چرا «پایان جنگ» به مسئله ای فراجناحی تبدیل شده است؟

آنچه امروز در فضای سیاسی ایران به چشم می آید، نشانی از یک تغییر گفتمانی یا همان چیزی است که می توان آن را «واقع گرایی سیاسی» نامید، پدیده ای که حتی در عمیق ترین بخش های اصولگرایی و میان شخصیت های نظامی نیز جای خود را باز کرده است. سخنان شفاف محمدرضا باهنر درباره لزوم اجتناب از تداوم بی پایان جنگ و همچنین اشاره های مهم حسین طائب به گفت وگو به عنوان ادامه مسیر میدان، همگی حکایت از این دارند که «توافق ملی» از یک شعار انتخاباتی فراتر رفته و اکنون به بخشی از استراتژی مدیریت چالش های منطقه ای تبدیل شده است.

تحول گفتمانی و بازتاب واقع گرایی

مبحث صلح و مذاکره تا به اینجا مسیر طولانی ای را طی کرده است؛ از دولت روحانی گرفته تا مجلس شورای اسلامی و نهایتاً مجمع تشخیص مصلحت نظام. حسن روحانی، رئیس جمهور پیشین، که در دوران مسئولیت به دلیل برجام تحت فشارهای فراوانی بود، اخیراً بر لزوم پایان دادن به تنش ها تأکید کرد. او در دیدار با گروهی از استانداران ادوار اعلام کرد: «ما باید با عزت و بر اساس خواست اکثریت مردم، به جنگ خاتمه دهیم تا بتوانیم کشور را بازسازی کنیم و آسیب های واردشده را جبران کنیم.» روحانی علناً منتقد افراد و گروه هایی شد که به عقیده او تنها به «بلندگو داشتن» بسنده کرده اند و افزود: «آیا به مردم بگوییم می خواهیم ۲۰ سال دیگر با قدرت های بزرگ بجنگیم؟ و اگر مردم نپذیرند، چه باید کرد؟»

با این وجود، اظهارات او با واکنش تندی از سوی برخی جناح ها مواجه شد. حتی در تجمع های شبانه، سخنان تهدیدآمیز علیه او مطرح شد. بااین حال مهم ترین نکته این است که امروز، بحث درباره مذاکره دیگر محدود به جناح های خاص نیست و حتی از درون حلقه های اصولگرایی نیز صدای مشابهی به گوش می رسد.

موضع محمدرضا باهنر درباره مذاکره

روز گذشته محمدرضا باهنر، چهره شاخص اصولگرایی و دبیرکل جامعه اسلامی مهندسین، از رویکرد دیپلماتیک دولت استقبال کرد. او در گفت وگویی به موضوع مهمی اشاره کرد که به ندرت در بیانیه های اصولگرایانه دیده شده بود: «مذاکره ادامه مبارزه است.» او تأکید کرد: «تداوم بی پایان جنگ یک اشتباه راهبردی است، زیرا هیچ جنگی در تاریخ بدون توافق یا پیروزی یکی از طرفین به پایان نرسیده است.» همچنین، او با هشدار نسبت به دوقطبی شدن جامعه به دو دسته مخالفان جنگ و طرفداران مذاکره، خاطرنشان کرد که رژیم صهیونیستی به شدت با هرگونه صلح مخالف است.

باهنر همچنین به تغییر رویکرد ایالات متحده اشاره کرد و گفت: «حتی ترامپ که آغازگر این حمله به ایران بود، اکنون به دنبال راه فراری برای اصلاح اشتباهات خود است.» او افزود بزرگ ترین تهدید برای کشور «شکاف ملی» است و بر اتحاد مردم، دیپلمات ها و نیروهای مسلح تحت مدیریت کامل رهبری نظام تأکید داشت. به اعتقاد او، دستیابی به توافق در شرایط کنونی به معنای یک پیروزی دیپلماتیک خواهد بود و نه عقب نشینی.

تعریف مذاکره از دیدگاه چهره های نظامی

مسائل مربوط به تغییر گفتمان وقتی جدی تر می شود که حتی شخصیت های نظامی نیز از واژه مذاکره استفاده می کنند. حسین طائب، رئیس سازمان بسیج مستضعفین در سخنانی اذعان داشت: «دشمنان به آتش بس و مذاکره روی آورده اند اما جمهوری اسلامی ایران گفت وگو را براساس منافع ملی می پذیرد.» طائب معتقد است مذاکره برای ایران تنها به معنای ادامه میدان نبرد است و ابزار این میدان، عزت ملی و تاریخ پرفراز و نشیب کشور است.

انتقادهای صریح منصور حقیقت پور، فعال سیاسی اصولگرا نیز در همین راستا قابل توجه است. او با اشاره به رفتار برخی سیاسیون در خصوص مذاکرات گذشته، خواستار پاسخگویی به مردم بابت خسارات ناشی از عدم توافق شد. نکته جالب این است که چهره هایی که روزی مانع مذاکره بودند، اکنون از ضرورت صلح سخن می گویند.

لزوم اتحاد در برابر تهدیدهای خارجی

در شرایطی که تنش های منطقه ای و ادعاهای دونالد ترامپ درباره حملات احتمالی فضای بین المللی را پیچیده کرده، مقامات کشور نیز بر نیاز به حفظ اتحاد داخلی تأکید دارند. محسنی اژه ای، رئیس قوه قضائیه، با تصریح بر اقتدار ایران افزود: «هر صدای مخالفی که منجر به تضعیف وحدت شود، خیانت به کشور است.»

با جمع بندی نظرات محمدرضا باهنر، حسین طائب و سایر مقامات، پیام مشترکی به گوش می رسد: «مذاکره با هدف بازپس گیری حقوق ملت، نه واگذاری آن.» با وجود تفاوت های رویکردی در میان جناح های مختلف، تغییر در گفتمان از جنگ بی پایان به «پایان عزتمندانه» نشان دهنده نوعی اجماع در میان سیاستمداران برای مدیریت چالش های حساس کنونی است.

دیدگاه جناح اصولگرا درباره پایان جنگ

عزت الله یوسفیان ملا، نماینده سابق مجلس و از چهره های باسابقه اصولگرا، در گفت وگویی بیان کرد: «هیچ جنگی در تاریخ وجود ندارد که بدون مذاکره به پایان برسد. آتش بس و سپس گفت وگوها اجتناب ناپذیرند.» وی با اشاره به جنگ هشت ساله ایران و عراق یادآور شد که حتی آن جنگ نیز با مذاکره به آتش بس رسید.

یوسفیان ملا تأکید کرد اصولگرایان هیچ گاه طرفدار تسلیم نبوده اند اما ادامه بی پایان جنگ نیز منطقی نیست. او گفت: «هرجا که مسئله خاک کشور مطرح شود، دفاع ما قطعی است، اما صلح یک انتخاب عاقلانه است که می تواند از آسیب های بیشتر جلوگیری کند.» او افزود: «پیروی از مسیر صلح مستلزم کنار گذاشتن اختلافات است، اما این موضوع به معنای فراموش کردن دفاع در برابر تجاوز نیست.»