سدها پرتر شدند اما بحران آب عمیق‌ تر شد / 8 کلان‌ شهر در وضعیت قرمز / راهکار مسئولان: صرفه جویی کنید!

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، با وجود افزایش قابل توجه ورودی آب به سدهای کشور نسبت به سال گذشته، تازه ترین داده‌ های رسمی نشان می‌ دهد که بحران آب در ایران همچنان ادامه دارد و برخی کلان‌ شهرها از جمله تهران، قم، اصفهان و مشهد در وضعیت تنش شدید آبی قرار دارند. توزیع نامتوازن بارش‌ ها، کاهش بارش مؤثر و افت ذخایر زیرزمینی باعث شده بهبود نسبی منابع سطحی، اثر چندانی بر کاهش بحران نداشته باشد.

افزایش ورودی سدها اما تداوم ناترازی

بر اساس آمار تا نیمه اردیبهشت ۱۴۰۵، مجموع ورودی آب به سدهای کشور به حدود ۳۳.۸ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۶۶ درصد افزایش و نسبت به میانگین ۱۰ ساله حدود ۷ درصد رشد داشته است. همچنین حجم آب موجود در مخازن سدها ۳۳.۲ میلیارد مترمکعب برآورد شده که نسبت به سال گذشته ۲۲ درصد افزایش نشان می‌دهد.

با این حال، میزان پرشدگی سدهای کشور تنها حدود ۶۴ درصد است و همچنان ۳۶ درصد ظرفیت مخازن خالی باقی مانده است؛ موضوعی که نشان‌ دهنده تداوم فشار بر منابع آبی کشور است.

استان‌ های درگیر تنش آبی شدید

گزارش‌ ها حاکی از آن است که سدهای استان‌ های تهران، قم، مرکزی، خراسان رضوی، اصفهان، زنجان و همدان در وضعیت نامطلوب قرار دارند. در این میان، تهران و قم با کاهش حدود ۳۰ درصدی بارش نسبت به میانگین بلندمدت، در صدر مناطق دارای تنش آبی کشور قرار دارند.

بررسی جزئی‌ تر وضعیت سدهای شاخص کشور نشان می‌ دهد:

سد لار تنها ۵ درصد پرشدگی دارد و در وضعیت بحرانی قرار گرفته است.

سد ماملو با ۴ درصد افزایش ذخیره نسبت به سال گذشته، همچنان ۷۵ درصد پایین‌تر از میانگین بلندمدت قرار دارد و در وضعیت قرمز طبقه‌ بندی می‌ شود.

سد طالقان با ۳۴ درصد پرشدگی، نسبت به سال گذشته ۳۹ درصد کاهش ذخیره را تجربه کرده است.

سد امیرکبیر با ۴۶ درصد پرشدگی، نسبت به میانگین بلندمدت ۳۷ درصد کاهش دارد.

سد لتیان تنها در بخش محدودی افزایش ذخیره نسبت به سال گذشته داشته و در برخی شاخص‌ها وضعیت نسبتاً باثبات‌تری دارد.

ناترازی بارش و اثر خشکسالی انباشته

اگرچه طبق گزارش سازمان هواشناسی میزان بارندگی کشور در سال آبی جاری به حدود ۲۲۵.۶ میلی‌متر رسیده و در مجموع نزدیک به نرمال ارزیابی می‌شود، اما توزیع جغرافیایی نامتوازن بارش‌ها موجب شده ۱۰ استان همچنان در وضعیت زیر نرمال قرار بگیرند.

کارشناسان تأکید دارند که انباشت کسری مخازن آب زیرزمینی در سال‌های گذشته، باعث شده حتی بارش‌های نسبتا مناسب نیز نتوانند کمبود آب را جبران کنند. در این خصوص اغلب مسئولان آبی کشور تاکید می کنند که مردم باید صرفه جویی کنند.

گفتنی است، مدیریت آب در چنین شرایطی یک زنجیره چندلایه است؛ از مدیریت منابع بالادست سدها و کنترل برداشت‌ های غیرمجاز گرفته تا کاهش تلفات شبکه توزیع، بازچرخانی آب و اصلاح الگوی مصرف در بخش‌ های پرمصرف مانند کشاورزی و صنعت. بخش قابل توجهی از هدررفت آب در همین مسیرهای زیرساختی و مدیریتی رخ می‌ دهد، نه صرفاً در مصرف خانگی.

به همین دلیل، وقتی با وجود افزایش ورودی سدها همچنان محدودیت و تنش آبی پابرجاست، انتظار افکار عمومی این است که در کنار توصیه به صرفه‌ جویی، اقدامات ساختاری و اصلاحات مدیریتی نیز به‌ صورت شفاف و محسوس دیده شود؛ اقداماتی که می‌ تواند شامل مهار برداشت‌ های بی‌رویه در بالادست، ارتقای بهره وری شبکه‌ های انتقال و بازنگری در الگوی تخصیص آب بین بخش‌ های مختلف باشد.

در چنین وضعیتی، تأکید صرف بر نقش مردم اگرچه مهم و ضروری است اما بدون اصلاحات جدی در سطح مدیریت کلان منابع آب، نمی‌ تواند به‌ تنهایی پاسخگوی بحران فزاینده ای باشد که ریشه آن فراتر از مصرف خانگی است.