دو نیمه از یک آسمان؛ تهران در قعر خشکی، هرمزگان بر قله باران / کاهش ۱۵ درصدی بارش در ابتدای اردیبهشت و افزایش ۳۸ درصدی بارندگی فصل جاری

به گزارش رکنا،  در نخستین روزهای اردیبهشت، آسمان ایران چنان که باید دست‌ودل‌باز نبود. داده‌های سازمان هواشناسی نشان می‌دهد در هفت روز گذشته منتهی به هفتم اردیبهشت‌ماه، تنها ۵.۲ میلیمتر بارش بر پهنه کشور فروریخته؛ رقمی که وقتی کنار میانگین بلندمدت ۵.۸ میلیمتری قرار می‌گیرد، سایه‌ای از کم‌بارشی ۱۰.۷ درصدی را روی نقشه اقلیمی کشور می‌کشد. هفته‌ای که گذشت نه خشک بود و نه تر، اما در محدوده‌ای قرار گرفت که کارشناسان آن را «هشدار آرام» می‌نامند؛ وضعیتی که هنوز بحران نیست اما چشم را به افق‌های میان‌مدت حساس‌تر می‌کند.

اردیبهشتِ کم‌جان؛ افت ۱۵ درصدی بارش در ابتدای ماه

تصویر بارندگی از ابتدای اردیبهشت تا هفتم ماه، نشان‌دهنده روندی محتاط و کاهشی است. در این بازه، بارش‌ میانگین کشور ۵.۲ میلیمتر ثبت شده؛ عددی که در مقایسه با نقطه مرجع بلندمدت یعنی ۶.۱ میلیمتر، حکایت از کاهش ۱۵.۷ درصدی دارد. اردیبهشتی که تقویم آن باید نشانی از استمرار بارش‌های بهاری داشته باشد، فعلاً با دست خالی برگشته و نشانه‌های تضعیف سیستم‌های بارشی را در نیمه نخست ماه ثبت کرده است.

فصلی که برخلاف ماه می‌بارد؛ افزایش ۳۸ درصدی بارش‌ها

اما همین تصویر کم‌رمق در مقیاس فصلی دگرگون می‌شود. از ابتدای فصل جاری تا ۷ اردیبهشت، بارش‌های ایران به‌طور میانگین به ۵۸.۸ میلیمتر رسیده که نسبت به میانگین ۴۲.۴ میلیمتری بلندمدت، جهشی ۳۸.۶ درصدی را رقم زده است. این تناقض آماری، به گفته کارشناسان هواشناسی، نشانه تقویت سامانه‌های بارشی اواخر زمستان و اوایل بهار است؛ دوره‌ای که بخشی از خشکی انباشته‌شده ماه‌های قبل را جبران کرده و جریان‌های مرطوب جنوبی را در مدار ایران فعال نگه داشته است.

سالِ پرآبی که هنوز به تعادل نرسیده

از ابتدای سال جاری تا هفتم اردیبهشت‌ماه، میانگین بارش کشور به ۲۱۳.۳ میلیمتر رسیده است. این رقم اندکی بیشتر از میانگین بلندمدت یعنی ۲۰۴.۳ میلیمتر بوده و افزایش ۴.۴ درصدی را ثبت می‌کند. در نگاه کلی، سال جاری هنوز در محدوده «ترسالی خفیف» قرار دارد اما پراکنش نامتوازن بارش‌ها، اجازه نمی‌دهد این افزایش ظاهری را نشانه آرامش قلمداد کنیم. کشور در حال تجربه‌ی سالی است که «زیاد می‌بارد اما همه جا نه.»

حکومت دوگانه بر آسمان ایران؛ تهران در قعر، هرمزگان در اوج

جدول پهنه‌ای بارش‌ها در سال آبی جاری ــ که از نخستین روز پاییز گذشته آغاز شده ــ تصویری دوپاره از وضعیت بارش در کشور ارائه می‌دهد. داده‌ها نشان می‌دهد ۱۷ استان با کم‌بارشی مواجه‌اند؛ رکورددار این فهرست تهران است؛ استانی که با کاهش ۳۷ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت بدترین وضعیت کشور را دارد. تهران در این سال آبی تنها ۱۴۳.۱ میلیمتر بارش دریافت کرده در حالی که انتظار بلندمدت ۲۲۷.۱ میلیمتری است. کم‌بارشی پایتخت حالا نه یک هشدار، بلکه یک الگوی پایدار اقلیمی است؛ الگویی که بر منابع آب شرب، حقابه‌های زیست‌محیطی و کیفیت هوا سایه انداخته است.

در آن سو، هرمزگان پیشتاز ترسالی ایران است. این استان طی سال آبی جاری ۲۸۳.۶ میلیمتر بارش ثبت کرده که ۷۸.۴ میلیمتر بیشتر از میانگین بلندمدت ۱۵۹ میلیمتری است. سامانه‌های بارشی جنوبی که معمولاً در سال‌های النینیویی تقویت می‌شوند، در ماه‌های گذشته بار سنگینی بر دوش این استان گذاشته‌اند؛ بارانی که اگرچه گاه به سیلاب منجر شده اما تصویر بارش در نقشه کشور را از توازن خارج کرده است.

یک تقویم، یک چرخه، یک هشدار

سال آبی در ایران از ابتدای پاییز آغاز می‌شود و تا پایان شهریور ادامه دارد؛ چرخه‌ای که با الگوی بارش‌های ایران کاملاً هماهنگ است. اکنون که بیش از هفت ماه از سال آبی گذشته، داده‌ها نشان می‌دهد ایران با یک نابرابری شدید فضایی در بارندگی روبه‌رو است. از شمال مرکزی خشک‌شده تا جنوب مرطوب و باران‌دیده، این شکاف اقلیمی می‌تواند تصمیم‌گیری در حوزه آب، سدها، کشاورزی و مدیریت ریسک را دشوارتر از همیشه کند.

نمای نزدیک از آینده بارش‌ها

اگرچه سامانه‌های بارشی فصل بهار هنوز فعال‌اند، اما روند کاهشی ابتدای اردیبهشت هشداری است که برنامه‌ریزی آبی کشور باید آن را جدی بگیرد. با افزایش دمای نیمه دوم بهار، احتمال تبخیر بالا رفته و بارش‌ها به‌طور طبیعی کاهش می‌یابد. کارشناسان معتقدند تداوم الگوی فعلی، ممکن است در تابستان آینده فاصله میان استان‌های تر و خشک را تشدید کند؛ فاصله‌ای که امروز تنها یک عدد است و فردا می‌تواند در قالب محدودیت آب، خشکی رودخانه‌ها و بحران آبی نمود پیدا کند.