سفر به اعماق تاریخ طبیعی ایران؛ معرفی 5 درخت کهن که باید یک بار در زندگی ببینید

به گزارش رکنا، سال‌ها پیش که گذر ناصرخسرو قبادیانی به کوه‌ها و دشت‌های اطراف رودبار و منجیل افتاد، سرو ١٠٠٠‌ساله هرزویل چنین قد و بالا و برگ‌وباری به هم نزده بود، اما حالا که قامت ۲۵ تا ۳۰متری و قطر ٤متری‌اش در حوادث تلخی مانند زلزله رودبار و منجیل خم به ابرو نیاورده، به یکی از نمادهای استقامت و نامیرایی ایران‌زمین تبدیل شده و به‌عنوان یکی از ۳ اثر طبیعی ملی استان گیلان شناخته می‌شود.

شاید همین استواری این درخت همیشه سبز باعث شد که سال‌ها همدم و همراز ساکنان روستای هرزویل باشد و شاخ و بارش پر شود از قفل‌ها و پارچه‌های گره‌زده‌ای که شمارشان مانند امیدوآرزوهای مردم این خطه بسیار است. اگرچه ناصرخسرو سن‌وسال سرو هرزویل را ۱۰قرن تخمین‌زده، اما برخی از منابع تاریخی قدمت آن را ٣هزار سال عنوان کرده‌اند.

تنگ چنار یزد

قنات پرآبی که از سال‌های بسیار دور زیر پای درخت تنگ چنار یزد می‌جوشد، باعث سرسبز ماندن این عروس خوش‌قد و بالا و بی‌خزان کویر یزد شده است. کارشناسان میراث فرهنگی، دیرینگی این درخت را ۱۲۰۰سال تخمین‌زده‌اند، اما ریش‌سفیدان شهرستان مهریز استان یزد باور دارند که عمر آن به هزار و ۵۰۰سال هم می‌رسد.

 در میان تعدادی از آنها این باور و اعتقاد وجود دارد که «تنگ چنار» نامیرای دیارشان هر هزار سال یک‌بار آتش می‌گیرد و آتش خودبه‌خود خاموش می‌شود. ارتفاع این درخت کهنسال ۱۹متر است و قطر تنه‌اش ۳متر، اما آنچه باعث زیبایی چنار «تنگ چنار» می‌شود، ۱۱ شاخه فرعی همیشه بهار آن است.

ارس شهرستانک البرز

مردم روستای شهرستانک استان البرز هنوز هم نمی‌دانند که درخت سربه مهر کهنسال روستایشان چرا بی‌وقفه و بی‌خستگی صمغی ترشح می‌کند که اگر بادی بوزد یا شاخه درختی روی آن بساید یا حتی نور خورشید آن را لمس کند، آتش می‌گیرد و از بین می‌رود. آنها این درخت را «هورست» یا «پیر تودار» صدا می‌زنند و فکر می‌کنند نرم‌نرمک و ذره‌ذره رشد کردن آن باعث شده دانشمندان علوم زیستی به سن واقعی او پی‌نبرند.  

گیاه‌شناسان سن ارس شهرستانک را حدود ٢٧٠٠‌تا٢٨۵٠سال می‌دانند و از آنجا که این ماده‌درخت پرشاخ و بار از دوران هخامنشیان تا امروز شاهد روزگار مردم این دیار بوده، برخی معتقدند که آن کهنسال‌تر از درخت ابرکوه وشاید هم قدیمی‌ترین موجود زنده ایران است.

سرو طرز

سرو نماد ایستادگی و سربلندی ایرانیان است و مقاوم‌ترین و چغرترین نوع و گونه سروها در دل کویر کرمان و در روستای طرز می‌روید. هنوز مورخان نتوانسته‌اند بر سر سن و سال و عمر درختان طرز به اتفاق‌نظر برسند و تعدادی قدمت آنها را از دوران ساسانی می‌دانند و عده‌ای آنها را یادگار دوران عیلامیان می‌دانند، اما هیچ‌کس نتوانسته انکار کند که ٣ هزار سال پیش هم در طرز سروی بلندقامت وجود داشته و حتی کم‌عمرترین سرو این خاک هم ١۵٠٠ سال پیش سینه از خاک کنده است. شمار سروهای روستای طرز ٤٧ اصله است که قدیمی‌ترین سروستان ایران و جهان شمرده می‌شود.

چنار چشمه‌اکبری قائن

در میان تپه‌ها و سنگلاخ‌های بخش نیم‌بلوک شهرستان قائن، درختی شگفت‌انگیز قد علم کرده که تنه عظیم توخالی آن از ٤٠٠ سال پیش برقرار و پابرجا مانده است. این درخت در دامنه کوهی صخره‌ای و در شیب تند دره‌ای کم‌عرض، جا خوش کرده و بلندی قد و قامتش به بلندای قله‌های برافراشته کوه پهلو می‌زند.

حفره توخالی تنه چنار چشمه‌اکبری که به‌اندازه ١٤متر گنجایش دارد، در ایام مختلف سال مانند غاری درختی آغوش خود را به روی گردشگران این خطه کویری باز کرده و بسیاری از رهگذران وقتی به نوای غلتیدن آب در بستر جوشان چشمه پایین‌دست کوه گوش می‌سپارند، در آغوش این پیر کهنسال سرسبز آرام می‌گیرند.

۲ هزار درخت ثبت ملی شدند

بیش از ۲هزار درخت کهنسال در ۶۰ گونه مختلف در ایران شناسایی و ثبت ملی شده‌اند. از میان آنها، گونه‌های ارس و انواع سرو، قدیمی‌ترین درختان ایران محسوب می‌شوند. پس از سرو ابرکوه، درختانی مانند ارس شهرستانک با قدمتی بین ۲۸۰۰ تا ۳۵۰۰ سال و چنار کیذقان با عمر ۲۵۰۰ سال در فهرست قدیمی‌ترین موجودات زنده ایران قرار دارند.

کیفیت، تعداد و تنوع چشمگیر درختان کهنسال ایران از مهم‌ترین ویژگی‌های زیستی کشورمان است که گویاتر از هر نمادی تاریخ و پیشینه سرزمین کهن پارس را نشان می‌دهند. درختان کهنسال ایران که مخازن ژنتیک، طبیعی، فرهنگی و تاریخی ایران و جهان به شمار می‌آیند، از عهد باستان تاکنون نزد ایرانیان تقدس و جایگاهی خاص داشته‌اند.

نکته مهم: جنگل‌های هیرکانی (در شمال ایران) خود یک اکوسیستم ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله هستند و به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شده‌اند . برخی درختان سرخدار (Yew) در این جنگل‌ها بیش از ۱۰۰۰ سال عمر دارند .