بازگشت بچه ها به مدرسه بعد از 7 ماه، هوای آلوده و ترافیک مهر؛ ۵ خبر امروز با روان مردم چه می کند؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، خبر برای مردم فقط یک جمله روی صفحه تلفن نیست. خبر وقتی وارد ذهن می شود که با زندگی واقعی انسان پیوند بخورد.  وقتی خبر از مدرسه می آید، پشت آن یک مادر و پدر قرار دارند که باید دوباره ساعت خواب، رفت وآمد، تغذیه، درس، امنیت و برنامه روزانه خانواده را تنظیم کنند. وقتی خبر از آلودگی هوا می آید، پشت آن پدر و مادری قرار دارند که باید فکر کنند فرزندشان امروز چقدر در هوای آلوده رفت وآمد می کند.

وقتی خبر ترافیک می آید، پشت آن کارمندی قرار دارد که باید زودتر از خانه خارج شود، سوخت مصرف کند، در صف و خیابان بماند و با اضطراب دیر رسیدن روزش را شروع کند بنابراین فشار روانی خبر همیشه از خود خبر نمی آید؛ گاهی از چیزی می آید که خبر به انسان یادآوری می کند.

امروز یکی از مهمترین این یادآوری ها، بازگشت کودکان به مدرسه است.

خبر اول / بچه ها بعد از 7 ماه به مدرسه برگشتند؛ اما ذهن خانواده هنوز در حالت آماده باش است

برای بسیاری از کودکان، این فقط باز شدن در مدرسه نیست؛ بازگشت دوباره به یک عادت از دست رفته است. سال تحصیلی جدید به صورت حضوری آغاز شده است. آموزش و پرورش اعلام کرده بود کلاس های همه مقاطع از اول مهر به شکل حضوری برگزار می شوند اما این بازگشت برای بخشی از خانواده ها بعد از یکسال آموزش غیرحضوری اتفاق می افتد؛ یکسالی که جنگ، تعطیلی و تغییر سبک زندگی نیز در تجربه کودکان و والدین تاثیر گذاشته است. گزارش الجزیره نیز بازگشت امسال را پس از 7 ماه آموزش از راه دور، همراه با نگرانی های روانی ناشی از جنگ و حادثه مدرسه میناب توصیف کرده است.

یعنی کودک فقط قرار نیست دوباره به کلاس برگردد. او باید دوباره صبح زود بیدار شود، لباس بپوشد، از خانه جدا شود، وارد جمع همسالان شود، صدای زنگ مدرسه را بشنود، تکالیف داشته باشد و برای ساعت های طولانی در محیط مدرسه بماند.

اینها برای یک بزرگسال عادت های ساده هستند؛ اما برای کودکی که چندماه از این ریتم فاصله داشته، بازگشت به این نظم می تواند یک تغییر واقعی در سبک زندگی باشد.

دوری از مدرسه یعنی چه؟

عادت های انسانی با تکرار ساخته می شوند. وقتی یک برنامه روزانه برای مدت طولانی تغییر می کند، مغز و بدن خود را با الگوی جدید هماهنگ می کنند. بنابراین بازگشت به الگوی قبلی لزوما در روز اول ساده نیست. ممکن است کودک هیجان زده باشد اما هم زمان اضطراب داشته باشد. ممکن است دلش برای دوستانش تنگ شده باشد اما از محیط مدرسه هم بترسد. ممکن است شب قبل از مدرسه خوشحال باشد اما صبح دل درد، سردرد یا بی قراری نشان دهد.

این واکنش ها لزوما نشانه اختلال نیستند. بخشی از آنها می تواند واکنش طبیعی به تغییر دوباره عادت ها و ورود به یک موقعیت تازه باشد. اما وضعیت امسال یک تفاوت مهم دارد. ابهام.

والدین فقط نمی پرسند فرزندم درسش را چطور می خواند؟ آنها ممکن است در ذهن خود بپرسند مدرسه امن است؟ اگر دوباره بحرانی پیش بیاید چه؟ کودک من چطور با خبرهای جنگ کنار می آید؟ آیا می توانم او را با خیال راحت از خانه بیرون بفرستم؟

گزارش های پیش از بازگشایی مدارس نیز نشان داده بود که بخشی از خانواده های هرمزگانی درباره امنیت مدارس در شرایط جنگی خواستار پاسخ روشن مسئولان بودند.

میناب؛ مدرسه فقط یک ساختمان نیست

بازگشت دانش آموزان به مدرسه در شرایطی اتفاق می افتد که نام دانش آموزان جانباخته میناب هنوز در حافظه عمومی زنده است. در روزهای اخیر نیز موضوع مدرسه میناب و دانش آموزان جانباخته آن همچنان در اخبار اجتماعی و آموزش و پرورش حضور داشته است. اینجا یک تضاد روانشناختی شکل می گیرد.

از یکطرف، جامعه می خواهد صدای زنگ مدرسه را دوباره بشنود. از طرف دیگر، همان زنگ مدرسه می تواند برای بخشی از مردم یادآور کودکانی باشد که دیگر به کلاس برنگشتند. برای همین، بازگشت مدرسه امسال فقط بازگشت آموزش نیست؛ تلاش جامعه برای بازگرداندن مفهوم زندگی عادی است.

به همین دلیل شوق رفتن فرزند به مدرسه فقط یک احساس شخصی برای یک مادر یا پدر نیست. وقتی یک کودک کیفش را برمی دارد و از خانه بیرون می رود، بخشی از جامعه احساس می کند زندگی دوباره در حال حرکت است.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

کودک برای رشد روانی فقط به آموزش نیاز ندارد؛ به پیش بینی پذیری، رابطه با همسالان، بازی، ارتباط با معلم، تجربه موفقیت و احساس تعلق نیز نیاز دارد. مدرسه یکی از مهمترین محیط های اجتماعی کودک است بنابراین بازگشت به مدرسه می تواند فرصت بازسازی بخشی از نظم، ارتباط اجتماعی و احساس عادی بودن باشد اما این بازگشت باید همراه با توجه به تجربه روانی کودکان باشد.

کودکی که حدود 7 ماه با اضطراب، اخبار جنگ یا سوگ همسالان روبرو بوده، ممکن است همان واکنش کودک چند سال قبل را نشان ندهد.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

امنیت مدرسه فقط به دیوار و در و نگهبان محدود نمی شود. والدین باید بدانند در شرایط بحران چه برنامه ای برای حفاظت از دانش آموزان وجود دارد. مدرسه باید برای کودکی که ترسیده، سوگ دیده یا اضطراب دارد، مسیر کمک روانشناختی داشته باشد.

بازگشت به مدرسه زمانی واقعا موفق است که کودک فقط وارد کلاس نشود؛ بلکه بتواند دوباره احساس کند کلاس جای یادگیری، دوستی و زندگی است.

راهکار برای خانواده ها

از روز اول مدرسه انتظار نداشته باشید کودک دقیقا مثل قبل رفتار کند. اگر خواب، تمرکز، اشتها یا خلق کودک برای مدتی تغییر کرد، ابتدا فرصت سازگاری بدهید اما اگر اضطراب شدید، کابوس، ترس مداوم از مدرسه، چسبیدن افراطی به والدین یا نشانه های جسمانی ادامه پیدا کرد، ارزیابی متخصص کودک می تواند کمک کننده باشد.

خبر دوم / آلودگی هوا؛ مغز کودک  باید از آلودگی محافظت شود

آلودگی هوا فقط سرفه و تنگی نفس نیست؛ شواهد علمی درباره ارتباط آلودگی با رشد مغز، توجه و عملکرد شناختی کودکان هشدار می دهد. گزارش های امروز از وضعیت نامطلوب هوا در چند شهر و منطقه خبر می دهند و در برخی نقاط شاخص آلودگی به محدوده های بسیار ناسالم رسیده است اما بخش کمتر دیده شده ماجرا، تاثیر احتمالی آلودگی بر مغز در حال رشد کودکان است.

مواجهه با آلودگی هوا با پیامدهای نامطلوب در برخی حوزه های رشد عصبی از جمله توجه، عملکردهای اجرایی، یادگیری و عملکرد شناختی ارتباط دارد. PM2.5، دی اکسید نیتروژن و برخی هیدروکربن های آروماتیک از آلاینده های مهمتر معرفی شده اند.  مغز کودکان و نوجوانان به دلیل اینکه هنوز در حال رشد است، ممکن است در برابر اثرات عصبی آلودگی هوا حساس تر باشد.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

چون کودک امروز قرار است در مدرسه ای یاد بگیرد که مغزش برای یادگیری به توجه، خواب کافی، اکسیژن رسانی مناسب و محیط سالم نیاز دارد. اگر هوای آلوده به شکل مکرر وارد زندگی کودک شود، موضوع فقط سلامت جسمی نیست.

پژوهش های علمی مسیرهایی مانند استرس اکسیداتیو، التهاب و اثر بر سیستم عصبی را به عنوان سازوکارهای احتمالی مورد بررسی قرار داده اند. هنوز درباره همه این مسیرها قطعیت وجود ندارد، اما اصل مهم این است که مغز در حال رشد را نباید از مسئله آلودگی هوا جدا کرد. از طرف دیگر، خود نگرانی درباره آلودگی نیز می تواند فشار روانی والدین را بیشتر کند. مادر یا پدری که صبح کودک را به مدرسه می فرستد، ممکن است همزمان به دو خطر فکر کند: آیا مدرسه امن است؟ و آیا هوایی که کودک در مسیر مدرسه تنفس می کند سالم است؟

این همانجایی است که یک مسئله محیط زیستی به مسئله روانی تبدیل می شود.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

آلودگی هوا را فقط با عدد شاخص کیفیت هوا توضیح ندهید. مردم باید بدانند این عدد برای کودک، سالمند، فرد بیمار و فرد سالم چه معنایی دارد و در هر سطح چه اقدامی باید انجام دهند. مدارس باید دستورالعمل روشن برای روزهای آلوده داشته باشند؛ از فعالیت بدنی در فضای باز گرفته تا تهویه و اطلاع رسانی به خانواده ها.

راهکار برای خانواده ها

در روزهای آلوده، تصمیم های خود را بر اساس اطلاعیه های رسمی بگیرید و از مواجهه غیرضروری کودکان با هوای آلوده جلوگیری کنید. هم زمان از تبدیل آلودگی هوا به موضوع دائمی ترس در خانه خودداری کنید. کودک باید بداند بزرگسالان برای محافظت از او برنامه دارند.

خبر سوم / ترافیک مهر؛ استرس از پشت فرمان شروع نمی شود، از قبل شروع می شود

صف خودرو فقط خیابان را شلوغ نمی کند؛ می تواند زمان، سوخت، تمرکز و تحمل روانی خانواده را مصرف کند. همزمان با آغاز مدارس، مدیریت ترافیک تهران وارد مرحله ویژه مهر شده و درباره تغییرات تردد و محدودیت های هفته نخست مهر اطلاع رسانی شده است اما ترافیک را نباید فقط مسئله ای شهری دید.

یک والد باید زودتر از خانه خارج شود. باید کودک را به مدرسه برساند. باید به محل کار برسد. ممکن است در مسیر با کمبود سوخت یا نگرانی از مصرف سوخت روبرو باشد. ممکن است ساعت ها در خودرو بماند و دود خودروهای اطراف را تنفس کند و مهمتر از همه، از همان صبح احساس کند زمان از دستش خارج شده است.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

یکی از عوامل مهم در تجربه استرس، احساس نداشتن کنترل است. در ترافیک، فرد می بیند که زمان می گذرد اما سرعت حرکت او در اختیار خودش نیست. همین احساس می تواند تحریک پذیری را افزایش دهد.  اگر این تجربه هر روز تکرار شود، خستگی روانی پیش از رسیدن فرد به محل کار یا مدرسه آغاز شده است. از سوی دیگر، ترافیک با آلودگی هوا هم پیوند دارد یعنی یک خانواده ممکن است صبح خود را با ترکیبی از عجله، صدای بوق، انتظار، نگرانی از دیر رسیدن، مصرف سوخت و مواجهه با هوای آلوده شروع کند.

اینها شاید هر کدام به تنهایی کوچک به نظر برسند، اما فشار روانی حاصل از تجمع آنها می تواند قابل توجه باشد.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

مدیریت ترافیک فقط مسئله جابجایی خودرو نیست.  زمانی که میلیون ها نفر هر روز بخش قابل توجهی از انرژی ذهنی خود را در مسیر رفت وآمد مصرف می کنند، کیفیت حمل و نقل عمومی، سرویس مدارس و برنامه ریزی شهری مستقیما با سلامت روان شهروندان ارتباط پیدا می کند.

خبر چهارم / گلاب و بوی زندگی؛ چرا جامعه به خبرهای خوب نیاز دارد؟

در میان خبرهای مدرسه، آلودگی و ترافیک، جشنواره ای که مردم را دور هم جمع می کند فقط یک برنامه تفریحی نیست؛ یک مکث روانی است. جشنواره گلاب گیری از شامگاه ۲۹ شهریور در پارک پرواز تهران آغاز شده و هدف اعلام شده آن ایجاد نشاط اجتماعی و ترویج سنت های ایرانی است.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

اگر تمام خبرهای روز فقط تهدید، حادثه، نگرانی و کمبود باشند، ذهن انسان به تدریج تصویری نامتوازن از جهان می سازد. این به معنی سانسور خبر بد نیست. برعکس؛ انسان به اطلاعات واقعی نیاز دارد اما روان انسان به همان اندازه به تجربه های مثبت، رابطه اجتماعی، بازی، زیبایی، فرهنگ و احساس تعلق نیاز دارد.

رویدادهای فرهنگی می توانند فرصتی برای ارتباط چهره به چهره ایجاد کنند؛ چیزی که در زندگی روزمره دیجیتال و خبرمحور کمتر شده است. وقتی خانواده از خانه خارج می شود، چیزی را با هم تجربه می کند، با دیگران ارتباط می گیرد و برای چند ساعت ذهنش را از چرخه نگرانی بیرون می آورد، یک تجربه اجتماعی مثبت شکل گرفته است.

نشاط اجتماعی به معنای خندیدن اجباری یا فراموش کردن مشکلات نیست نشاط یعنی جامعه هنوز بتواند در کنار حل مسئله، تجربه خوب هم تولید کند.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

برنامه های فرهنگی نباید فقط به مناسبت ها محدود شوند. شهروند به فضاهای عمومی امن، ارزان و در دسترس نیاز دارد؛ جایی که بتواند با خانواده و دوستانش وقت بگذراند. این فضاها بخشی از زیرساخت سلامت روان شهری هستند.

خبر پنجم / فریزبی؛ بدن حرکت می کند و ذهن هم فرصت نفس کشیدن پیدا می کند

ورزش جمعی فقط مسابقه نیست؛ فرصتی برای ارتباط، تعلق و خروج ذهن از چرخه فشار است . در زنجان رویدادهای ورزشی فریزبی در حال برگزاری است و بر توسعه ورزش همگانی و ایجاد نشاط اجتماعی تاکید شده است.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

ورزش منظم با مجموعه ای از پیامدهای روانشناختی مثبت ارتباط دارد؛ از بهبود خلق و کاهش استرس گرفته تا افزایش تعامل اجتماعی، اما ارزش ورزش جمعی فقط در فعالیت بدنی نیست.

وقتی فرد در یک فعالیت مشترک شرکت می کند، احساس تعلق و ارتباط اجتماعی نیز می تواند تقویت شود.

برای کودکی که دوباره به مدرسه برگشته، برای پدر و مادری که هر روز با فشار کار و ترافیک مواجه هستند و حتی برای سالمندی که از تنهایی رنج می برد، تجربه های جمعی می توانند فرصتی برای بازسازی ارتباط با دیگران باشند.

این همان چیزی است که در روزهای پرخبر نباید فراموش کنیم: سلامت روان فقط با کم کردن اضطراب ساخته نمی شود؛ با اضافه کردن تجربه های معنادار و مثبت نیز ساخته می شود.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

امروز پنج خبر اجتماعی را کنار هم گذاشتیم و یک تصویر روشن به دست می آید. کودک باید بتواند به مدرسه برود. والد باید بتواند او را با خیال نسبی راحت راهی کند. کودک باید هوای سالم تنفس کند. والد نباید صبح خود را با جنگ میان ساعت، ترافیک، سوخت و نگرانی آغاز کند و جامعه در کنار همه اینها به فرهنگ، ورزش، شادی و ارتباط اجتماعی نیاز دارد.

سلامت روان را نمی توان فقط با توصیه به مردم برای آرام بودن حل کرد. اگر محیط زندگی پر از ابهام، آلودگی، ترافیک و ناامنی باشد، بخشی از فشار روانی ریشه در محیط دارد.

در مقابل، مدرسه امن، هوای سالم، حمل و نقل مناسب، فضای فرهنگی و ورزش همگانی فقط خدمات شهری نیستند؛ بخشی از سرمایه روانی جامعه هستند.

راهکار برای خانواده ها

خانواده ها نباید تمام خبرهای روز را به فضای خانه منتقل کنند. برای خبر زمان مشخص داشته باشید. برای مدرسه، به جای انتقال ترس، درباره برنامه روزانه و امنیت با کودک گفت وگو کنید. برای آلودگی هوا، اطلاعات معتبر را دنبال کنید و تصمیم عملی بگیرید. برای ترافیک، مسیر و زمان را از قبل برنامه ریزی کنید تا بخشی از احساس بی اختیاری کاهش پیدا کند و مهمتر از همه، در کنار همه اینها یک فعالیت مثبت خانوادگی داشته باشید.

ورزش، پیاده روی در هوای مناسب، دیدار با نزدیکان، حضور در یک برنامه فرهنگی یا حتی یک بازی ساده خانوادگی می تواند به ذهن پیام دیگری بدهد: زندگی فقط خبرهای بد نیست.

تلنگر روانشناختی

کودکی که بعد از یکسال دوباره کیفش را برمی دارد، فقط به مدرسه برنمی گردد؛ جامعه هم با او تلاش می کند دوباره به زندگی عادی برگردد. وظیفه ما فقط این نیست که از کودک در برابر خطر محافظت کنیم؛ باید جهانی هم بسازیم که کودک در آن چیزی برای شوق داشتن داشته باشد.