معطلی ۳۵ روزه کامیون‌ ها در بازرگان / نسخه ایران و ترکیه برای پایان صف‌ های مرزی چیست؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، مرز بازرگان بار دیگر به کانون نگرانی فعالان حمل‌ونقل و تجارت خارجی تبدیل شده است. بازگشت صف‌های طولانی کامیون‌ها و افزایش زمان انتظار ناوگان برای عبور از مرز ترکیه، در شرایطی اتفاق افتاده که طی ماه‌های گذشته برنامه‌هایی برای مدیریت ترافیک مرزی و کاهش توقف کامیون‌ها به اجرا درآمده بود.

اکنون در تازه‌ترین تحرکات برای رفع این مشکل، وزیر امور اقتصادی و دارایی ایران و وزیر تجارت ترکیه بر ضرورت فعالیت ۲۴ ساعته گمرکات مرزی تأکید کرده‌اند؛ موضوعی که می‌تواند یکی از گام‌های مهم برای افزایش ظرفیت عبور کالا از مرزهای مشترک دو کشور باشد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، سیدعلی مدنی‌زاده و عمر بولات در حاشیه چهل‌ودومین اجلاس کمیته دائمی همکاری‌های اقتصادی و تجاری سازمان همکاری اسلامی، درباره موانع تجارت دوجانبه و راهکارهای توسعه همکاری‌های ترانزیتی گفت‌وگو کردند.

بازرگان؛ گلوگاه تجارت ایران و ترکیه

یکی از محورهای اصلی این مذاکرات، بررسی مشکلات مرز بازرگان و ضرورت تسهیل تردد کامیون‌ها بود. دو طرف همچنین بر نوسازی گمرکات ترکیه، تدوین برنامه زمان‌بندی برای ترانزیت کالا، برگزاری نشست‌های مستمر مدیران مرزی و فعال‌سازی ظرفیت سایر مرزهای مشترک تأکید کردند.

تسهیل عبور محموله‌های حساس و تشکیل کارگروه مشترک مناطق آزاد تجاری و صنعتی نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این دیدار بود.

با این حال، اهمیت تأکید بر فعالیت شبانه‌روزی گمرکات زمانی بیشتر مشخص می‌شود که وضعیت اخیر ناوگان حمل‌ونقل در مرز بازرگان مورد توجه قرار گیرد؛ مرزی که به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مسیرهای زمینی ارتباط ایران با ترکیه و بازارهای اروپایی، نقش قابل توجهی در تجارت خارجی و ترانزیت کشور دارد.

از کاهش صف ۵۵۰۰ کامیونی تا بازگشت بحران

بررسی روند تحولات مرز بازرگان نشان می‌دهد مدیریت صف کامیون‌ها طی ماه‌های گذشته نیز با چالش‌های متعددی روبه‌رو بوده است.

طبق اظهارات معاون دفتر ترانزیت و حمل‌ونقل بین‌المللی سازمان راهداری، سامانه مدیریت ترافیک و نوبت‌دهی مرزی از ۱۵ مردادماه ۱۴۰۵ در این گذرگاه راه‌اندازی شد. در زمان آغاز فعالیت سامانه، حدود ۵۵۰۰ دستگاه ناوگان در محدوده مرز حضور داشتند.

اجرای نوبت‌دهی از مبدأ سفر، به‌تدریج تعداد کامیون‌های مستقر در محدوده مرزی را کاهش داد؛ به‌طوری‌که در نیمه شهریورماه تعداد ناوگان حاضر در مرز به حدود ۹۵۰ دستگاه رسید و در ۱۵ شهریور این رقم حدود ۷۳۰ دستگاه اعلام شد.

با وجود این کاهش، مشکل به‌طور پایدار برطرف نشد و گزارش‌های بعدی از بازگشت صف‌های طولانی حکایت داشت.

۱۴ مهرماه نیز رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران از توقف حدود ۴ تا ۵ هزار کامیون در مرز بازرگان خبر داد. به گفته وی، توقف هر کامیون روزانه حدود ۱۷۵ دلار هزینه به صاحب کالا تحمیل می‌کند؛ رقمی که نشان می‌دهد معطلی در مرز تنها یک مشکل ترافیکی نیست و مستقیماً بر هزینه تجارت و قیمت تمام‌شده کالا اثر می‌گذارد.

معطلی ۳۵ روزه؛ هزینه‌ای فراتر از یک صف مرزی

ابعاد این بحران در بازدید ششم آبان‌ماه اعضای کمیسیون ویژه حمایت از تولید و نظارت بر اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ مجلس از منطقه آزاد ماکو و مرز بازرگان بار دیگر مطرح شد.

در جریان این بازدید، فعالان حوزه حمل‌ونقل از معطلی بیش از ۳۵ روزه برخی کامیون‌داران برای عبور از مرز ترکیه خبر دادند؛ زمانی که برای یک ناوگان حمل‌ونقل بین‌المللی، به معنای از دست رفتن فرصت‌های کاری، افزایش هزینه‌های عملیاتی و اختلال در برنامه تحویل کالا است.

یک روز پس از این بازدید نیز وزیر اقتصاد و دبیر شورای عالی مناطق آزاد با حضور در مرز بازرگان، وضعیت زیرساخت‌های گمرکی و مرزی و موانع موجود در روند ورود و خروج ناوگان را بررسی کردند.

آیا فعالیت ۲۴ ساعته گمرکات به پایان صف کامیون‌ها منجر می‌شود؟

تأکید تازه ایران و ترکیه بر فعالیت شبانه‌روزی گمرکات مرزی را می‌توان نشانه‌ای از جدی‌تر شدن پیگیری‌ها برای رفع گلوگاه‌های تجاری دو کشور دانست؛ با این حال، تحقق این هدف به هماهنگی عملیاتی دو طرف و رفع موانع موجود در فرآیندهای گمرکی و حمل‌ونقل وابسته است.

فعالیت ۲۴ ساعته گمرکات در صورتی می‌تواند به کاهش صف‌ها منجر شود که با افزایش ظرفیت پذیرش و پردازش کامیون‌ها، هماهنگی میان دستگاه‌های مرزی ایران و ترکیه، تسریع تشریفات گمرکی و مدیریت هوشمند ورود و خروج ناوگان همراه باشد.

از سوی دیگر، تجربه کاهش مقطعی صف‌ها پس از راه‌اندازی سامانه نوبت‌دهی نشان می‌دهد مدیریت ترافیک از مبدأ نیز به‌تنهایی برای حل مشکل کافی نیست و باید در کنار آن، ظرفیت عملیاتی مرز در هر دو سوی گذرگاه افزایش یابد.

در شرایطی که هر روز توقف کامیون‌ها هزینه قابل توجهی به صاحبان کالا تحمیل می‌کند و معطلی چند هفته‌ای ناوگان می‌تواند برنامه‌های ترانزیتی را مختل کند، اکنون باید دید توافق و تأکید مقام‌های اقتصادی ایران و ترکیه بر فعالیت ۲۴ ساعته گمرکات، چه زمانی به تغییر ملموس در وضعیت مرز بازرگان و کاهش زمان انتظار کامیون‌ها منجر خواهد شد.