نقش ترکیه در تغییر ساختارهای امنیتی و نظامی سوریه

روابط سیاسی و دفاعی میان آنکارا و دمشق در دوره پس از اسد، به یکی از محورهای اساسی تحلیل های دفاعی در ماه های اخیر تبدیل شده است.

این مسئله زمانی بیشتر مورد توجه قرار گرفت که رژیم صهیونیستی در 18 آگوست سال جاری میلادی، پایگاه هوایی متروکه ابوظهور در ادلب را که در 70 کیلومتری منطقه حاتای قرار دارد، هدف حمله قرار داد. هدف این حمله که تل آویو آن را اقدامی پیش دستانه معرفی کرد، جلوگیری از گسترش نفوذ نظامی ترکیه در سوریه بود.

با این حال، پس از این حمله مشخص شد که همکاری نظامی بین ترکیه و سوریه نه تنها متوقف نشده بلکه روند سریع تری به خود گرفته است. یکی از نشانه های این همکاری، افتتاح پل شناور بزرگی بر روی رود فرات برای اتصال لجستیکی ترکیه به دیرالزور بوده است.

روزنامه حریت چاپ آنکارا گزارش داد که ترکیه حضور نظامی فزاینده خود در سوریه را ادامه خواهد داد و احداث این پل شناور، گامی جدید در همکاری های دفاعی بین آنکارا و دمشق محسوب می شود.

روزنامه ملیت نیز اعلام کرده است که این پل شناور که دو کرانه رود فرات در دیرالزور را به یکدیگر متصل می کند، با مشارکت نیروهای مسلح ترکیه و ارتش سوریه ساخته شده و چند روز پیش افتتاح شده است.

بر اساس اطلاعات ارائه شده توسط نوح ییلماز، سفیر ترکیه در دمشق، این پل که جایگزین پل قبلی تخریب شده توسط سیلاب است، به عنوان دومین پروژه پل سازی مشترک ترکیه و سوریه به شمار می رود.

مرحف ابو کسری، وزیر دفاع سوریه نیز هدف از احداث این پل را کاهش مشکلات حمل و نقل برای مردم منطقه دیرالزور اعلام کرد و از ژنرال یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه نیز برای همکاری قدردانی کرد.

همچنین وزارت دفاع سوریه اعلام کرد که همزمان با این پروژه، پل دیگری نیز با همکاری استانداری دیرالزور بر روی رود فرات در حال ساخت است. این پل شناور نظامی که در نزدیکی گذرگاه السیاسیه ساخته می شود، تقریباً 280 متر طول و ظرفیت بار 70 تنی دارد.

علاوه بر این، ترکیه مسئولیت تکمیل بازسازی پل سیاسیه را نیز برعهده گرفته و این پروژه در بازه زمانی 12 ماهه تکمیل خواهد شد.

تعاملاتی فراتر از احداث پل

رسانه های عربی به ویژه الجزیره، اقدامات اخیر ترکیه در احداث پل شناور نظامی روی رود فرات را به عنوان نشانه ای از حمایت مستمر آنکارا از دولت احمد الشرع مورد توجه قرار داده اند.

پیش از این، مردم دیرالزور برای جابه جایی بین دو کرانه رودخانه از قایق های غیرایمن استفاده می کردند و در برخی موارد حوادث جبران ناپذیری رخ داده بود. اما احداث این پل معلق موجب بهبود قابل توجه در تردد شهروندان شده و همچنین امکان جابه جایی تجهیزات و کامیون های حامل تاسیسات دفاعی از ترکیه به سوریه را تسهیل کرده است.

تحلیلگران نظامی معتقدند بمباران پایگاه ابوظهور توسط اسرائیل با هدف جلوگیری از استقرار پایگاه های ترکیه در این منطقه انجام شد. رژیم صهیونیستی اقدام خود را با این استدلال که ترکیه قصد دارد در آنجا تجهیزات راداری، نیرو و سامانه های دفاع هوایی نصب کند، توجیه کرد. با این حال، واقعیت آن است که همکاری های بین آنکارا و ساختار موقت حاکم بر دمشق به رهبری احمد الشرع، محدود به بازسازی یک پایگاه یا پل نظامی نیست.

در نخستین روزهای حضور احمد الشرع در قدرت نیز ترکیه با هماهنگی دمشق کنترل امنیتی فرودگاه دمشق را برعهده گرفت و به سرعت تجهیزات لازم برای فعالیت این فرودگاه و همچنین فرودگاه حلب به این کشور ارسال شد.

کارشناسان معتقدند اقدامات ترکیه چیزی فراتر از همکاری های نظامی صرف است و به نوعی طراحی یک معماری امنیتی و دفاعی جدید برای سوریه محسوب می شود که شامل تجهیزاتی از سلاح تا برنامه های آموزشی و نیروی انسانی می شود.

یکی از ابزارهای کلیدی در پیشبرد این همکاری، کنار آمدن با تکنوکرات ها و افرادی در ساختار مدیریتی سوریه بوده که آشنایی و تسلط به زبان ترکی داشته و یا در دانشگاه های ترکیه تحصیل کرده اند.

براساس گزارش های رسانه های ترکیه، شمار قابل توجهی از مسئولان وزارت خانه های کلیدی سوریه مانند وزارت امور خارجه، دفاع و ارتباطات، تسلط یا آشنایی با زبان ترکی دارند و همین موضوع، تسریع در همکاری ها را ممکن ساخته است.

امضای توافقات راهبردی

ترکیه علاوه بر پروژه های اقتصادی، در حوزه های دفاعی، آموزشی و حمل و نقل نیز حضور فعالی دارد. یکی از مهم ترین این همکاری ها، تفاهم نامه آموزشی و مشاوره ای نظامی با سوریه بوده است که در آگوست 2025 امضا شد.

موارد ذکر شده در این تفاهم نامه شامل برنامه ریزی آموزشی نظامی، مشاوره و تبادل اطلاعات، تامین تجهیزات و پشتیبانی فنی می شود. وزارت دفاع ترکیه همچنین اعلام کرده است شمار قابل توجهی از دانشجویان نظامی سوری در آکادمی های نظامی ترکیه مشغول به تحصیل هستند.

این همکاری ها فراتر از ارائه آموزش های نظامی بوده و شامل تلاش برای نهادسازی نظامی و ایجاد هماهنگی در ساختارهای دفاعی کشور سوریه نیز می شود.

در همین حال، خبرگزاری ها گزارش داده اند که تیمی از مشاورین دستگاه اطلاعاتی ترکیه (میت) نیز در بازسازی سیستم های امنیتی سوریه همکاری داشته اند.

این اقدامات در جهت تدوین چارچوبی برای بازسازی ارتش و ساختارهای امنیتی سوریه است که تاثیرات سیاسی و نظامی آن در آینده مشاهده خواهد شد.

این اقدامات ترکیه همچنین مورد توجه رسانه ها و مراکز تحقیقاتی در منطقه قرار گرفته و برخی از تحلیلگران این کشور را به عنوان یک حامی استراتژیک در معماری دفاعی سوریه معرفی کرده اند.