رکنا گزارش می دهد؛
اختلال 4 بانک بزرگ کشور مردم را زمین گیر کرد / وقتی مردم پول نان هم ندارند و نسیه خرید می کنند / بانک مرکزی و پدافند غیرعامل کجا هستند؟
رکنا اقتصادی: «پول در حساب داریم اما نمی توانیم خرید کنیم.» این جمله مشترک صدها مشتری بانک های ملی، تجارت، صادرات و توسعه صادرات است که از روز گذشته با اختلال گسترده در خدمات بانکی روبه رو شده اند. در شرایطی که روایت های متناقضی از حمله سایبری، اختلال فنی و حتی به روزرسانی سیستم ها مطرح می شود، مردم می پرسند چرا هیچ مقام مسئولی حاضر نیست به صراحت بگوید چه اتفاقی رخ داده و این وضعیت چه زمانی پایان می یابد؟
به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، از صبح روز 23 خرداد ماه اختلال گسترده ای در خدمات بانک های ملی، تجارت، صادرات و توسعه صادرات آغاز شد؛ اختلالی که ابتدا با اطلاعیه های کوتاه و مبهم همراه شد و ساعاتی بعد شورای هماهنگی بانک های دولتی اعلام کرد این مشکل ناشی از یک حمله سایبری محدود به چهار بانک بوده است.
در حالی که مسئولان بانکی تاکید دارند هیچ گونه دسترسی غیرمجاز به اطلاعات مشتریان رخ نداده و نشت اطلاعاتی اتفاق نیفتاده است، آنچه مردم در دو روز گذشته تجربه کرده اند چیزی فراتر از یک «اختلال محدود» بوده است؛ اختلالی که به گفته بسیاری از مشتریان عملا بخش مهمی از زندگی روزمره آنها را مختل کرده و دسترسی به ابتدایی ترین خدمات مالی را با مشکل مواجه ساخته است.
شورای هماهنگی بانک های دولتی اعلام کرده است که پس از شناسایی نشانه های غیرعادی، تیم های فنی اقدامات حفاظتی لازم را برای صیانت از دادههای مشتریان و زیرساخت های بانکی به اجرا گذاشته اند و عملیات ایمن سازی و بازیابی سامانه ها با سرعت در حال انجام است.
پیش از آن نیز دبیر شورای هماهنگی بانک ها از تلاش برای رفع اختلال در کوتاه ترین زمان ممکن خبر داده بود. همچنین بانک مرکزی در روزهای گذشته از برنامههای خود برای افزایش تاب آوری شبکه بانکی در برابر حملات سایبری سخن گفته و بر ضرورت تقویت زیرساخت های بانکی تأکید کرده بود.
با این حال، گزارش های میدانی رکنا از سطح شهر و مراجعات متعدد مردمی، تصویری متفاوت از وضعیت موجود ارائه میدهد.
مردم: زندگی روزمره ما متوقف شده است
یکی از مخاطبان رکنا میگوید: «زندگی روزمره ما متوقف شده است. نزدیک به آخر ماه است و هیچ پولی هم نداریم. حتی یک خرید ساده هم امکان پذیر نیست. نان هم نمی توانیم بخریم. هر جا می رویم کارت ها کار نمی کند و هیچ کس هم پاسخ روشنی نمی دهد.»
مخاطب دیگری که روز گذشته برای خرید به یک فروشگاه مراجعه کرده بود، روایت می کند:«در مغازه کارت بانک ملی ام کار نمی کرد. بعد از خرید واقعا خجالت کشیدم. مجبور شدم از یک کارت متعلق به یکی از آشنایانم که بانک دیگری داشت استفاده کنم تا فروشنده پولش را دریافت کند.»
فروشندگان هم گرفتار شدند؛ مردم نسیه خرید می کنند
تبعات اختلال در خدمات بانکی تنها دامن مشتریان را نگرفته و بسیاری از کسب و کارهای کوچک و فروشندگان نیز از کاهش فروش و سردرگمی در دریافت مطالبات خود گلایه دارند.
یکی از مخاطبان رکنا که صاحب یک واحد صنفی است، می گوید:«ما فروشندگان و کسب و کارها هم به مشکل برخورده ایم. مشتری نمی تواند هزینه کالا را پرداخت کند. واقعا نمی دانیم چه کنیم. به مشتریانی که هر روز از ما خرید می کنند و آنها را می شناسیم نسیه می دهیم، اما برای مشتریانی که نمی شناسیم مجبور هستیم از فروش کالا خودداری کنیم.»
این فروشنده ادامه می دهد: «مردم مقصر نیستند. مشتری جلوی ما خجالت می کشد و ما هم از شرایط او خبر داریم، اما از طرف دیگر ما هم باید هزینه کالا را دریافت کنیم. وقتی پول به حساب نمی آید، چرخه کسب و کار هم مختل می شود.»
به گفته برخی صاحبان کسب و کار، ادامه این وضعیت می تواند خسارت های قابل توجهی به واحدهای صنفی وارد کند؛ چرا که بخش قابل توجهی از معاملات روزانه در کشور از طریق کارت خوان ها و پرداخت های الکترونیکی انجام می شود و هر ساعت اختلال، به معنای کاهش فروش، افزایش بدهی ها و فشار بیشتر بر کسب و کارهای خرد است.
گزارش میدانی رکنا از شعب؛ «ما هم مثل مردم گرفتاریم»
خبرنگار رکنا با حضور در یکی از شعب بانکی با کارکنانی مواجه شد که خود نیز از وضعیت موجود ناراضی بودند.
یکی از کارکنان بانک در پاسخ به سوال خبرنگار رکنا درباره علت اختلال و زمان رفع آن گفت: «ما هم از مردم هستیم. ما هم نمی توانیم خرید کنیم. ما هم از دیروز دچار مشکل شده ایم و شاید امروز هم تعطیل کنیم و به خانه برویم.»
وی در پاسخ به این سوال که چه زمانی مشکل برطرف خواهد شد، اظهار کرد: «مشخص نیست. جنگ است؛ شما فکر کنید حمله کرده اند، کاری می توان کرد؟»
کارمند دیگری در پاسخ به علت اختلال گفت: «یک به روزرسانی سیستمی انجام داده اند.»
زمانی که خبرنگار رکنا پرسید آیا امکان دارد چند بانک بزرگ کشور همزمان به روزرسانی انجام داده باشند، وی پاسخ داد: «این بانک ها به مشکل خورده اند. ما الان خودمان هم نمی توانیم کارت بکشیم. مهم نیست حمله سایبری بوده، هک شده یا به روزرسانی انجام شده؛ مسئله این است که شبکه قطع است و مردم نمیتوانند از خدمات استفاده کنند.»
سوالی که هیچ کس پاسخ نمی دهد؛ دقیقاً چه اتفاقی افتاده است؟ و چه زمانی مشکل برطرف می شود؟
در حالی که برخی مسئولان از حمله سایبری سخن می گویند، برخی کارکنان بانک ها به روزرسانی سیستمی را علت اختلال عنوان می کنند.
این تناقض در روایت ها باعث شده پرسش های متعددی در ذهن افکار عمومی شکل بگیرد:
آیا حمله سایبری رخ داده است؟
اگر حمله سایبری بوده، ابعاد واقعی آن چیست؟
اگر به روزرسانی سیستمی انجام شده، چرا از قبل به مردم اطلاع رسانی نشده است؟
و مهم تر از همه، چه زمانی قرار است خدمات بانکی به طور کامل به وضعیت عادی بازگردد؟
«اگر قرار بود به روزرسانی شود، چرا خبر ندادید؟»
یکی از شهروندان حاضر در شعبه به خبرنگار رکنا گفت: «اگر واقعا قرار بوده به روزرسانی انجام شود، چرا قبل از آن به مردم اطلاع ندادند تا پول مورد نیازشان را تهیه کنند؟ چرا باید مردم یکباره با چنین بحرانی روبه رو شوند؟»
مخاطب دیگری نیز از مشکلات روزمره خود گلایه کرد: «دو روز است حتی پول اتوبوس هم ندارم، چه برسد به تاکسی. اعتبار اسنپ و تپسی ام تمام شده و برای ساده ترین رفت و آمدها هم دچار مشکل شده ام.»
سکوت بانک ها و بانک مرکزی؛ مردم منتظر پاسخ
با وجود گذشت بیش از یک روز از آغاز اختلالات، بسیاری از مشتریان می گویند هنوز هیچ توضیح شفاف و روشنی درباره ابعاد واقعی ماجرا و زمان دقیق رفع کامل مشکل ارائه نشده است.
بانک ها از رفع اختلال در کوتاه ترین زمان ممکن سخن می گویند اما مشخص نیست این «کوتاه ترین زمان» دقیقا چند ساعت یا چند روز است.
کارشناسان معتقدند در بحران هایی از این دست، مهم ترین وظیفه نهادهای مسئول، اطلاع رسانی شفاف و مستمر به افکار عمومی است؛ موضوعی که به اعتقاد بسیاری از مشتریان در این ماجرا به خوبی انجام نشده است.
«اینجا ایران است»
شاید تلخ ترین جمله ای که خبرنگار رکنا در میان مراجعات مردمی شنید، پاسخ کوتاه یکی از کارکنان بانک بود که در واکنش به اعتراض مراجعان گفت: «اینجا ایران است.»
جمله ای که برای بسیاری از شهروندان حاضر در شعبه، بیش از هر توضیح دیگری وضعیت این روزهای شبکه بانکی کشور را توصیف می کرد.
و در نهایت، یکی از مخاطبان رکنا تنها یک جمله گفت: «فقط آزار و اذیت.»
بانک مرکزی دقیقاً چه وظیفه ای دارد؟ / پدافند غیرعامل کجاست؟
گفتنی است، اکنون میلیون ها مشتری بانک های ملی، تجارت، صادرات و توسعه صادرات منتظر یک پاسخ روشن هستند؛ اینکه دقیقاً چه اتفاقی رخ داده، چه زمانی خدمات به حالت عادی بازمی گردد و چرا در بحرانی که زندگی روزمره مردم را مختل کرده، هنوز روایت های متناقض جایگزین اطلاع رسانی شفاف شده است.
در کشوری که سال هاست مسئولان از «جنگ سایبری»، «تهدیدات زیرساختی» و «لزوم افزایش تاب آوری شبکه های حیاتی» سخن می گویند، این پرسش جدی مطرح است که چرا با بروز یک حمله سایبری یا حتی یک اختلال فنی در چند بانک، زندگی روزمره میلیون ها نفر تا این اندازه مختل می شود؟
بانک مرکزی، سازمان پدافند غیرعامل و سایر نهادهای مسئول سالهاست از برنامه های امنیتی، مانورهای مقابله با بحران و تقویت زیرساخت های حیاتی کشور سخن می گویند. اگر این برنامه ها وجود داشته و اجرا شده اند، چرا امروز میلیون ها مشتری چهار بانک بزرگ کشور برای دسترسی به پول خود، انجام یک کارت به کارت ساده، خرید مایحتاج روزانه، پرداخت کرایه تاکسی، شارژ اعتبار حمل و نقل و حتی خرید نان با مشکل مواجه شده اند؟
چرا برای چنین روزی آمادگی کافی وجود نداشته است؟
واقعیت این است که در عصر بانکداری الکترونیک، پول مردم فقط موجودی ثبت شده در یک حساب نیست؛ این پول ابزار زندگی روزمره آنهاست. وقتی شبکه بانکی از دسترس خارج می شود، فقط چند سرور یا سامانه دچار اختلال نشده اند؛ زندگی کارمند، کارگر، بازنشسته، دانشجو، راننده تاکسی، فروشنده و میلیون ها شهروند دیگر مختل شده است.
امروز سوال افکار عمومی فقط این نیست که چه اتفاقی برای این بانک ها افتاده است؛ سوال مهم تر این است که چرا برای چنین روزی آمادگی کافی وجود نداشته است؟ اگر حمله سایبری بوده، چرا سامانه های پشتیبان نتوانسته اند مانع از فلج شدن خدمات شوند؟ اگر مشکل فنی بوده، چرا سازوکارهای جایگزین برای تداوم خدمت رسانی فعال نشده اند؟ و اگر از قبل احتمال چنین تهدیدهایی وجود داشته، چرا اطلاع رسانی شفاف و پیشگیرانه به مردم انجام نشده است؟
بانک مرکزی به عنوان عالی ترین نهاد سیاست گذار پولی و ناظر بر شبکه بانکی کشور، موظف است علاوه بر کنترل و نظارت بر عملکرد بانک ها، امنیت، پایداری و تداوم خدمات بانکی را نیز تضمین کند. مردمی که سالهاست با تورم، کاهش قدرت خرید و مشکلات اقتصادی دستوپنجه نرم می کنند، انتظار دارند دستکم در زمان نیاز بتوانند به پولی که در حساب هایشان دارند دسترسی داشته باشند.
اکنون مطالبه اصلی مردم نه توضیحات کلی و وعده های تکراری، بلکه پاسخ های روشن و شفاف است؛ اینکه چه اتفاقی رخ داده، چه کسانی مسئول این وضعیت هستند، خسارت واردشده به مردم و کسب و کارها چگونه جبران خواهد شد و مهم تر از همه، چه تضمینی وجود دارد که فردا دوباره همین بحران در ابعادی گسترده تر تکرار نشود؟
