از انباشت زیان تا برنامه احیا؛ آیا بانک سرمایه وارد مرحله تازه‌ای شده است؟

به گزارش رکنا، نام بانک سرمایه طی سال‌های گذشته بیش از آنکه با توسعه خدمات بانکی و نوآوری مالی گره خورده باشد، با واژه‌هایی مانند زیان انباشته، ناترازی، کفایت سرمایه و مطالبات غیرجاری همراه بوده است. ارقامی که امروز در گزارش‌های مالی بانک دیده می‌شود، حاصل یک اتفاق کوتاه‌مدت نیست؛ بلکه محصول انباشت مسائل ساختاری طی سال‌های گذشته است.

اما در ماه‌های اخیر یک تفاوت مهم در ادبیات مدیریتی بانک دیده می‌شود؛ تمرکز از مدیریت روزمره بانک به سمت برنامه مشخص برای احیا، بازسازی و اصلاح ساختار حرکت کرده است.

اکنون پرسش اصلی این نیست که آیا بانک سرمایه با مشکلات مالی مواجه است یا خیر؛ پاسخ این پرسش روشن است. پرسش مهم‌تر این است که آیا مدیریت جدید می‌تواند این میراث سنگین را به یک پروژه واقعی اصلاح ساختار تبدیل کند یا خیر.

پایان مدیریت روزمره و آغاز مدیریت بحران

بانکی که با ناترازی و سرمایه منفی مواجه است، نمی‌تواند با نسخه‌های معمول بانکداری اداره شود.

در چنین شرایطی، مدیریت باید همزمان چند جبهه را پیش ببرد: افزایش سرمایه، کنترل هزینه‌ها، اصلاح ترکیب دارایی‌ها، وصول مطالبات، فروش دارایی‌های مازاد، کاهش وابستگی به منابع بانک مرکزی، افزایش درآمدهای پایدار و بازسازی اعتماد سپرده‌گذاران.

این همان مسیری است که بانک سرمایه در برنامه جدید خود دنبال می‌کند.

مجمع عمومی فوق‌العاده بانک در بهمن‌ماه ۱۴۰۴، برنامه جامع احیا و بازآفرینی بانک را در چارچوب الزامات قانونی تصویب کرد. در این برنامه، اصلاح ساختار مالی، افزایش سرمایه و بهبود نسبت کفایت سرمایه تا سال ۱۴۰۷ مورد توجه قرار گرفته است.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از این برنامه، بانک هدف‌گذاری کرده است که نسبت کفایت سرمایه خود را تا سال ۱۴۰۷ به ۸ درصد برساند؛ هدفی که البته نیازمند اجرای کامل برنامه افزایش سرمایه و ساماندهی دارایی‌هاست.

بنابراین، بانک سرمایه امروز در نقطه‌ای قرار دارد که موفقیت یا شکست مدیریت جدید را نمی‌توان صرفاً با اعداد گذشته سنجید.

سرمایه؛ اولین و مهم‌ترین حلقه اصلاح

واقعیت این است که بدون تقویت سرمایه، اصلاح بانک سرمایه امکان‌پذیر نیست.

به همین دلیل، افزایش سرمایه را باید مهم‌ترین بخش برنامه احیای بانک دانست.

در اطلاع‌رسانی‌های بانک نیز افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، فروش دارایی‌های مازاد، وصول مطالبات و تسویه تدریجی بدهی‌ها به عنوان بخشی از نقشه راه اصلاح ساختار مالی مطرح شده است.

این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش سرمایه در چنین بانکی صرفاً یک اقدام حسابداری نیست، بلکه پیش‌شرط بازسازی توان تسهیلات‌دهی، کاهش فشار مالی و بهبود شاخص‌های نظارتی است.

در واقع، اگر افزایش سرمایه طبق برنامه عملیاتی شود، بخشی از تصویری که امروز از بانک سرمایه در گزارش‌های رسانه‌ای ارائه می‌شود، در سال‌های آینده می‌تواند تغییر کند.

فروش دارایی‌های مازاد؛ تبدیل دارایی منجمد به نقدینگی

یکی دیگر از محورهای برنامه جدید، ساماندهی دارایی‌ها و فروش اموال مازاد است.

این موضوع برای بانکی که با ناترازی مواجه است اهمیت ویژه‌ای دارد. دارایی‌ای که در ترازنامه بانک قرار دارد اما بازدهی مناسبی ایجاد نمی‌کند، نمی‌تواند جایگزین سرمایه نقد و مولد شود.

برنامه اعلام‌شده بانک نیز بر واگذاری اموال و دارایی‌های مازاد تأکید دارد. هدف این فرآیند، صرفاً فروش دارایی نیست؛ بلکه تبدیل بخشی از دارایی‌های کم‌تحرک به منابع قابل استفاده برای اصلاح ترازنامه است.

در اینجا یک شاخص مهم برای ارزیابی مدیریت جدید شکل می‌گیرد:

بانک چه میزان از دارایی‌های مازاد خود را با چه کیفیتی واگذار خواهد کرد و منابع حاصل چگونه در اصلاح ساختار مالی مصرف خواهد شد؟

این پرسش بسیار مهم‌تر از آن است که صرفاً چند بار رقم زیان انباشته گذشته تکرار شود.

منابع پایدار؛ حلقه‌ای که می‌تواند معادله بانک را تغییر دهد

بانک سرمایه برای عبور از وضعیت فعلی نیازمند منابع پایدار است.

مدیریت بانک نیز در برنامه عملیاتی خود بر تجهیز منابع و حرکت به سمت منابع پایدار تأکید کرده است. در کنار آن، توسعه درآمدهای کارمزدی نیز در دستور کار قرار گرفته تا وابستگی مدل درآمدی بانک به درآمدهای سنتی تسهیلات کاهش پیدا کند.

این تغییر رویکرد می‌تواند یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های بانکداری آینده سرمایه با مدل گذشته باشد.

بانکی که بتواند منابع ارزان‌تر و پایدارتر جذب کند و همزمان درآمدهای کارمزدی خود را افزایش دهد، در بلندمدت امکان کنترل هزینه تأمین مالی و بهبود حاشیه سود را خواهد داشت.

بانک سرمایه و مسئله اعتماد

یکی از مهم‌ترین دارایی‌های هر بانک، چیزی است که در صورت‌های مالی دیده نمی‌شود: اعتماد.

تکرار مستمر تیترهایی درباره سقوط، ورشکستگی یا زیان روزانه، فارغ از اینکه ارقام پایه آنها درست باشد یا نه، می‌تواند بر برداشت سپرده‌گذاران، سهامداران و مشتریان اثر بگذارد.

به همین دلیل، بازسازی اعتماد باید بخشی از برنامه اصلاح ساختار بانک باشد.

اتفاقاً بانک سرمایه در ماه‌های اخیر بر تغییر تصویر ذهنی مخاطبان، تعامل با جامعه فرهنگیان، سهامداران و سایر ذی‌نفعان تأکید کرده است.

این موضوع نشان می‌دهد مدیریت جدید صرفاً اصلاح ترازنامه را دنبال نمی‌کند، بلکه مسئله ارتباط با مشتری و بازسازی اعتماد را نیز بخشی از پروژه تحول می‌داند.

فرهنگیان؛ مزیت استراتژیک بانک سرمایه

بانک سرمایه یک مزیت مهم دارد که بسیاری از بانک‌ها از آن برخوردار نیستند: ارتباط تاریخی و سازمانی با جامعه فرهنگیان.

اگر این ظرفیت به شکل صحیح مدیریت شود، می‌تواند از یک رابطه صرفاً سهامداری به یک مزیت رقابتی تبدیل شود.

توسعه خدمات اختصاصی برای فرهنگیان، افزایش کیفیت خدمات دیجیتال، ارائه محصولات متناسب با نیاز این جامعه و افزایش رضایت مشتریان می‌تواند به ایجاد منابع پایدار برای بانک کمک کند.

در برنامه‌های اعلام‌شده بانک نیز توسعه خدمات نوین با اولویت جامعه فرهنگیان مورد تأکید قرار گرفته است.

بنابراین، یکی از معیارهای موفقیت مدیریت جدید این خواهد بود که آیا بانک سرمایه می‌تواند این جامعه بزرگ را از یک «ذی‌نفع» به یک «مشتری وفادار و منبع پایدار» تبدیل کند یا خیر.

یک نکته درباره گزارش‌های انتقادی

انتقاد از وضعیت مالی بانک سرمایه نه‌تنها قابل قبول، بلکه ضروری است.

بانک باید درباره زیان انباشته، کفایت سرمایه، بدهی‌ها، مطالبات و عملکرد عملیاتی خود پاسخگو باشد.

اما نقد حرفه‌ای باید یک سؤال دیگر را نیز مطرح کند:

این اعداد از کجا آمده‌اند و برای اصلاح آنها چه برنامه‌ای وجود دارد؟

اگر تنها بخش نخست روایت شود، مخاطب با تصویری از یک بانک گرفتار مواجه می‌شود؛ اما اگر بخش دوم نیز بررسی شود، تصویر کامل‌تری شکل می‌گیرد: بانکی با میراث سنگین مالی که اکنون در حال اجرای یک برنامه چندساله برای اصلاح ساختار خود است.

این تفاوت کوچکی نیست.

مدیریت جدید چگونه باید سنجیده شود؟

مدیریت بانک سرمایه را نمی‌توان با وعده‌ها ارزیابی کرد؛ همان‌طور که نمی‌توان تمام عملکرد آن را با زیان‌های سال‌های گذشته سنجید.

معیارهای قابل اندازه‌گیری باید مشخص باشند:

۱. میزان تحقق افزایش سرمایه

۲. کاهش تدریجی زیان عملیاتی

۳. بهبود نسبت کفایت سرمایه

۴. کاهش اضافه‌برداشت و بدهی‌های پرهزینه

۵. وصول مطالبات و کاهش دارایی‌های منجمد

۶. فروش واقعی و شفاف دارایی‌های مازاد

۷. رشد منابع پایدار

۸. افزایش درآمدهای کارمزدی

۹. کنترل هزینه‌های اداری و مالی

۱۰. بهبود کیفیت خدمات به مشتریان و به‌ویژه فرهنگیان

اگر این شاخص‌ها در دوره‌های سه‌ماهه و شش‌ماهه روند مثبت داشته باشند، آن زمان می‌توان با استناد به داده‌های واقعی گفت که بانک سرمایه از مرحله «بحران» به سمت «احیا» حرکت کرده است.

بانک سرمایه در برابر یک آزمون بزرگ

واقعیت را نباید بزک کرد؛ بانک سرمایه با یکی از سنگین‌ترین پرونده‌های اصلاح ساختاری در شبکه بانکی مواجه است.

اما همین واقعیت باعث می‌شود ارزیابی مدیریت جدید نیز باید با دقت بیشتری انجام شود.

اگر مدیریت جدید موفق شود برنامه افزایش سرمایه، فروش دارایی‌های مازاد، وصول مطالبات، کنترل هزینه‌ها، تجهیز منابع و توسعه درآمدهای پایدار را عملیاتی کند، آنچه امروز به عنوان «بحران بانک سرمایه» شناخته می‌شود، می‌تواند در چند سال آینده به نمونه‌ای از یک پروژه اصلاح ساختار بانکی تبدیل شود.

در مقابل، اگر اهداف اعلام‌شده محقق نشود، نقدهای امروز رسانه‌ها نه‌تنها پابرجا خواهد ماند، بلکه با داده‌های جدید تقویت خواهد شد.

بنابراین، دفاع واقعی از بانک سرمایه نه در انکار صورت‌های مالی، بلکه در مطالبه اجرای برنامه احیای آن است.

بانک سرمایه اکنون بیش از هر چیز به عملکرد نیاز دارد؛ عملکردی که بتوان آن را با عدد، گزارش مالی و شاخص‌های نظارتی اندازه‌گیری کرد.

آینده این بانک را نه تیترهای رسانه‌ای و نه وعده‌های مدیریتی، بلکه میزان تحقق برنامه تحول و احیا تعیین خواهد کرد.

و شاید دقیق‌ترین روایت از شرایط امروز بانک سرمایه این باشد:

بحران انکارناپذیر است؛ اما پرونده بانک هنوز بسته نشده است.