سد کرج پر شد؛ بحران آب تهران تمام نشد/هر تهرانی روزانه ۱۹۵ لیتر آب مصرف می‌کند؛ بالاتر از توان اقلیمی/ هدررفت ۴۰ درصدی آب؛ بخشی از بحران پنهان تهران + صوت

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، پرشدگی ۹۰ درصدی سد امیرکبیر (کرج) پس از یکی از سخت‌ترین دوره‌های خشکسالی تهران، تصویری امیدوارکننده از وضعیت منابع آبی پایتخت به نمایش گذاشته است؛ اما کارشناسان اقلیم هشدار می‌دهند این تصویر نباید باعث فراموشی بحران عمیق آب تهران شود. کاهش بارش‌ها، افزایش مصرف، هدررفت شبکه و تغییرات اقلیمی همچنان عواملی هستند که آینده آبی پایتخت را تهدید می‌کنند. در همین رابطه دکتر نیما فرید مجتهدی، پژوهشگر حوزه اقلیم و تغییرات محیطی، با تشریح آخرین وضعیت سدهای تهران تأکید می‌کند که یک سال پربارش نمی‌تواند روند بلندمدت خشکسالی را تغییر دهد و راه نجات تهران، سازگاری با اقلیم جدید است.

در ادامه گفت و گوی خبرنگار اجتماعی رکنا را با دکتر نیما فرید مجتهدی می توانید بخوانید.

تصاویر تازه منتشرشده از سد امیرکبیر (کرج) که افزایش قابل توجه ذخیره آب این سد را نشان می‌دهد، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که آیا پایتخت توانسته از بحران کم‌آبی فاصله بگیرد یا این اتفاق تنها یک وقفه کوتاه در یک روند نگران‌کننده است؟

دکتر نیما فرید مجتهدی، پژوهشگر حوزه اقلیم و تغییرات محیطی، در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی رکنا درباره آخرین وضعیت سدهای پنجگانه تهران اظهار کرد: «از میان پنج سدی که در اطراف تهران قرار دارند، سد امیرکبیر بیشترین افزایش را داشته و اکنون حدود ۹۰ درصد پرشدگی دارد. سدهای ماملو، طالقان و سایر منابع نیز شرایط متفاوتی دارند، اما افزایش قابل توجه مربوط به سد کرج بوده است.»

وی با اشاره به مقایسه شرایط فعلی با سال گذشته گفت: «این اتفاق بعد از خشکسالی شدیدی رخ داده که سال گذشته وضعیت سد کرج را به شرایطی رساند که تصاویر آن برای مردم بسیار نگران‌کننده بود. آن وضعیت از نظر تاریخی کم‌سابقه بود و حدود ۶۰ سال مشابه آن ثبت نشده بود.»

این پژوهشگر اقلیم ادامه داد: «البته خود پرشدگی سد کرج اتفاق بی‌سابقه‌ای نیست. در سال‌های گذشته نیز این سد دوره‌هایی با ذخیره مناسب داشته است، اما در دو دهه اخیر به دلیل کاهش بارش‌ها، تعداد سال‌هایی که چنین شرایطی را شاهد بودیم کمتر شده است. بنابراین باید تفاوت قائل شویم بین یک سال خوب آبی و تغییر روند کلی منابع آب.»

مجتهدی با تأکید بر اینکه وضعیت فعلی نباید موجب ایجاد تصور پایان بحران آب تهران شود، گفت: «ما همچنان در منطقه‌ای خشک زندگی می‌کنیم. استان تهران برخلاف برخی مناطق کشور، امسال هم شرایط مطلوبی از نظر بارش نداشته و طبق آمار رسمی سازمان هواشناسی، حدود ۴۰ درصد کاهش بارش در استان تهران ثبت شده است. در کرج نیز کاهش بارش وجود داشته و این نشان می‌دهد خشکسالی همچنان ادامه دارد.»

وی افزود: «بهبود شرایط سد کرج بیشتر به دلیل بارش‌های مناسب برف در ارتفاعات البرز مرکزی بوده است؛ اما این موضوع نباید باعث شود روند اصلی را فراموش کنیم. ما همچنان با کاهش منابع، افزایش تقاضا و الگوهای مصرفی مواجه هستیم.»

مجتهدی با اشاره به مصرف بالای آب در تهران گفت: «در حال حاضر مصرف سرانه آب در تهران حدود ۱۹۵ لیتر در شبانه‌روز برای هر نفر است، در حالی که استانداردها حدود ۱۳۰ لیتر را نشان می‌دهد. علاوه بر این، موضوع هدررفت آب، فرسودگی شبکه، افزایش تقاضا و سبک زندگی شهری نیز همچنان پابرجاست.»

وی ادامه داد: «ما نباید تنها به آسمان نگاه کنیم که امسال بارش خوب بوده یا سال گذشته خشک بوده است. بارندگی یک نعمت است، اما مدیریت منابع آب باید به گونه‌ای باشد که زندگی مردم وابسته به نوسانات بارش نباشد. ما که جامعه عشایری نیستیم که با تغییر شرایط آب‌وهوایی جابه‌جا شویم؛ باید خودمان را با شرایط اقلیمی تهران سازگار کنیم.»

مجتهدی با تأکید بر اینکه مسئله آب تهران نباید به میزان بارندگی یک سال خاص گره زده شود، گفت: «تا زمانی که نگاه ما فقط به نعمت‌های آسمانی باشد و نتوانیم خودمان را با شرایط موجود، جمعیت فعلی و میزان تقاضای امروز سازگار کنیم، همین وضعیت‌های نوسانی ادامه خواهد داشت. یک سال می‌گوییم آب کم است و باید از تهران مهاجرت کنیم و سال بعد که شرایط بهتر می‌شود، تصور می‌کنیم مشکل حل شده است؛ در حالی که حلقه گمشده، سازگاری با شرایط اقلیمی جدید است.»

وی ادامه داد: «طبق تمام پیش‌بینی‌هایی که از سوی سازمان‌های ملی و بین‌المللی ارائه شده، روند خشکی در ایران ادامه خواهد داشت و این مسئله قرار نیست از بین برود. بارش‌های خوب مقطعی بیشتر شبیه مسکن عمل می‌کنند؛ مشکلات را برای مدتی عقب می‌اندازند، اما اگر مدیریت و اصلاح رفتار اتفاق نیفتد، دوباره همان بحران‌ها بازمی‌گردند.»

این پژوهشگر اقلیم با اشاره به سابقه هشدارها درباره شرایط تهران افزود: «نباید فراموش کنیم که حتی در سال ۱۳۵۰ هم تیتر روزنامه‌های تهران درباره ترک تهران و ضرورت تغییر شرایط پایتخت منتشر می‌شد. یعنی مشکلاتی مانند جمعیت، آلودگی هوا، کمبود منابع و فشار بر ظرفیت‌های تهران موضوعات جدیدی نیستند؛ بلکه مشکلاتی انباشته‌شده هستند که طی دهه‌ها ادامه پیدا کرده‌اند.»

وی در پاسخ به این پرسش که وزارت نیرو و دستگاه‌های مسئول در شرایط فعلی چه اقداماتی باید انجام دهند، گفت: «یکی از مسائل مهم، موضوع هدررفت آب است. وقتی صحبت از ۳۰ تا ۴۰ درصد هدررفت آب در تهران می‌شود، این عدد بسیار بزرگی است. اگر واقعاً بتوانیم این میزان را کاهش دهیم، تأثیر قابل توجهی در تأمین آب خواهد داشت.»

مجتهدی با انتقاد از نبود سازگاری شهرها با تغییرات اقلیمی اظهار کرد: «بخش زیادی از ساختمان‌های ما مطابق با معماری متناسب با شرایط جدید اقلیمی ساخته نشده‌اند. ما سه دهه است که درباره تغییر اقلیم صحبت می‌کنیم، اما هنوز تغییر رفتار جدی در بسیاری از حوزه‌ها دیده نمی‌شود.»

وی با اشاره به مدیریت مصرف در بخش فضای سبز شهری گفت: «هنوز در بسیاری از شهرهای ایران، آبیاری فضای سبز در ساعات ابتدایی روز انجام می‌شود؛ در حالی که یکی از ابتدایی‌ترین اصول کارشناسی این است که آبیاری در زمانی انجام شود که تبخیر کمتر باشد تا آب هدر نرود. در شهری مانند تهران که میزان تبخیر سالانه آن بسیار بالاست، این موضوع اهمیت دوچندان دارد.»

این پژوهشگر ادامه داد: «تا زمانی که این مسائل از مرحله حرف به عمل نرسد، همین نوسان‌ها، همین تصاویر سدهای پر و خالی و همین وابستگی به بارش ادامه خواهد داشت.»

مجتهدی در پایان هشدار داد: «باید توجه کنیم که دوام آوردن ما در این سرزمین همیشه ارتباط مستقیمی با اقلیم داشته است. ما در گذشته بر اساس الگوی بارش و شرایط اقلیمی زندگی می‌کردیم، اما تغییر اقلیم این معادله را در حال تغییر دادن است. اگر این تغییر را جدی نگیریم، دیگر نمی‌توانیم با همان نگاه گذشته مدیریت کنیم. همان‌طور که سال گذشته شرایط بسیار سختی ایجاد شد و مردم و حتی مسئولان با مشکلات زیادی مواجه شدند، این تغییر معادله دوباره می‌تواند خودش را نشان دهد؛ چراکه در شرایط تغییر اقلیم، دیگر نمی‌توان انتظار داشت آسمان همان الگوی گذشته را تکرار کند.»