قدیمی‌ ترین فرش دنیا را ببینید؛ ۳۶۰۰ گره از دل تاریخ

به گزارش رکنا، یک فرش ۲۵۰۰ ساله که در دل یخ‌های کوه‌های آلتای حفظ شده، یکی از شگفت‌انگیزترین آثار به‌جامانده از جهان باستان است. فرش پازیریک با نقش‌های ظریف، تصویر گوزن‌ها و سوارکاران و حدود ۳۶۰۰ گره متقارن، نشان می‌دهد هنر فرش‌بافی در بیش از دو هزار سال پیش تا چه اندازه پیشرفته بوده است.

فرش پازیریک؛ گنجینه‌ای از دل یخ‌ها

فرش پازیریک در منطقه پازیریک در کوه‌های آلتای کشف شد؛ جایی که سرمای شدید و شرایط یخ‌زده به حفظ این اثر باستانی کمک کرده است. همین شرایط طبیعی باعث شده این فرش پس از گذشت بیش از ۲۵۰۰ سال، بخش قابل توجهی از ساختار خود را حفظ کند.

قدمت این فرش معمولاً به حدود سده چهارم تا سوم پیش از میلاد نسبت داده می‌شود. با این حال، برخی منابع درباره تاریخ‌گذاری دقیق آن اختلاف دارند و نمونه‌های مربوط به مجموعه پازیریک را در بازه‌های نزدیک به این دوره قرار می‌دهند. بنابراین بهتر است از آن به عنوان یکی از قدیمی‌ترین فرش‌های گره‌دار شناخته‌شده یاد کنیم.

راز ماندگاری فرش ۲۵۰۰ ساله چیست؟

یکی از مهم‌ترین دلایل حفظ این اثر، شرایط طبیعی محل کشف آن بوده است. سرما و یخ‌زدگی در منطقه آلتای مانع از روند معمول تجزیه مواد آلی شده و به حفظ الیاف پشمی فرش کمک کرده است.

اگر این فرش در شرایط عادی و مرطوب قرار داشت، احتمالاً بخش زیادی از الیاف آن در طول قرن‌ها از بین می‌رفت.

۳۶۰۰ گره؛ فناوری باورنکردنی در دوران باستان

یکی از شگفت‌انگیزترین ویژگی‌های فرش پازیریک، ظرافت بافت آن است.

در این فرش حدود ۳۶۰۰ گره دوتایی متقارن به کار رفته که در منابع با عنوان گره گیوردس (Ghiordes) شناخته می‌شود. چنین ساختاری نشان می‌دهد بافندگان آن دوران از مهارت و دانش فنی قابل توجهی برخوردار بوده‌اند.

روی این فرش چه تصاویری دیده می‌شود؟

طرح فرش تنها شامل نقش‌های ساده هندسی نیست. در قسمت‌های مختلف آن می‌توان گوزن‌ها و جنگجویان یا سوارکاران را مشاهده کرد.

در مرکز فرش یک نوار تزئینی دیده می‌شود و حاشیه‌ها نیز با نقش‌های حیوانی و انسانی تزئین شده‌اند. همین جزئیات، ارزش تاریخی و هنری فرش را دوچندان کرده است.

نقش‌های موجود روی فرش همچنین شباهت‌هایی با برخی الگوهای فرش‌های مناطق آسیای مرکزی و آثار دوره‌های بعدی مانند هنر سلجوقی و حتی برخی طرح‌های کیلِم ترکی دارند؛ با این حال، شباهت نقوش به‌تنهایی برای تعیین محل دقیق بافت کافی نیست.

فرش پازیریک متعلق به چه قومی بوده است؟

یکی از پرسش‌های مهم درباره این اثر، منشأ دقیق آن است.

فرش در محوطه‌ای مرتبط با فرهنگ پازیریک و جهان سکاها پیدا شده و تصاویر سوارکاران و گوزن‌ها نیز با فضای فرهنگی این اقوام ارتباط دارد. سکاها مردمانی کوچ‌رو بودند که در بخش وسیعی از شرق اروپا و غرب آسیا حضور داشتند.

با این حال، درباره اینکه این فرش دقیقاً در کجا و توسط چه قومی بافته شده، هنوز اتفاق‌نظر کاملی وجود ندارد و همین موضوع همچنان مورد بحث پژوهشگران است.

چرا کشف این فرش اهمیت دارد؟

فرش پازیریک فقط یک وسیله تزئینی باستانی نیست؛ این اثر اطلاعاتی درباره فناوری نساجی، هنر، فرهنگ، پوشش و شیوه زندگی جوامع باستانی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.

جزئیات پیچیده آن نشان می‌دهد بافندگی در آن دوران صرفاً تولید یک زیرانداز ساده نبوده و می‌توانسته هنری تخصصی و زمان‌بر باشد.

قدیمی‌ترین فرش جهان چه چیزی به ما می‌گوید؟

شاید مهم‌ترین پیام این اثر آن باشد که بسیاری از فناوری‌های دستی که امروز ساده به نظر می‌رسند، در گذشته حاصل تجربه و مهارت نسل‌های متعدد بوده‌اند.

وجود چنین بافت دقیقی در حدود ۲۵۰۰ سال پیش نشان می‌دهد انسان‌های آن دوران از تکنیک‌های پیچیده‌ای برای تولید منسوجات استفاده می‌کردند؛ تکنیک‌هایی که بخشی از تاریخ هنر و صنایع دستی جهان را شکل داده‌اند.