۷۰ درصد پرشدگی سد کرج، ۱۰۰ درصد بحران آب تهران/ پشت لبخند سد کرج، زخم عمیق تشنگی تهران /پایتخت در سراشیبی ورشکستگی هیدرولوژیک

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  تصویر رشد پرشدگی سد کرج تا مرز ۷۰ درصد، در نگاه اول می‌تواند نشانه‌ای از عبور تهران از بحران کم‌آبی تلقی شود، اما پشت این قاب امیدوارکننده، واقعیتی نگران‌کننده پنهان مانده است؛ واقعیتی که آمار رسمی سدهای پنج‌گانه پایتخت آن را به‌وضوح فریاد می‌زنند.

در شرایطی که شهروندان با تصور بهبود وضعیت ذخایر آبی روبه‌رو شده‌اند، ترازنامه واقعی آب تهران از ورود به یکی از خطرناک‌ترین دوره‌های تنش آبی طی سال‌های اخیر حکایت دارد؛ دوره‌ای که در آن، افت شدید ذخایر استراتژیک، کاهش بارندگی، فرسودگی مدیریت منابع و تغییرات تند اقلیمی، همزمان پایتخت را به سمت یک بحران چندلایه سوق داده‌اند.

اگرچه سد امیرکبیر یا همان سد کرج به دلیل بارش‌های مقطعی و روان‌آب‌های فصلی توانسته بخشی از ظرفیت خود را بازیابی کند، اما این عدد به تنهایی نمی‌تواند معیار سلامت شبکه تأمین آب تهران باشد. بررسی وضعیت کلی سدهای پنج‌گانه نشان می‌دهد حجم ذخیره آب در ابتدای سال آبی جاری به حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب سقوط کرده؛ رقمی که حتی در مقایسه با سال‌های خشکسالی شدید نیز کم‌سابقه است و فاصله‌ای عمیق با تراز ایمن و متعادل ذخایر آبی دارد. این کاهش شدید به معنای آن است که پایتخت بخش مهمی از پشتوانه استراتژیک خود برای عبور از تابستان‌های گرم و پرمصرف را از دست داده است.

در این میان، وضعیت سد لار بیش از همه نگران‌کننده به نظر می‌رسد. سدی که زمانی یکی از منابع کلیدی تأمین آب شرق تهران محسوب می‌شد، اکنون تنها حدود ۸ درصد پرشدگی دارد و عملاً در آستانه مرگ هیدرولوژیک قرار گرفته است. کاهش شدید ورودی آب، افت بارش برف در ارتفاعات و تغییر الگوی ذوب برف باعث شده این سد توان عملکرد طبیعی خود را از دست بدهد. در کنار آن، سد ماملو نیز با ذخیره‌ای حدود ۱۶ درصد، در شرایط نیمه‌تعطیل قرار گرفته و بخش مهمی از ظرفیت پشتیبانی شبکه آب شرب را از مدار خارج کرده است.

بحران زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم حتی سد طالقان به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین مخازن منطقه نیز نسبت به سال گذشته با افت قابل توجه ذخیره روبه‌رو شده است. کاهش ۱۳ درصدی حجم آب این سد نشان می‌دهد مشکل تنها به یک یا دو مخزن محدود نیست، بلکه کل سامانه آبی پایتخت وارد مرحله فرسایش و افت مستمر شده است. این در حالی است که رشد جمعیت، توسعه بی‌ضابطه شهری و مصرف سنگین، فشار مضاعفی بر منابع محدود آب وارد کرده‌اند.

کارشناسان حوزه آب معتقدند آنچه امروز در تهران مشاهده می‌شود، صرفاً یک خشکسالی موقت نیست، بلکه نشانه‌ای از ورشکستگی هیدرولوژیک تدریجی است؛ وضعیتی که در آن، میزان برداشت و مصرف از ظرفیت تجدیدپذیر منابع آب پیشی گرفته و سازه‌های بزرگ آبی دیگر توان جبران این شکاف را ندارند. در چنین شرایطی، نمایش اعداد امیدوارکننده از یک سد خاص، بدون اشاره به وضعیت بحرانی سایر مخازن، می‌تواند تصویر نادرستی از واقعیت موجود ایجاد کند.

اکنون تهران با کسری حدود ۵۵۰ میلیون مترمکعبی نسبت به تراز متعادل ذخایر آبی روبه‌روست؛ عددی که نشان می‌دهد پایتخت وارد دوره‌ای از تنش مزمن آبی شده است. ادامه این روند می‌تواند در ماه‌های آینده به افزایش جیره‌بندی پنهان آب، افت فشار گسترده، فرونشست بیشتر زمین و تشدید بحران‌های اجتماعی و زیست‌محیطی منجر شود. بسیاری از متخصصان هشدار می‌دهند که عبور از این وضعیت تنها با اتکا به بارندگی‌های مقطعی یا ساخت سدهای جدید ممکن نیست و بدون اصلاح الگوی مصرف، بازنگری در مدیریت منابع و توقف توسعه بی‌ضابطه شهری، بحران آب تهران هر سال ابعاد پیچیده‌تری پیدا خواهد کرد.