ویتامین D و سرطان روده؛ امید تازه یا یک تصور اشتباه؟

به گزارش رکنا، ویتامین D سال‌هاست به دلیل نقش آن در سلامت استخوان و عملکرد بدن مورد توجه قرار دارد و پژوهشگران درباره احتمال نقش آن در سرطان کولورکتال نیز تحقیق کرده‌اند. اما نتایج یک کارآزمایی بزرگ نشان می‌دهد مصرف دوز بالای ویتامین D در کنار درمان استاندارد سرطان روده، نتوانسته به‌طور معناداری طول عمر یا زمان کنترل بیماری را افزایش دهد؛ بنابراین این مکمل را نباید جایگزین درمان‌های اصلی سرطان دانست.

ویتامین D چه ارتباطی با سرطان روده دارد؟

سرطان کولورکتال یا سرطان روده بزرگ و راست‌روده، یکی از سرطان‌های شایع در جهان است. پژوهشگران مدت‌هاست بررسی می‌کنند که آیا ویتامین D می‌تواند علاوه بر نقش شناخته‌شده خود در سلامت استخوان و عضلات، بر رشد سلول‌های سرطانی نیز تأثیر داشته باشد.

برخی مطالعات مشاهده‌ای در گذشته ارتباط میان سطح بالاتر ویتامین D و پیامدهای بهتر در بعضی بیماران مبتلا به سرطان روده را مطرح کرده بودند. همین یافته‌ها باعث شد این فرضیه شکل بگیرد که شاید افزایش سطح ویتامین D بتواند به درمان سرطان کمک کند.

اما وجود ارتباط آماری میان سطح یک ماده در بدن و پیامد بیماری، به معنی اثبات اثر درمانی آن نیست. برای مشخص شدن اثر واقعی یک درمان، کارآزمایی‌های بالینی تصادفی و کنترل‌شده اهمیت بیشتری دارند.

مطالعه جدید درباره ویتامین D چه نشان داد؟

در یک کارآزمایی فاز ۳ با نام SOLARIS، ۴۵۵ بیمار مبتلا به سرطان کولورکتال متاستاتیک که هنوز برای بیماری پیشرفته خود درمان سیستمیک دریافت نکرده بودند، بررسی شدند. بیماران در کنار درمان ضدسرطان، یا دوز بالای ویتامین D3 دریافت کردند یا در گروه دریافت دوز استاندارد قرار گرفتند.

در گروه دوز بالا، بیماران ابتدا برای مدت کوتاهی دوز بیشتری دریافت کردند و سپس روزانه ۴۰۰۰ واحد ویتامین D3 مصرف کردند. گروه مقایسه روزانه ۴۰۰ واحد دریافت می‌کرد.

هدف اصلی پژوهش این بود که مشخص شود آیا دوز بالای ویتامین D می‌تواند مدت زمان کنترل سرطان را افزایش دهد یا خیر.

نتیجه آزمایش چه بود؟

نتایج نشان داد میانگین میانه بقای بدون پیشرفت بیماری در گروه دوز بالای ویتامین D حدود ۱۱.۸ ماه و در گروه دوز استاندارد حدود ۱۰.۳ ماه بود.

اگرچه این اعداد در نگاه اول تفاوتی را نشان می‌دهند، اما اختلاف مشاهده‌شده از نظر آماری معنادار نبود. بنابراین پژوهشگران نتوانستند ثابت کنند که دوز بالای ویتامین D واقعاً باعث کنترل طولانی‌تر سرطان شده است.

در مورد بقای کلی نیز نتیجه به نفع دوز بالای ویتامین D نبود؛ میانه بقای کلی در گروه دوز بالا ۲۵.۶ ماه و در گروه استاندارد ۲۷ ماه گزارش شد. بنابراین شواهدی مبنی بر افزایش طول عمر با مصرف دوز بالای ویتامین D به دست نیامد.

آیا ویتامین D تومور را کوچک می‌کند؟

در این مطالعه، میزان پاسخ تومور در گروه دریافت‌کننده دوز بالا حدود ۵۱ درصد و در گروه استاندارد حدود ۴۴ درصد بود. این تفاوت نیز از نظر آماری به اندازه‌ای نبود که بتوان آن را به عنوان یک اثر قطعی درمانی در نظر گرفت.

به بیان ساده، ممکن است اعداد اولیه امیدوارکننده به نظر برسند، اما وقتی کل داده‌های مطالعه و آزمون‌های آماری بررسی می‌شوند، مدرک کافی برای معرفی ویتامین D با دوز بالا به عنوان درمان ضدسرطان وجود ندارد.

چرا دانشمندان به ویتامین D برای سرطان امیدوار بودند؟

ویتامین D فقط یک ماده غذایی ساده نیست و در بدن نقش‌های مختلفی دارد. این ویتامین از طریق گیرنده‌های خاص خود می‌تواند بر فعالیت برخی ژن‌ها و فرایندهای سلولی تأثیر بگذارد.

در مطالعات آزمایشگاهی، مسیرهای مرتبط با ویتامین D با مواردی مانند:

• رشد و تقسیم سلولی
• تمایز سلول‌ها
• مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول
• التهاب
• عملکرد سیستم ایمنی
• رگ‌سازی

ارتباط داشته‌اند.

به همین دلیل، از نظر زیستی این فرضیه مطرح شد که شاید ویتامین D بتواند بر رفتار سلول‌های سرطانی اثر بگذارد.

اما نتایج آزمایشگاهی به‌تنهایی برای اثبات اثر درمانی در انسان کافی نیستند.

آیا مصرف ویتامین D برای بیماران سرطانی بی‌فایده است؟

خیر.

نتیجه این مطالعه به این معنا نیست که ویتامین D هیچ فایده‌ای برای بیماران مبتلا به سرطان ندارد.

اگر فردی دچار کمبود ویتامین D باشد، پزشک ممکن است برای حفظ سلامت استخوان‌ها، عضلات و سایر اهداف پزشکی، مصرف مکمل را توصیه کند.

موضوع متفاوت این است که آیا می‌توان از دوز بالای ویتامین D به عنوان یک درمان ضدسرطان استفاده کرد یا خیر. بر اساس نتایج کارآزمایی SOLARIS، چنین اثری در بیماران مورد مطالعه اثبات نشده است.

آیا مصرف خودسرانه دوز بالای ویتامین D خطرناک است؟

مصرف خودسرانه مکمل‌های ویتامین D توصیه نمی‌شود.

دوزهای بالای ویتامین D می‌توانند سطح کلسیم خون را افزایش دهند و در صورت مصرف بیش از حد، مشکلاتی مانند تهوع، استفراغ، ضعف، تشنگی شدید، افزایش ادرار، سنگ کلیه و در موارد شدیدتر آسیب کلیوی ایجاد کنند.

در بیماران مبتلا به سرطان، وضعیت کلی بدن، عملکرد کلیه، داروهای مصرفی و مکمل‌های دیگر باید در نظر گرفته شود. بنابراین دوز و مدت مصرف ویتامین D باید متناسب با شرایط هر فرد تعیین شود.

تفاوت «درمان کمبود ویتامین D» با «درمان سرطان» چیست؟

این دو موضوع نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.

ویتامین D جایگزین شیمی‌درمانی نیست

یکی از مهم‌ترین پیام‌های این پژوهش آن است که بیماران نباید به دلیل امید به اثر ویتامین D، درمان اصلی سرطان را کنار بگذارند.

در سرطان کولورکتال پیشرفته، انتخاب درمان به عواملی مانند محل و گستردگی تومور، وضعیت عمومی بیمار و ویژگی‌های مولکولی سرطان بستگی دارد.

ویتامین D، حتی در صورت وجود کمبود، جایگزین درمان‌های اثبات‌شده سرطان نیست.

آیا افراد سالم باید برای پیشگیری از سرطان دوز بالای ویتامین D مصرف کنند؟

از این مطالعه نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت.

کارآزمایی SOLARIS روی افرادی انجام شد که سرطان کولورکتال متاستاتیک داشتند و هدف آن بررسی اثر دوز بالای ویتامین D در کنار درمان سرطان بود. این پژوهش درباره پیشگیری از سرطان در افراد سالم طراحی نشده بود.

بنابراین مصرف دوز بالای ویتامین D صرفاً با هدف پیشگیری از سرطان، بدون نظر پزشک، توصیه نمی‌شود.

پیام مهم برای بیماران مبتلا به سرطان

اگر بیمار مبتلا به سرطان روده دچار کمبود ویتامین D باشد، پزشک می‌تواند با بررسی آزمایش خون و شرایط جسمی او، مقدار مناسب مکمل را تعیین کند.

اما افزایش خودسرانه دوز با این تصور که «ویتامین D بیشتر یعنی مبارزه بیشتر با سرطان» می‌تواند تصمیم نادرستی باشد.

نتایج پژوهش جدید نشان می‌دهد که ارتباط احتمالی ویتامین D با سرطان هنوز به معنای اثبات اثر درمانی دوز بالا نیست.

جمع‌بندی

ویتامین D همچنان ماده‌ای ضروری برای سلامت بدن است و درمان کمبود آن اهمیت دارد؛ اما شواهد حاصل از کارآزمایی فاز ۳ SOLARIS نشان نمی‌دهد که مصرف دوز بالای این ویتامین در کنار درمان استاندارد بتواند به شکل معناداری بقای بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال متاستاتیک را افزایش دهد.

بنابراین بیماران نباید ویتامین D را به عنوان درمان قطعی یا جایگزین شیمی‌درمانی و سایر درمان‌های تخصصی سرطان در نظر بگیرند. مصرف مکمل، به‌خصوص در دوزهای بالا، بهتر است تنها پس از بررسی سطح ویتامین D و با نظر پزشک انجام شود.