دلار بانک مرکزی با کارت ملی / کامران ندری از تاثیر این تصمیم بر بازار ارز می گوید

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، خبر عرضه گسترده اسکناس دلار از سوی بانک مرکزی و امکان خرید آن برای افراد بالای ۱۸ سال با کارت ملی، در حالی منتشر شده که همچنان بازار ارز تحت تاثیر عوامل مختلف اقتصادی و سیاسی قرار دارد. در همین رابطه، با دکتر کامران ندری، اقتصاددان و استاد دانشگاه درباره اهداف و آثار احتمالی این تصمیم گفت و گو کردیم.

ندری در گفت و گو با رکنا درباره خبر عرضه دلار با کارت ملی اظهار کرد: اگر چنین تصمیمی گرفته شده باشد، باید دید بانک مرکزی دقیقا چه هدفی را دنبال می کند.

وی افزود: بانک مرکزی اعلام کرده که در مرحله اول یک میلیارد دلار و در مجموع ۲ میلیارد دلار عرضه خواهد کرد. اگر منظور این است که بانک مرکزی می خواهد ارز مورد نیاز افراد را تامین کند، این سوال مطرح است که چرا باید ذخایر بانک مرکزی برای هر فردی که متقاضی خرید ارز است مورد استفاده قرار گیرد؟

این کارشناس بانکی ادامه داد: معمولا از قبل مشخص است که صادرکننده، واردکننده یا مسافر به چه ترتیبی می توانند ارز مورد نیاز خود را دریافت کنند. اما اگر فردی صرفا بخواهد ارز خریداری کند، لزوما دلیلی ندارد که این ارز را از بانک مرکزی دریافت کند و می تواند آن را از بازار آزاد تهیه کند.

عرضه دلار با کارت ملی چه اثری بر بازار دارد؟

ندری گفت: مگر اینکه بانک مرکزی بخواهد ارز را با قیمت پایین تری نسبت به بازار آزاد در اختیار افراد قرار دهد. در این صورت، طبیعی است که همه برای خرید آن اقدام کنند و بعد ارز خریداری شده را در قیمت بالاتر در بازار بفروشند.

وی تصریح کرد: ممکن است تصور بانک مرکزی این باشد که هر میزان تقاضای سوداگری یا سفته بازانه برای ارز وجود دارد، با قیمتی که تعیین کرده تامین کند و به این ترتیب مانع افزایش قیمت ارز شود.

این اقتصاددان ادامه داد: اگر چنین برداشتی از سیاست بانک مرکزی وجود داشته باشد، این سوال مطرح است که چرا برای خرید ارز سقف تعیین شده است؟ وقتی گفته می شود هر فرد می تواند تا سقف ۱۰ هزار دلار خریداری کند، یعنی بانک مرکزی نمی تواند بیشتر از این میزان تقاضای هر فرد را پاسخ دهد.

ندری اضافه کرد: ممکن است افرادی که در بازار ارز فعالیت سفته بازانه دارند، این ۱۰ هزار دلار را از بانک مرکزی دریافت کنند و برای تامین مابقی نیاز خود دوباره به بازار آزاد مراجعه کنند. بنابراین فشار تقاضا در بازار آزاد همچنان می تواند وجود داشته باشد و باعث افزایش نرخ ارز شود.

«منطق روشنی برای این سیاست پیدا نمی کنم»

وی با بیان اینکه منطق روشنی برای این سیاست پیدا نمی کند، گفت: با توجه به تجربه هایی که قبلا در کشور داشته ایم و همچنین شرایط فعلی اقتصاد، بعید می دانم این سیاست بتواند اثر پایدار و قابل توجهی بر بازار ارز داشته باشد.

این کارشناس بانکی افزود: چنین اقداماتی قبلا نیز تجربه شده است. از سال ۱۳۷۲، در دوره ریاست مرحوم دکتر محسن نوربخش بر بانک مرکزی، سیاست های مشابهی در بازار ارز اجرا شد و تجربه خوبی از آن به جا نماند.

ندری تاکید کرد: حتی اگر این سیاست مدتی اثرگذار باشد، احتمالا اثر آن موقتی است و ممکن است برای چند هفته بتواند بازار ارز را در محدوده نرخ مورد نظر بانک مرکزی نگه دارد، اما مسئله اصلی بازار ارز با این روش حل نمی شود.

ریشه مشکل بازار ارز کجاست؟

این اقتصاددان با اشاره به ریشه های مشکلات بازار ارز اظهار کرد: مشکلات اصلی ناشی از کاهش درآمدهای ارزی کشور، دشواری و پرهزینه بودن نقل و انتقال ارز و همچنین تحریم هاست. با عرضه اسکناس نمی توان این مشکلات ساختاری را برطرف کرد.

وی ادامه داد: اگر بانک مرکزی بخواهد نرخ ارز را کنترل کند، در شرایط فعلی عملا دو مسیر پیش روی آن قرار دارد. یک راه این است که به اندازه تقاضای موجود در بازار ارز عرضه انجام دهد که سیاست فعلی بانک مرکزی نیز در همین راستاست، اما محدودیت ۱۰ هزار دلار برای هر فرد نشان می دهد که امکان پاسخگویی نامحدود به تقاضا وجود ندارد.

ندری افزود: راه دیگر این است که بانک مرکزی بازار آزاد ارز را غیرقانونی اعلام کند و با خرید و فروش ارز در این بازار برخورد کند، اما این روش نیز در عمل پاسخگو نیست.

وی تاکید کرد: راه حل اساسی این است که موانعی که باعث کاهش درآمدهای ارزی کشور و دشوار و پرهزینه شدن نقل و انتقال ارز شده است، برطرف شود. البته حل این مسائل صرفا در اختیار بانک مرکزی نیست.

بانک مرکزی به تنهایی نمی تواند مشکل ارز را حل کند

این کارشناس بانکی گفت: بخشی از مشکلات فعلی بازار ارز به مسائل و محدودیت هایی مانند تحریم ها، محاصره دریایی و انزوای اقتصادی مربوط است و حل این مسائل در اختیار بانک مرکزی نیست.

ندری در پایان اظهار کرد: برای حل این مشکلات باید موانع خارجی و اقتصادی موجود برطرف شود و این موضوع نیازمند تصمیم گیری در سطوحی فراتر از بانک مرکزی است. بنابراین نمی توان انتظار داشت که صرفا با افزایش عرضه اسکناس، مشکل بازار ارز به صورت پایدار حل شود.