پهپاد شاهد مجهز به موشک، عامل وحشت جدید در نبرد هوایی

نیروهای مسلح اوکراین اعلام کرده اند که پهپادهای یک بار مصرف شاهد اکنون قابلیت اجرای ماموریت های هوابه هوا را پیدا کرده اند؛ تغییری که هرچند محدود دیده می شود، اما اثرات مهم عملیاتی به دنبال خواهد داشت.

پهپاد شاهد تسلیح شده؛ فراتر از عملکرد انتحاری

گزارش ها حاکی از آن هستند که مدل های به روزرسانی شده شاهد ۱۳۶ به سامانه های پدافند هوایی دوش پرتاب «ایگلا» مجهز شده اند. این ارتقا به معنای تبدیل پهپادی که قبلاً تنها علیه اهداف زمینی عمل می کرد به وسیله ای است که می تواند بالگردها و هواگردهای در ارتفاع کم را تهدید کند.

تجهیزات جانبی این پهپاد شامل دوربین و مودم رادیویی بوده و شلیک موشک ها به وسیله اپراتوری انجام می شود که از خاک روسیه کنترل را بر عهده دارد. هنوز مشخص نیست که این قابلیت در مرحله آزمایش قرار دارد یا به کاربرد عملیاتی رسیده است.

اگرچه تجهیز پهپادهای انتحاری به موشک های کوتاه برد فروسرخ روشی جدید به نظر می رسد، پیشینه ای مشابه نیز در استفاده از این فناوری وجود دارد. نیروی دریایی اوکراین پیش تر موشک های AIM-۹ آمریکایی را بر روی شناورهای بدون سرنشین نصب کرده بود تا با هواپیماهای روسی در دریای سیاه مقابله کند. استفاده از این فناوری روی یک پهپاد کم هزینه و قابل حمل همچون شاهد، تهدیدات جدیدی را در میدان نبرد ایجاد می کند.

تحولات گسترده در طراحی شاهد

این تغییرات نخستین تلاش روسیه در تغییر طراحی شاهد ۱۳۶ نیست. پیش تر، نسخه های بهبودیافته ای شامل قابلیت مین ریزی، سامانه های هدایت پیشرفته، لینک ارتباطی بهبود یافته و ابزار مقابله با جنگ الکترونیک عرضه شده بودند. این پهپاد اکنون به یک پلتفرم چندمنظوره تبدیل شده که توانایی انطباق با نیازهای مختلف میدان نبرد را دارد.

هرچند این نسخه های هوا به هوا به دلیل هزینه بالاتر احتمالاً تولید گسترده ای نخواهند داشت، اما دسترسی روسیه به انبارهای قدیمی موشک های دوش پرتاب از دوران شوروی، امکان اقتصادی چنین ارتقائی را فراهم کرده است. این قابلیت می تواند آزادی عمل بالگردها و هواگردهای اوکراینی را محدود سازد.

نقش موثر شاهد در تغییر میدان جنگ

طبق گزارش نظامیان اوکراینی، در ماه اکتبر شاهد ۱۳۶ توانایی هدف گیری متحرک در نزدیکی خطوط مقدم را به نمایش گذاشته است. این قابلیت، نقش آن را در پشتیبانی هوایی نزدیک از نیروهای روسی پررنگ کرده است.

تولید گسترده این پهپادها به روسیه امکان حمله به اهداف متعدد و کم ارزش تر را فراهم می آورد و نبود برتری هوایی کامل را تا حدی جبران کرده است.

رشد چشمگیر ظرفیت تولید

براساس ارزیابی های منابع بریتانیایی، تولید پهپاد شاهد در سال ۲۰۲۵ با افزایش چشمگیری روبه رو بوده است. ظرفیت ماهانه تولید از ۳۰۰ دستگاه به بیش از ۱۰۰ پهپاد در روز ارتقا یافته و این روند به هدف تولید روزانه ۵۰۰ فروند نزدیک شده است.

با این مقیاس تولید، حتی مدل های تخصصی با هزینه بیشتر نیز می توانند تاثیری تعیین کننده در کاهش توان هوایی طرف مقابل داشته باشند و ممکن است تعریف جنگ های هوایی در ارتفاع پایین را تغییر دهند.