آمریکا نشانه‌ای از آمادگی برای یک حمله گسترده به ایران را نشان نمی‌دهد

برای نخستین‌بار پس از سیزده شب حملات پیاپی امریکا، دو شب است آسمان کشورمان بدون حمله نیروهای نظامی سنتکام به تمامیت ارضی کشورمان آرام بود. ظاهرا توقف تنش‌ها در اوج درگیری و همزمان با هشدار جی دی ونس، معاون رییس‌جمهور امریکا و ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش این کشور درباره تبعات تشدید جنگ و فرسایش ذخایر موشک‌های پدافندی در کاخ سفید رقم خورده و به نوشته نیویورک‌تایمز، ترامپ را فعلا به کنار گذاشتن طرح «گسترش چشمگیر عملیات نظامی» سوق داده است.

به گزارش رکنا به نقل از اعتماد، در واشنگتن، حلقه نزدیک رییس‌جمهور امریکا و بخشی از تیم امنیتی‌اش، ادامه مذاکره و فشار اقتصادی را کم‌هزینه‌تر از ورود به مرحله جدید جنگ می‌دانند، هر چند کاخ سفید مدعی شده که اگر جمهوری اسلامی ایران به اقدامات خود در تنگه هرمز یا حمله به متحدان امریکا ادامه دهد، گزینه نظامی همچنان روی میز خواهد بود. این درحالی است که صحنه سیاسی و دیپلماتیک برای دور تازه‌ای از رایزنی‌ها و صف‌بندی‌ها آماده می‌شود. بنیامین نتانیاهو راهی واشنگتن شد تا در کاخ سفید با دونالد ترامپ دیدار و در حاشیه، در آیین خاکسپاری لیندسی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه و از چهره‌های شاخص جریان تندرو درقبال ایران، شرکت کند؛ سفری که منابع اسراییلی می‌گویند با برگزاری نشست کابینه امنیتی در تل‌آویو و آماده‌سازی بسته‌ای از اطلاعات محرمانه درباره فعالیت‌های هسته‌ای ایران، همراه است.

همزمان، برخی رسانه‌ها از استقرار ده‌ها فروند هواپیمای سوخت‌رسان، جنگنده، سامانه‌های دفاع هوایی و مهمات جدید در پایگاه‌های این رژیم خبر می‌دهند؛ آرایشی که به گفته ناظران، یادآور روزهای پیش از عملیات پیشین و نشانه‌ای از تلاش واشنگتن و تل‌آویو برای حفظ فشار نظامی، حتی در لحظه‌ای است که دیپلماسی و توقف موقت حملات مطرح شده است. در مقابل هیاتی از عمان به تهران سفر داشته و ظاهرا آن‌گونه که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه کشورمان گفته رایزنی‌ها مفید بوده و پیشرفت‌هایی حاصل شده است. هر چند به گفته بقایی تغییری در وضعیت تردد در تنگه ایجاد نشده است. این درحالی است که دیگر میانجی‌ها ازجمله قطر و پاکستان نیز برای احیای تفاهم اسلام‌آباد و جلوگیری از تشدید رویارویی‌ها به تکاپو افتاده‌اند.

با این حال کماکان تنگه هرمز همچنان به اصلی‌ترین محور اختلاف حقوقی و امنیتی میان ایران و امریکا تبدیل شده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان در گفت‌وگویی با رسانه‌های داخلی تاکید کرده تفاهمنامه موقت امضا شده در خرداد، به ایران «حق تعریف مسیرها و سازوکار عبور» در این آبراه را می‌دهد و هرگونه تلاش برای گشودن مسیر جدید بدون هماهنگی با تهران نقض این تفاهم و عامل تشدید تنش‌ها است. او یادآوری کرده که براساس این سند، طرفین حتی بر ایجاد خط ارتباط مستقیم برای حل اختلافات احتمالی در هرمز توافق کرده‌اند. در همین چارچوب، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه کشورمان، از برگزاری چند دور گفت‌وگو میان ایران و عمان در سطح معاونان وزیران خارجه در تهران خبر داده و گفته دوطرف درباره «اصول مشترک» و «سازوکارهای عملیاتی» برای مدیریت تردد ایمن کشتیرانی در تنگه هرمز، با رعایت حقوق حاکمیتی دو دولت ساحلی، تبادل‌نظر کرده‌اند و این رایزنی‌های فنی و سیاسی ادامه خواهد داشت.

در مقابل، واشنگتن با بازگرداندن محاصره دریایی و اعلام توقف، هدایت یا «غیرفعال کردن» کشتی‌هایی که از نگاه خود در پی عبور از محاصره‌اند، عملا یک رژیم موازی عبور و مرور را روی آب اعمال کرده است. به گزارش منابع نظامی امریکا، ستاد فرماندهی مرکزی تاکنون ده‌ها کشتی تجاری را که «در تلاش برای دور زدن محاصره» بوده‌اند، متوقف، تغییر مسیر یا مورد بازرسی قرار داده است. در تهران، عراقچی با متهم کردن امریکا به تلاش برای «باز کردن مسیر جدید از هرمز بدون هماهنگی» این رفتار را نقض تفاهمنامه می‌داند، درحالی که در واشنگتن، برخی تحلیلگران از استراتژی «داغ و سرد» سخن می‌گویند؛ ترکیبی از فشار نظامی، محاصره اقتصادی و پیشنهاد مذاکره که هدف آن، به تعبیر یک دیپلمات غربی، «وادار کردن ایران به پذیرش خوانش امریکایی از رژیم عبور و مرور در هرمز» است. همزمان با این کشمکش، جبهه‌های پیرامونی نیز فعال‌اند. انصارالله یمن با هدف قرار دادن نفتکش‌ها و تاسیسات انرژی عربستان در سواحل دریای سرخ و در پاسخ به حملات هوایی ائتلاف سعودی به حدیده و کمران، باب‌المندب را به یکی دیگر از گلوگاه‌های تحت فشار تبدیل کرده و سامانه‌های هشدار اولیه در استان‌های ینبع و جیزان چندین‌بار به صدا درآمده‌اند.

در شمال، اوکراین با حمله به یک شناور ایرانی، یک سکوی نفتی و یک کشتی روسی در دریای خزر، حلقه‌ای دیگر از این رویارویی را به جبهه‌ای کشانده که از مدت‌ها پیش، مسیر امن انتقال تجهیزات میان تهران و مسکو تلقی می‌شد؛ حمله‌ای که وزارت خارجه ایران آن را «اقدامی تجاوزکارانه» و نمادی از «تداوم رویکرد خصمانه اوکراین» توصیف کرده و هشدار داده مسوولیت پیامدهای آن متوجه کی‌یف و حامیانش خواهد بود. درنهایت در کنار این تحولات، گزارش‌های متعددی از فعال شدن دوباره کانال‌های میانجیگری به چشم می‌خورد. به نوشته آسوشیتدپرس، یک مقام منطقه‌ای دخیل در این رایزنی‌ها، وقفه همزمان در حملات امریکا و پاسخ‌های موشکی ایران را «نشانه‌ای مثبت» برای تلاش‌ها جهت کاهش تنش دانسته و گفته هر دو طرف در پی آنند که به نوعی آتش‌بس موقت بازگردند؛ مصالحه‌ای که محور اصلی آن، عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز با محدودیت‌های کمتر ازسوی تهران خواهد بود.

شبکه سی‌بی‌اس نیز به نقل از دو منبع منطقه‌ای گزارش داده گفت‌وگوهای عمان و جمهوری اسلامی درباره بازگشایی کامل هرمز و آبراه‌های اطراف آن «پیشرفت‌هایی» داشته، هرچند برای دستیابی به توافق نهایی زمان بیشتری لازم است. به باور برخی ناظران، همزمانی این رایزنی‌ها با سفر پیش‌روی نتانیاهو به واشنگتن و نشست‌های امنیتی در تل‌آویو نشان می‌دهد صحنه بحران ایران و امریکا در مرحله‌ای قرار گرفته که در آن، تصمیم‌های کاخ سفید، مذاکرات تهران-مسقط و مطالبه‌های جدید اسراییل در قبال برنامه هسته‌ای ایران، به‌شدت در هم تنیده شده‌اند. در همین راستا و با ارزیابی این تحولات و سناریوهای پیش روی آن «اعتماد» با دکتر افشین زرگر، استاد دانشگاه و کارشناس روابط بین‌الملل به گفت‌وگو پرداخته است.