل‌شده در اختیار بیماران قرار بگیرند؛ همان چیزی که در دنیا با عنوان OTC شناخته می‌شود. البته این موضوع باید با آموزش و افزایش آگاهی مردم همراه باشد تا مصرف دارو درست انجام شود.»

اگر بیمار یاد بگیرد چطور از خود مراقبت کند هزینه درمان کمتری پرداخت خواهد کرد

مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت ادامه داد: «اگر بیمار یاد بگیرد که چگونه از خودش مراقبت کند و در چه شرایطی به پزشک مراجعه کند، هم به سلامت او کمک می‌شود و هم هزینه‌های پرداخت از جیب مردم کاهش پیدا می‌کند. در مقابل، مراجعه‌های غیرضروری، افزایش هزینه‌های درمان و مصرف بی‌رویه دارو باعث فشار بیشتر به خانواده‌ها می‌شود.»

یکی از مشکلات جدی امروز در نسخه‌های پزشکی، مصرف تعداد زیاد داروهاست

او با اشاره به پدیده چنددارویی یا «پُلی‌فارماسی» گفت: «یکی از مشکلات جدی امروز در نسخه‌های پزشکی، مصرف تعداد زیاد داروهاست. همیشه دارو به معنای درمان نیست؛ گاهی مصرف داروهای متعدد، مراجعه به پزشکان مختلف و رفتن از یک پزشک به پزشک دیگر می‌تواند شرایط بیمار را پیچیده‌تر و حتی بدتر کند.»

کرمانپور با بیان یک نمونه از تجربه کاری خود گفت: «تا همین شب گذشته که شیفت بودم، بیماری داشتم که از ابتدای تیرماه تا پایان تیرماه، یعنی طی یک ماه، هشت بار به پزشکان مختلف مراجعه کرده بود و داروهای متعددی دریافت کرده بود. این نشان می‌دهد که ما باید در نظام سلامت به سمتی برویم که هم بیمار پرونده و مسیر درمان مشخصی داشته باشد و هم عملکرد پزشکان به شکل دقیق‌تری ارزیابی شود.»

پزشک باید کارنامه داشته باشد؛ اینکه چگونه دارو تجویز می‌کند و چقدر به اصول علمی پایبند است

وی افزود: «پزشک هم باید کارنامه داشته باشد؛ اینکه چگونه دارو تجویز می‌کند، چقدر به اصول علمی پایبند است و چگونه با بیمار برخورد می‌کند. ما با جدیت این مسیر را دنبال می‌کنیم و در روزهای آینده ارزیابی‌هایی انجام خواهد شد. برای پزشکانی که عملکرد مطلوبی دارند، سازوکارهای تشویقی در نظر گرفته می‌شود و در مقابل، اگر پزشکی برخلاف اصول علمی رفتار کند یا داروهای غیرضروری تجویز کند، حتماً با آن برخورد خواهد شد.»

کرمانپور با اشاره به مصرف نادرست برخی داروها و تأثیر آن بر سلامت مردم گفت: «سهم دارویی که باید برای یک فرد در طول یک سال یک یا دو بار مصرف شود، گاهی به دلایل مختلف چندین برابر افزایش پیدا می‌کند؛ ممکن است دارو انباشته شود، بدون نیاز مصرف شود یا به شکل نادرست مورد استفاده قرار گیرد. این موضوع نه‌تنها هزینه ایجاد می‌کند، بلکه به سلامت فرد و خانواده او نیز آسیب می‌زند.»

وی تأکید کرد: «بازار مصرف دارو و اصلاح رفتار مردم در این حوزه، موضوع بسیار بزرگی است و نیاز به کار کارشناسی دارد. از نگاه من که در حوزه روابط عمومی فعالیت می‌کنم، موضوعات زیادی برای بررسی وجود دارد، اما قطعاً کارشناسان فنی، سندیکاها، تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان و حتی داروخانه‌ها نیز دیدگاه‌های مهمی دارند که باید شنیده شود.»

نباید به شکلی دارو مصرف کنیم که بعدها بگوییم کاش آن دارو را نخورده بودیم

کرمانپور با اشاره به ضرورت مصرف منطقی دارو گفت: «در کتاب‌های علمی هم تأکید شده که دارو همان‌طور که می‌تواند شفابخش باشد، می‌تواند آسیب‌زا هم باشد. دارو می‌تواند درد را کاهش دهد و بیماری را درمان کند، اما مصرف نادرست یا بیش از اندازه آن ممکن است مشکلات جدیدی ایجاد کند؛ حتی در مواردی زمینه برخی بیماری‌ها را فراهم کند و بعدها فرد حسرت بخورد که ای کاش مصرف بی‌دلیل آن دارو را ادامه نمی‌داد.»

روسای شعام در جریان وضعیت دارو و درمان کشور هستند؟

با توجه به شرایط فعلی کشور و اینکه تصمیمات بخش‌های مختلف می‌تواند بر حوزه سلامت و دارو اثرگذار باشد، آیا وزارت بهداشت و وزیر بهداشت درباره وضعیت دارو و درمان کشور با مسئولان بخش‌های دیگر و تصمیم‌گیران حوزه‌های مختلف بخصوص شعام صحبت‌هایی داشته‌اند؟ آیا در تصمیمات کلان کشور و این روزها در بخش تصمیمات مدیریت نظامی؛ شرایط حوزه سلامت مورد توجه قرار می‌گیرد؟

حسین کرمانپور در پاسخ به این سوال گفت: «به صورت سربسته عرض کنم که بخش قابل توجهی از وقت وزیر بهداشت در شرایط فعلی صرف همین مسائل می‌شود؛ چه در حوزه علمی، چه در حوزه اطلاع‌رسانی و چه در جلساتی که برای تبیین شرایط سلامت کشور برگزار می‌شود. بخش زیادی از این زمان صرف توضیح وضعیت موجود، ارائه اطلاعات و بیان دغدغه‌های حوزه سلامت به مجموعه‌های مختلف از جمله دولت، بانک مرکزی و سایر نهادهای مرتبط می‌شود تا زیربنای تصمیمات با توجه بیشتری به شرایط سلامت کشور شکل بگیرد.»

کرمانپور در ادامه با اشاره به وضعیت نظام سلامت کشور گفت: «با وجود همه مشکلات، سلامت کشور در بسیاری از شاخص‌ها از بسیاری از کشورهای منطقه فرسنگ‌ها جلوتر است، اما این جایگاه بر دوش کارکنان نظام سلامت و مردم قرار دارد و باید به شکلی این شرایط را مدیریت کنیم که نیروهای ما در نظام سلامت، با آرامش و امنیت بتوانند کار کنند. جنس کار در سلامت، انسان است؛ باید کسی که در این حوزه فعالیت می‌کند احساس امنیت، آرامش و رضایت داشته باشد تا بتواند خدمت بهتری ارائه دهد.»

وی افزود: «سلامت و امنیت در کنار یکدیگر قرار دارند. اگر در حوزه سلامت اختلال ایجاد شود، قطعاً آثار آن می‌تواند به حوزه‌های دیگر از جمله امنیت اجتماعی نیز سرایت کند.»

مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت با اشاره به تأثیر بحران‌های جهانی بر سلامت جوامع گفت: «همان‌طور که در مصاحبه‌های قبلی هم اشاره کردم، به نظرم برخی کشورها مانند آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای اروپایی تصور می‌کنند که یک کشور را هدف قرار داده‌اند، اما واقعیت این است که زخم بر پیکر جهان ایجاد می‌شود. ممکن است یک زخم کوچک با یک بخیه و جراحی درست درمان شود، اما وقتی زخم‌های متعدد در نقاط مختلف جهان ایجاد شود؛ از افغانستان و ایران گرفته تا غزه، فلسطین، عراق، اوکراین و سایر مناطق، این زخم‌ها اثرات تشدیدکننده‌ای بر سلامت جهانی خواهند داشت.»

او ادامه داد: «به نظر می‌رسد برخی تصمیم‌گیران در جهان روی شاخه‌ای نشسته‌اند که در حال بریدن آن هستند. جنگ، تحریم و خشونت در نهایت به ضرر همه تمام خواهد شد. کسانی که تنها به جنگ و خونریزی فکر می‌کنند، باید بدانند که نتیجه این مسیر بازگشت به نقطه اول و ایجاد بحران‌های گسترده‌تر خواهد بود.»

کرمانپور با اشاره به آثار باقی‌مانده از جنگ‌های گذشته گفت: «کشور ما هنوز از جنگ هشت‌ساله دفاع مقدس زخم‌های زیادی بر پیکر خود دارد. حالا اگر زخم‌های جدیدی به جامعه وارد شود، فشار زیادی ایجاد خواهد کرد. مقاومت در برابر دشمن و ایستادگی، هزینه‌هایی دارد و این فشارها در بخش‌های مختلف جامعه خود را نشان می‌دهد.»

وی تأکید کرد: «یکی از حوزه‌هایی که آثار این فشارها را در بلندمدت خواهد دید، حوزه سلامت است. نباید فقط به دارو، تجهیزات پزشکی و بیمارستان فکر کنیم؛ آسیب‌های روحی و روانی ناشی از بحران‌ها نیز بسیار مهم است. وقتی انسان‌ها جان خود را از دست می‌دهند یا خانواده‌ها دچار آسیب می‌شوند، آثار آن فقط محدود به همان لحظه نیست.»

او با اشاره به حادثه میناب گفت: «برای مثال، اگر درباره کودکانی که در میناب جان خود را از دست دادند، تا سال‌ها برای ترمیم آسیب‌های روانی و اجتماعی آن منطقه اقدام نشود و ارتباط مستمر با مردم برقرار نشود، این زخم می‌تواند تا چند دهه و حتی نسل‌ها ادامه پیدا کند و آثار خود را بر جامعه بگذارد.»

کرمانپور ادامه داد: «سلامت چیزی نیست که بتوانیم آن را از فشارهای روحی، روانی و جسمی جدا کنیم. بمباران، آسیب‌های جسمی، کمبودها، مشکلات دارویی و فشارهای روانی همه در کنار هم بر سلامت جامعه اثر می‌گذارند و نمی‌توان انتظار داشت این حوزه از چنین شرایطی آسیب نبیند.»

وی در پایان گفت: «تمام تلاش ما این است که با پیگیری‌های مستمر، تا جایی که امکان دارد جلوی آسیب‌ها گرفته شود. وزیر بهداشت دائماً در جلسات مختلف حضور دارد و تلاش می‌کند شرایط حوزه سلامت برای تصمیم‌گیران کشور تبیین شود. در این مسیر، بانک مرکزی، بیمه‌ها و مجموعه‌های اطلاعاتی و امنیتی نیز همکاری می‌کنند، اما واقعیت این است که جنگ و تحریم‌ها اثرات خود را به شکل واضح نشان می‌دهند و مردم، مسئولان و رسانه‌ها این شرایط را درک می‌کنند. اگر اراده و مدیریت قاطع وجود داشته باشد، می‌توان بخشی از این آسیب‌ها را کنترل کرد.»