آیا سنگ کلیه در مردان باعث ناباروری میشود؟
سنگ کلیه حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از مردان را درگیر میکند. فراتر از درد شدید کولیک کلیوی، نگرانی بسیاری از مردان تأثیر این سنگها بر توانایی پدر شدن است. اگرچه سنگ کلیه مستقیماً "عامل عقیمی" نیست، تحقیقات جدید نشان میدهند که عوارض دارویی، التهابهای سیستمیک و عوامل خطر مشترک میتوانند بهطور موقت یا غیرمستقیم بر کیفیت اسپرم تأثیر بگذارند.
این مقاله با بررسی آناتومی و تحلیل منابع معتبری چون Mayo Clinic و PubMed، به نگرانیهای شما درباره باروری پاسخ میدهد.
سلب مسئولیت پزشکی: این محتوا صرفاً آموزشی است و جایگزین تشخیص یا درمان حرفهای نیست. قبل از هرگونه تغییر در درمان، با پزشک متخصص اورولوژی مشورت کنید.
نکات کلیدی در یک نگاه
- ارتباط مستقیم نادر است: مسیر ادرار و اسپرم جدا هستند؛ سنگ کلیه معمولاً مسیر خروج اسپرم را مسدود نمیکند.
- تأثیر داروها: داروهایی مانند تامسولوسین میتوانند باعث "انزال پسگرد" (خشک) شوند که با قطع دارو برگشتپذیر است.
- کیفیت اسپرم: سنگسازی مکرر ممکن است با افزایش استرس اکسیداتیو، کیفیت و تحرک اسپرم را کاهش دهد.
- عوامل مشترک: چاقی، دیابت و کمآبی بدن، هم عامل سنگ کلیه و هم کاهش کیفیت اسپرم هستند.
- ایمنی درمان: روشهای نوین سنگشکنی (ESWL) در صورت انجام صحیح، آسیبی به بیضهها نمیرسانند.
۱. آناتومی و فیزیولوژی: تفاوت دستگاه ادراری و تناسلی
برای درک تأثیر سنگ کلیه، باید تفاوت مسیر عبور سنگ و اسپرم را بشناسیم. تصور اینکه این دو سیستم کاملاً یکی هستند، نادرست است.
- دستگاه ادراری: ادرار از کلیه به حالب، مثانه و در نهایت مجرای ادرار (Urethra) میرود. سنگها معمولاً در این مسیر گیر میکنند.
- دستگاه تناسلی: اسپرم در بیضه تولید شده و از طریق لولههای منیبر (Vas Deferens) به سمت مجرای انزالی میرود.
نکته کلیدی: تنها نقطه تلاقی این دو مسیر، پروستات و مجرای ادرار است. بنابراین، سنگ گیر کرده در حالب، هیچ تداخل فیزیکی با لوله منیبر ندارد.
جدول مقایسه عملکرد سیستمها
|
ویژگی |
سیستم ادراری |
سیستم تناسلی |
نقطه تلاقی |
|---|---|---|---|
|
وظیفه اصلی |
دفع سموم |
تولید و انتقال اسپرم |
مجرای ادرار |
|
محل انسداد سنگ |
کلیه، حالب، مثانه |
-- |
به ندرت مجرای خروجی |
۲. ارتباط مستقیم و غیرمستقیم سنگ کلیه با ناباروری
آیا خودِ بیماری سنگ کلیه کیفیت اسپرم را تغییر میدهد؟ پاسخ ترکیبی از "خیر" برای انسداد فیزیکی و "شاید" برای کیفیت سلولی است.
الف) تأثیر بر کیفیت اسپرم (استرس اکسیداتیو)
مطالعات PubMed نشان میدهند مردان با سنگهای مکرر ممکن است سطح بالاتری از استرس اکسیداتیو و التهاب داشته باشند. رادیکالهای آزاد ناشی از این شرایط میتوانند به DNA اسپرم آسیب زده و تحرک آن را کاهش دهند.
ب) انسداد مجاری (بسیار نادر)
تنها در موارد نادر، سنگ بزرگ مثانه در مجرای پروستاتیک گیر کرده و مجاری انزالی را مسدود میکند. این وضعیت یک اورژانس پزشکی با درد شدید است، نه صرفاً مشکل ناباروری.
ج) آسیب به بافت بیضه
سنگ کلیه آسیبی به بافت بیضه نمیزند. درد احساس شده در بیضهها معمولاً ارجاعی (Pain referral) و عصبی است، نه آسیب فیزیکی به کارخانه تولید اسپرم.
۳. تأثیر درمانهای سنگ کلیه بر باروری (مهمترین بخش)
بیشترین تأثیر بر باروری ناشی از روشهای درمانی است، نه خود بیماری.
الف) داروها: تامسولوسین و انزال خشک
پزشکان برای دفع سنگ، آلفا-بلوکرها (مانند تامسولوسین) تجویز میکنند.
- عارضه: این داروها با شل کردن گردن مثانه، ممکن است باعث انزال پسگرد (ریختن منی به مثانه) شوند.
- تأثیر: در این حالت ارگاسم بدون خروج مایع منی رخ میدهد که لقاح طبیعی را غیرممکن میکند.
- خبر خوب: این وضعیت با قطع دارو طی چند روز کاملاً برگشتپذیر است.
ب) سنگشکنی بروناندامی (ESWL)
تحقیقات Mayo Clinic نشان میدهند استفاده از امواج شوک برای شکستن سنگ، اگر توسط متخصص و با رعایت فاصله ایمنی انجام شود، تأثیر منفی بر باروری ندارد.
ج) جراحیهای تهاجمی (TUL)
روشهای اندوسکوپیک معمولاً ایمن هستند. خطر اصلی، آسیب احتمالی و تنگی مجرا (Stricture) است که میتواند خروج منی را دشوار کند، اما با تجهیزات مدرن بسیار نادر است.
۴. عوامل خطر مشترک: همبستگی به جای علیت
گاهی سنگ کلیه و ناباروری "همسفر" هستند و ناشی از سبک زندگی مشترکاند:
- کمآبی بدن: عامل اصلی سنگ کلیه است و همزمان باعث کاهش حجم مایع منی و کندی حرکت اسپرم میشود.
- چاقی و متابولیسم: چاقی خطر سنگهای اسید اوریکی را بالا میبرد و با تبدیل تستوسترون به استروژن، تولید اسپرم را کاهش میدهد.
- رژیم غذایی: مصرف زیاد نمک و غذای فرآوری شده، کلسیم ادرار (خطر سنگ) و فشار خون (خطر اختلال نعوظ) را افزایش میدهد.
۵. چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر سابقه سنگ کلیه دارید و نگران باروری هستید، در موارد زیر مشورت کنید:
- انزال خشک/کمحجم: پس از مصرف داروهای سنگ کلیه.
- درد بیضه مداوم: ادامه درد پس از دفع سنگ (احتمال واریکوسل یا عفونت).
- علائم عفونت: تب یا سوزش مداوم (خطر انسداد مجاری تناسلی در صورت عدم درمان).
- عدم بارداری: تلاش ناموفق بیش از یک سال (زیر ۳۵ سال) یا ۶ ماه (بالای ۳۵ سال).
۶. راهکارهای پیشگیری و مدیریت همزمان
روشهای پیشگیری از سنگ کلیه به تقویت باروری نیز کمک میکنند:
- هیدراتاسیون: نوشیدن ۲.۵ تا ۳ لیتر آب روزانه (سلامت کلیه و حجم مناسب منی).
- مصرف سیترات: لیموترش و پرتقال (مانع سنگ و آنتیاکسیدان برای اسپرم).
- اصلاح رژیم: کاهش نمک و گوشت قرمز، و حفظ وزن ایدهآل.
لیست بهترین و پربازدیدترین پزشکان متخصص و فوقتخصص اورولوژی تهران
- دکتر احمدرضا رفعتی، فوقتخصص اورولوژی و ناباروری مردان
- دکتر بهمن شیخ امیرانلو، متخصص اورولوژی در خیابان شریعتی
- دکتر علی حاجب، متخصص اورولوژی در پاسداران
- دکتر مجتبی عاملی، اورولوژیست و فوق تخصص لاپاروسکوپی در میدان ونک
- دکتر محمدعلی عسکری، متخصص کلیه و اورولوژیست در پاسداران
- دکتر کوشا کمالی، متخصص اورولوژی و فلوشیپ پیوند کلیه
- دکتر محمدرضا نوروزی، متخصص اورولوژی و فلوشیپ سرطانشناسی دستگاه تناسلی
- دکتر حسین کرمی، متخصص اورولوژی در شریعتی
- دکتر محسن آیتی، متخصص اورولوژی و فلوشیپ سرطانشناسی دستگاه تناسلی
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا دفع سنگ کلیه آسیب دائمی به آلت تناسلی میزند؟ خیر. خراشهای میکروسکوپی ممکن است باعث سوزش موقت شوند، اما بافت به سرعت ترمیم شده و ناتوانی جنسی ایجاد نمیشود.
۲. آیا تامسولوسین باعث عقیمی دائمی میشود؟ خیر. اثر آن بر انزال کاملاً موقتی است و با قطع دارو برطرف میشود. تولید اسپرم متوقف نمیشود.
۳. آیا با وجود سنگ کلیه میتوان رابطه جنسی داشت؟ بله، مگر در صورت درد شدید. حتی برخی تحقیقات رابطه جنسی را کمکی برای دفع سنگهای انتهای حالب میدانند.
۴. آیا سنگشکنی لیزری (TUL) برای اسپرم خطرناک است؟ خیر. لیزر فقط سنگ را هدف میگیرد و وارد سیستم تولید اسپرم نمیشود.
۵. آیا عفونت سنگ کلیه باعث ناباروری میشود؟ عفونت درماننشده اگر به بیضهها برسد، میتواند باعث ایجاد اسکار و انسداد شود. درمان فوری ضروری است.
نتیجهگیری
پاسخ کوتاه به سوال "آیا سنگ کلیه باعث ناباروری میشود؟" "معمولاً خیر" است. خودِ سنگ عامل مستقیم نیست، اما داروها و سبک زندگی (چاقی، کمآبی) نقش دارند. با هیدراتاسیون کافی و مدیریت دارویی تحت نظر پزشک، میتوانید بدون آسیب به باروری این بیماری را پشت سر بگذارید.
اقدام بعدی: انجام آزمایش آنالیز ادرار و در صورت لزوم اسپرموگرام تحت نظر اورولوژیست.
ارسال نظر