واردات خودرو در بن‌ بست جنگ؛ قیمت‌ خودرو انفجاری می‌ شود

جنگ، مختل شدن مسیرهای حمل‌ونقل دریایی، افزایش هزینه‌های دولتی و تعرفه‌ها، و در نهایت افزایش قیمت نهایی خودرو برای مصرف‌کننده، عواملی هستند که آینده‌ای نامعلوم را برای واردات خودروی کشور رقم خواهند زد؛ وارداتی که تازه سه سال بود جان گرفته بود و با صعودی سالانه در سال ۱۴۰۴، آماری نزدیک به ۸۰ هزار دستگاه خودروی وارداتی به ثبت رسید. در شرایط فعلی اما به نظر می‌رسد شیب صعودی واردات خودرو متوقف و رو به کاهش خواهد گذاشت و افزایش قیمت‌ها نیز به نظر اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد مگر اینکه دولت با ارائه تسهیلاتی مانع از جهش قیمت‌ها شود.

در این رابطه، هدیه گودرزیان از مدیران صنعت خودرو ایران می‌گوید: با شرایط فعلی آینده روشنی برای واردات خودرو نمی‌بینم.

وی می‌گوید: جنگ اثرات بسیار منفی بر واردات و تجارت ایران گذاشته است که خودرو نیز از این اثرات در امان نبوده است. پیش از این امکان حمل و جابجایی از کشورهای حوزه خلیج فارس وجود داشت اما با وقوع جنگ، عملاً شرایط خلیج فارس به گونه‌ای شده است که مسیرهای دریایی کاملاً بسته شده است.

قیمت خودروهایی که می‌توانستیم از خلیج فارس تأمین کنیم، بسیار منطقی‌تر و اقتصادی‌تر بود اما اکنون کرایه حمل لجستیک بالا و امنیت آن بسیار پایین آمده است. در همین مدت به چندین لندینگ کرافت و چندین لنج حمله شد که هر کدام بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ دستگاه خودرو حمل می‌کردند. پس از آن، خودروهایی که منتظر تخلیه در بنادر جنوبی بودند، دچار خسارت‌های شدیدی شده‌اند. این مسائل مشکلات بسیاری ایجاد کرده است.

با این وجود دولت سعی کرد که در روند ترخیص خودروها کمک کند. در اسفندماه، ترخیص خودروها بدون رعایت فرآیندهای وقت‌گیر و کاغذبازی انجام شد. تقریباً الان گمرکات ما به خصوص گمرکات جنوبی خالی از خودرو هستند و همه خودروها ترخیص شده‌اند. اما اگر بخواهیم آینده را پیش‌بینی کنیم، وضعیت بسیار نامعلوم است. هنوز مسیر جایگزین اعلام نشده است.

واردات خودرو از مسیرهای شمالی

در حالی که مسیرهای جنوبی بسته شده است، مسیرهای شمال کشور همچنان باز است. مسیرهایی که شاید با هزینه بالاتر در دسترس باشند اما می‌توانند جایگزینی باشند تا واردات خودرو متوقف نشود.

گودرزیان در این‌باره توضیح می‌دهد: یکی از راهکارها این است که واردات خودرو از طریق مسیرهای شمالی انجام شود؛ مسیر ترکیه، ارمنستان و دیگر کشورهایی که در حوزه هستند. قطعاً هزینه‌ها بالاتر خواهد رفت و قیمت خودرو فقط در قسمت تأمین و خرید نزدیک به ۲ تا ۳ برابر بالا خواهد رفت.

از نظر من دولت باید تسهیلگری‌هایی در این مسیر انجام دهد. به طور مثال در شرایط جنگی کنونی بهتر است افزایش حقوق گمرکی و ارز گمرکی اتفاق نیفتد تا واردکنندگان بتوانند سفارشاتی که قبلاً ثبت کرده‌اند را از طریق مسیرهای جایگزین وارد کشور کنند.

افزایش هزینه‌های دولتی واردات خودرو

جدای از افزایش قیمت تمام شده خودرو و چند برابر شدن هزینه حمل خودروها، تعرفه‌های دولتی نیز افزایش پیدا کرده است. هزینه‌های اضافی که همواره به خودرو وارداتی تحمیل شده و باعث جهش چند برابری قیمت آن می‌شود. در شرایط جنگی نیز این رویه تغییر نکرده و از ابتدای سال ۱۴۰۵ شاهد افزایش این هزینه‌ها هستیم.

گودرزیان با اشاره به دو برابر شدن قیمت ارز گمرکی طبق قانون بودجه ۱۴۰۵ می‌گوید: وزارت صمت هنوز ثبت سفارش را برای واردات خودرو باز نکرده است، بنابراین هنوز جزئیات افزایش هزینه‌ها مشخص نیست اما هزینه‌های خودروهایی که در اسفند ۱۴۰۴ ترخیص شدند، به طرز بسیار غیرمنطقی بالا رفته است. مالیات شهرداری ۴ درصد بالا رفته، اسقاط تقریباً دو برابر شده، بیمه‌های باربری بدون اینکه بیمه جنگ در آن لحاظ شود، نزدیک به دو برابر شده، بیمه شخص ثالث حدود ۴ تا ۵ میلیون تومان برای هر خودرو بالا رفته است و سرفصل‌های اضافه‌ای برای شماره‌گذاری اضافه شده است. بندی هم بدون هیچ توضیحی اضافه شده که دو صدم درصد قیمت خودرو را واردکننده باید به عنوان هزینه اضافه بپردازد. اگر این هزینه‌ها تحت عنوان هلال‌احمر یا شهرداری باشد، قابل قبول است و صرف بازسازی کشورمان می‌شود اما متأسفانه ربطی به موضوع بازسازی ندارد. هنوز کسی برای واردات سال ۱۴۰۵ اقدام رسمی نکرده است، اما هزینه‌های سال ۱۴۰۴ تقریباً ۲ تا ۳ برابر بالا رفته است.

قانون جدید چین علیه صادرات خودرو به ایران

چین صادرات خودرو صفر را سخت کرده است؛ به این معنی که قانون جدید این کشور می‌گوید صادرات خودرو صفر تنها در صورتی ممکن است که از زمان پلاک شدن آن خودرو ۱۸۰ روز بگذرد و سپس صادر شود و یا اینکه خودرو اصطلاحاً کیلومتر بیندازد که در این صورت دیگر نمی‌توان آن خودرو را «صفر کیلومتر» در نظر گرفت. پیش از این خودروها به اسم شخص یا شرکتی پلاک می‌شدند و بلافاصله در حالی که خودرو هنوز صفر کیلومتر بود به اسم خودرو دست دوم به ایران می‌رسیدند اما اکنون این روند متوقف شده است.

گودرزیان معتقد است که اگرچه مسیر سخت شده اما هنوز غیرممکن نیست. وی می‌گوید: این موضوع هنوز در عمل انجام نشده است. در واقع ما تقریباً ماه آوریل هستیم و چهار ماه از سال ۲۰۲۶ گذشته است اما هنوز این قانون اجرایی نشده. در حال حاضر به خاطر وقوع جنگ، صادراتی از چین انجام نمی‌شود چرا که به دلیل وقوع جنگ، قیمت فولاد و آلومینیوم بالا رفته و هزینه‌های تولید خودرو تقریباً دو تا سه برابر شده است، لذا چینی‌ها فعلاً اعلام قیمت نمی‌کنند.

تأثیر جنگ بر شرکت‌های مونتاژکار

جنگ تنها واردات خودرو را با مشکل مواجه نکرد و مونتاژکاران نیز زیان فراوانی دیدند. در حال حاضر روند واردات قطعات منفصله تولید (CKD) با مشکل مواجه شده و خطوط تولید شرکت‌ها نهایتاً تا اوایل تابستان مواد اولیه تولید را ذخیره کرده‌اند. همین موضوع باعث شده که تولید در شرکت‌های مونتاژکار با حداقل ظرفیت ادامه داشته باشد و مشخص نیست که در صورت ادامه جنگ چه سرنوشتی در انتظار آنها باشد.

گودرزیان می‌گوید سهمیه‌های ارزی واردکنندگان برای CKD باز شده است اما مشکلی که پیدا کرده‌اند این است که تولیدکنندگان داخلی دچار کمبود مواد اولیه شده‌اند. قیمت مواد اولیه تقریباً چهار برابر افزایش قیمت داشته است. عملاً شما با چند قطعه CKD داخلی نمی‌توانید یک خودرو را تولید کنید. اگرچه سهمیه ارزی این شرکت‌ها باز است اما آنها هم برای واردات قطعات منفصله با مشکل مواجه هستند و مطمئن باشید که قیمت تمام شده این خودروها نیز در سال ۲۰۲۶ افزایش پیدا خواهد کرد.

در حال حاضر با توجه به شرایطی که ایجاد شده، خیلی از تولیدکنندگان داخلی قادر به ارائه خدمت نیستند، یا خط تولیدشان از کار افتاده، یا عملاً مواد اولیه پیدا نمی‌کنند، یا با هزینه‌هایی مواجه هستند که برای خود تولیدکننده نیز صرف نمی‌کند که بخواهد قطعات را تأمین کند.

تحویل ۱۵ روزه خودروهای وارداتی ممکن نیست

پیش از اینکه جنگ اتفاق بیفتد با توجه به مشکل تأخیر در تحویل خودروهای وارداتی، سخنگوی وزارت صمت اعلام کرد که تحویل خودروی وارداتی پانزده روزه خواهد بود. اما از ابتدای سال ۱۴۰۵ فروش خودروهای وارداتی با موعد تحویل ۳۰ روز و بیشتر انجام می‌شود.

گودرزیان در این باره توضیح داد: من به عنوان یک واردکننده، همین الان هم اگر خودرویم حاضر باشد، گرفتار بروکراسی و فرایندهایی مثل شماره‌گذاری هستم. در بخش اسقاط، چیزی نزدیک به ۷۰۰۰ دستگاه خودرو در نوبت هستند. در شماره‌گذاری نیز تمام خودروهایی که پیش از جنگ بودند، همراه با تمام خودروهایی که از گمرک ترخیص شدند، همه در نوبت هستند. واقعیت این است که شاید تا یکی دو ماه دیگر هم نوبت بسیاری از افراد نرسد، زیرا اولویت‌بندی روی شرکت‌ها انجام می‌شود. من فکر نمی‌کنم تحویل پانزده روز کاری و حتی یک ماه کاری، با وجود اینکه خودرو موجود باشد، امکان‌پذیر باشد. مگر اینکه فرایندهایی که در دوران جنگ متوقف مانده است، به گونه‌ای اصلاح شود که ارگان‌ها همکاری بیشتری داشته باشند و بتوانند این وقفه را جبران کنند.

افزایش قیمت خودرو وارداتی اجتناب‌ناپذیر است

از گرانی فولاد و آلومینیوم تا افزایش هزینه حمل و نقل و افزایش تعرفه‌های دولتی، همگی این پیام را منتقل می‌کنند که افزایش قیمت خودروهای وارداتی اجتناب‌ناپذیر است.

گودرزیان ضمن تأکید بر این موضوع گفت: در حال حاضر آینده واردات خودرو روشن نیست؛ این موضوع به خودرو محدود نمی‌شود و سرنوشت همه چیز به پایان جنگ گره خورده است. افزایش قیمت نیز ۱۰۰ درصد اتفاق خواهد افتاد اما اگر همکاری خوبی بین مسئولین وزارت صمت و خودروسازان و تولیدکنندگان باشد، این مشکلات قابل حل است. دولت می‌تواند یک سری هزینه‌ها را متعادل کند، به عنوان مثال وزارت راه می‌تواند هزینه کمتری بابت حمل بگیرد تا اثر ۳ برابر شدن هزینه حمل کمتر شود. اگر هزینه‌هایی که دولت می‌گیرد متعادل‌تر باشد، واردکننده نیز می‌تواند با قیمت متعادل‌تری واردات انجام دهد.

الان مشخص نیست که افزایش قیمت خودروها تحت کنترل چه ارگانی صورت می‌گیرد؟ ما اصلاً نمی‌دانیم. آیا شورای رقابت است، سازمان حمایت دخالت دارد و یا خودروساز قیمت اعلام می‌کند؟ در این شرایط همه نگران هستند که واردات در سال ۱۴۰۵ حداقل با دو برابر هزینه‌های سال گذشته انجام شود.