آخرین تغییرات یارانه‌ها و دهک‌بندی‌ها؛ آیا شما شامل حذف یارانه می‌شوید؟

وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تا به امروز یارانه حدود ۹.۵ میلیون نفر از افراد دارای درآمد بالا را حذف کرده و این روند مطابق با مفاد قانون بودجه ۱۴۰۴ همچنان در حال ادامه است. پیش‌بینی می‌شود که تا پایان سال، حدود ۱۸ میلیون نفر از سه دهک بالای درآمدی دیگر نیز از چرخه دریافت یارانه خارج شوند. با توجه به تأکیدات نمایندگان مجلس در خصوص تسریع روند حذف یارانه افراد پردرآمد، احتمال این وجود دارد که تا اواخر آبان ماه، تعداد بیشتری از دریافت‌کنندگان یارانه از فهرست حذف شوند.

در جلسه ۲۲ مهر ماه ۱۴۰۴، با رأی اکثریت قاطع نمایندگان مجلس، گزارش تهیه شده توسط کمیسیون برنامه و بودجه درباره استنکاف وزارت رفاه از اجرای بند (ت) تبصره (۱۳) قانون بودجه، به قوه قضاییه ارسال گردید. این کمیسیون تأکید کرده است که حذف یارانه افراد سه دهک بالای درآمدی بایستی با جدیت بیشتری پیگیری شود. همچنین، تأخیر در اجرای موثر و کامل این فرآیند می‌تواند موجب هدررفت منابع مالی شده و تبعات اجتماعی به دنبال داشته باشد.

در نتیجه، اگر تا پیش از این هر ماه یارانه حدود یک تا سه میلیون نفر حذف می‌شد، احتمال آن وجود دارد که در آبان ماه ۱۴۰۴ به‌طور ناگهانی یارانه افراد بیشتری به طور همزمان حذف شود. در همین راستا، یک عضو مجلس نسبت به حذف ناگهانی این یارانه‌ها هشدار داده است.

حسنیعلی حاجی‌دلیگانی، عضو کمیسیون اجتماعی، در واکنش به این تصمیمات روند حذف یارانه سه دهک برتر جامعه را اشتباه خوانده و اظهار کرد: «قطع ناگهانی یارانه افراد سه دهک بالای درآمدی تصمیم نادرستی است که می‌تواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی زیادی ایجاد کند. این کار باید به صورت پلکانی انجام شود و در این روند تفاوت میان دهک‌های مختلف و همچنین درآمد و دارایی واقعی خانوارها لحاظ شود.» او افزود: «برخی از خانوارها ممکن است به اشتباه در دهک‌های بالاتر طبقه‌بندی شده و یارانه آنها قطع شود. بنابراین دقت بیشتری در فرایند دهک‌بندی و شناسایی افراد پردرآمد ضروری است.»

معیارهای اصلی حذف یارانه نقدی

پایگاه رفاه ایرانیان با بررسی اطلاعات خانوارها از جمله دارایی‌ها، حساب‌های بانکی، گردش مالی و وضعیت اجتماعی، اقدام به دهک‌بندی آنها می‌کند و ملاک اصلی، داده‌های ثبت‌شده است نه خوداظهاری. آمارها نشان می‌دهد که بیشتر اعتراضات به دهک‌بندی به موضوع خودروها و حساب‌های بانکی مربوط می‌شود که برخی مواقع به اقوام یا شرکت‌ها تعلق دارد. همچنین، نزدیک به یک میلیون ایرانی که در خارج از ایران زندگی می‌کنند، بر اساس شاخص‌های مالی بررسی می‌شوند و یارانه تنها در صورت احراز مستحق بودن به آنها تعلق خواهد گرفت.

بر اساس آئین‌نامه‌ای که هیئت وزیران برای اجرای قانون بودجه سال ۱۴۰۳ تصویب کرده‌اند، شاخص‌هایی برای دهک‌بندی جدید و همچنین حذف یارانه افراد دهک‌های بالاتر اعلام شده است. این شاخص‌ها در ۶ بخش کلی قرار می‌گیرند:

• ۱. میزان مجموع درآمد اعضای خانوار
• ۲. تراکنش‌های مالی ماهانه
• ۳. تعداد و نوع دارایی‌های ملکی
• ۴. مالکیت خودروهای لوکس
• ۵. سابقه سفرهای بین‌المللی
• ۶. اقامت در کشورهای خارجی

این شاخص‌ها به طور ویژه میزان توانمندی مالی خانوار را بررسی می‌کنند. به همین دلیل، خانوارهایی که حداقل یکی از این شاخص‌ها را دارا باشند، ممکن است یارانه نقدی‌شان قطع گردد. البته این روند به صورت تدریجی انجام خواهد شد و اولویت با خانوارهایی است که تعداد بیشتری از این شاخص‌ها را دارند.

حذف یارانه افرادی که دارای درآمد بالا هستند، بخشی از الزامات قانون بودجه سال ۱۴۰۴ به شمار می‌آید. این اقدام به منظور تأمین منابع لازم برای ارائه کالابرگ الکترونیک به دهک‌های پایین درآمدی و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر انجام می‌شود.