آموزش معلمان و مدیران با روش های دهه ۶۰ / چرا برخی مدیران مدارس بجای مشاوره، دانش آموزان را تهدید می کنند؟

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، در پی حوادث تلخی که اخیرا در برخی مدارس کشور رخ داده است، موضوع نقش مدیران و کادر تربیتی مدارس در مواجهه با مسائل و آسیب‌های اجتماعی دانش‌آموزان مورد توجه قرار گرفته است. در شرایطی که نسل جدید با اقتضائات و پیچیدگی‌های متفاوتی نسبت به گذشته روبه‌روست، به نظر می‌رسد نظام آموزشی همچنان در بسیاری از موارد با روش‌های سنتی و نگاه‌های انضباطی به مسائل دانش‌آموزان پاسخ می‌دهد؛ رویکردی که می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشد.

ابراهیم سحرخیز، معاون پیشین وزارت آموزش و پرورش، در گفت‌وگو با رکنا با اشاره به اهمیت نقش مدیران و کادر تربیتی مدارس در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی دانش‌آموزان گفت: در مواجهه با حادثه ای که اخیرا در کرمانشاه رخ داد و ممکن است نمونه‌های مشابه آن، خواسته یا ناخواسته، در نقاط دیگری از کشور نیز وجود داشته باشد، باید توجه کنیم که حتی اگر تعداد این موارد زیاد نباشد، جان یک انسان در میان است و همین موضوع برای ما اهمیت اساسی دارد.

وی با تاکید بر اینکه نباید نقش مدیران و عوامل اجرایی مدارس را در چنین اتفاقاتی نادیده گرفت، اظهار کرد: متاسفانه امروز در انتخاب مدیران مدارس، به شایستگی‌های حرفه‌ای و صلاحیت‌های لازم توجه کافی نمی‌شود. آموزش و پرورش را به شکلی ارزان و اقتصادی اداره کرده‌ایم و همین نگاه، در کنار کمبود نیروی انسانی متخصص، زمینه‌ساز بسیاری از مشکلات شده است.

سحرخیز ادامه داد: در درجه نخست، دغدغه ما این است که کلاس درس خالی نماند؛ کلاس فیزیک و شیمی معلم داشته باشد؛ اما در بسیاری از مناطق کشور، به‌ویژه مناطق روستایی و کم‌برخوردار، حتی برای تامین معلم متخصص نیز مشکل داریم. گاهی یک معلم ناچار است چند درس دوره متوسطه را تدریس کند. در چنین شرایطی، تمام تمرکز مدیر مدرسه بر پر کردن کلاس‌ها قرار می‌گیرد و کمتر فرصتی برای رسیدگی به مسائل تربیتی و روانی دانش‌آموزان باقی می‌ماند.

معاون پیشین وزارت آموزش و پرورش با اشاره به اعلام کمبود دست‌کم ۹۰ هزار معلم از سوی مسئولان این وزارتخانه گفت: وقتی با چنین کمبودی مواجه هستیم و برای جبران آن به افزایش تراکم کلاس‌ها یا استفاده از نیروهای بازنشسته روی می‌آوریم، طبیعی است که بخش مهمی از وظایف تربیتی مدارس تحت تأثیر قرار بگیرد. گاهی افرادی که توانایی یا تخصص کافی برای تدریس ندارند، به سمت مدیریت یا معاونت مدارس هدایت می‌شوند؛ در حالی که اداره مدرسه و تعامل با نوجوانان، مهارت و دانش تخصصی می‌خواهد.

مدیران مدارس از نسل جدید دانش‌آموزان عقب مانده‌اند

سحرخیز با بیان اینکه نسل امروز با نسل‌های گذشته تفاوت‌های جدی دارد، گفت: نمی‌توانیم تصور کنیم دانش‌آموزان امروز همان دانش‌آموزان چند دهه قبل هستند. حتی اگر آموزش‌های مورد نظر ما در مدرسه ارائه نشود، فضای مجازی و اینترنت به‌طور مستمر در حال انتقال اطلاعات، الگوهای رفتاری و سبک‌های زندگی به این نسل است.

وی افزود: دانش‌آموز امروز با تلفن همراه خود به اینترنت جهانی، شبکه‌های اجتماعی، فیلم‌ها، اخبار و انواع محتوا دسترسی دارد و با بلاگرها و شیوه‌های مختلف زندگی آشنا می‌شود. بنابراین نمی‌توانیم تصور کنیم چون برخی موضوعات را در تلویزیون یا محیط مدرسه مطرح نمی‌کنیم، دانش‌آموزان نیز با آنها مواجه نمی‌شوند. اتفاقاً لازم است آموزش‌های متناسب با شرایط امروز به دانش‌آموزان ارائه شود.

وی با تاکید بر ضرورت آموزش مدیران و کادر مدارس برای مواجهه با مسائل جدید نوجوانان تصریح کرد: به نظر من، مدیران مدارس در بسیاری از موارد از دانش‌آموزان و حتی خانواده‌ها عقب‌تر هستند. مدیری که مهارت ارتباط با نوجوان را نداشته باشد، ممکن است در مواجهه با یک مسئله، به‌جای گفت‌وگو و بررسی دقیق شرایط، به تهدید دانش‌آموز و اطلاع دادن فوری به خانواده متوسل شود.

مشاور مدرسه یک ضرورت است، نه نیرویی قابل حذف

معاون پیشین وزارت آموزش و پرورش با اشاره به ضرورت حضور مشاوران متخصص در مدارس گفت: امروز مشاور برای مدرسه به اندازه معلم ضرورت دارد. نمی‌توانیم تمام امکانات و توجه خود را صرف پر کردن کلاس‌های درسی کنیم، اما از نیازهای روانی، تربیتی و اجتماعی دانش‌آموزان غافل بمانیم.

سحرخیز با اشاره به گسترش آسیب‌های اجتماعی در میان دانش‌آموزان اظهار کرد: باید بپذیریم که مدارس دولتی و غیردولتی با آسیب‌هایی مانند مصرف دخانیات، رفتارهای پرخطر و مشکلات ناشی از شرایط خانوادگی و اقتصادی دانش‌آموزان مواجه هستند. نمی‌توانیم این واقعیت‌ها را انکار کنیم و بگوییم در مدارس هیچ مشکلی وجود ندارد.

وی ادامه داد: دانش‌آموزی که با مشکلات خانوادگی، فقر، بدسرپرستی یا بی‌سرپرستی مواجه است، ممکن است بیشتر در معرض آسیب‌های اجتماعی قرار بگیرد. در چنین شرایطی، مدرسه باید نیروی متخصصی داشته باشد که بتواند این مسائل را شناسایی و برای حل آنها اقدام کند؛ نه اینکه با یک برخورد شتاب‌زده، شرایط را دشوارتر کند.

تهدید دانش آموز و تحقیر خانواده می‌تواند بحران‌ساز شود

سحرخیز با انتقاد از برخوردهای غیرتخصصی برخی مدیران مدارس با مسائل شخصی دانش‌آموزان گفت: فرض کنیم دانش‌آموزی موضوعی را با مدیر مدرسه در میان گذاشته یا اشتباهی مرتکب شده است. آیا مدیر باید از همان ابتدا او را تهدید کند که موضوع را با والدینش در میان می‌گذارد؟ آیا مدرسه مشاور دارد که بتواند شرایط را بررسی کند و تشخیص دهد بهترین شیوه برخورد چیست؟

وی افزود: ممکن است دانش‌آموز موضوعی را با مدیر یا مشاور مدرسه مطرح کند که حتی حاضر نباشد آن را با پدر و مادرش در میان بگذارد. وقتی دانش‌آموز به مسئول مدرسه اعتماد می‌کند و اطلاعات شخصی خود را با او مطرح می‌کند، مدیر باید بداند چگونه با این اعتماد برخورد کند. افشای شتاب‌زده اطلاعات یا انتقال بدون بررسی آن به خانواده، می‌تواند این اعتماد را از بین ببرد و دانش‌آموز را در موقعیت دشوارتری قرار دهد.

این مقام پیشین آموزش و پرورش با اشاره به حساسیت برخی خانواده‌ها نسبت به مسائل اجتماعی و ارتباطات نوجوانان گفت: در بعضی خانواده‌ها، به‌ویژه در بافت‌های سنتی، ممکن است چنین موضوعاتی با حساسیت بیشتری دنبال شود. مدیر مدرسه باید پیش از هر اقدامی، شرایط دانش‌آموز و خانواده را بشناسد و از پیامدهای احتمالی تصمیم خود آگاه باشد.

وی تاکید کرد: دعوت از والدین به مدرسه و برخورد تحقیرآمیز با آنها در حضور معلمان یا سایر دانش‌آموزان، نه‌تنها کمکی به حل مسئله نمی‌کند، بلکه ممکن است دانش‌آموز را پس از بازگشت به خانه با تنبیه و برخوردهای نامناسب مواجه کند. در برخی شرایط، این نوع برخوردهای نسنجیده می‌تواند به اتفاقات بسیار تلخ و جبران‌ناپذیر منجر شود.

مدیر مدرسه باید پاسخگوی ترک فعل خود باشد

سحرخیز با انتقاد از عملکرد برخی مدیران مدارس در مواجهه با مسائل تربیتی گفت: مدیری که بدون بررسی دقیق موضوع، دانش‌آموز را تهدید می‌کند یا اطلاعات شخصی او را به شکلی نامناسب در اختیار خانواده قرار می‌دهد، از مسئولیت حرفه‌ای خود غافل شده است. به اعتقاد من، در بررسی چنین حوادثی باید عملکرد مدیر مدرسه نیز به‌طور جدی مورد رسیدگی قرار بگیرد؛ چراکه مدیر مسئولیت مهمی در حفظ امنیت روانی و تربیتی دانش‌آموزان دارد.

وی افزود: البته نمی‌توان درباره جزئیات حادثه اخیر یا نقش افراد در آن بدون اطلاع دقیق اظهارنظر کرد، اما به‌طور کلی مدیر مدرسه باید با اصول اولیه مشاوره، روان‌شناسی نوجوان و مهارت‌های ارتباطی آشنا باشد. نمی‌توان هر فردی را صرفا به دلیل نداشتن امکان تدریس در کلاس، به سمت مدیریت یا معاونت مدرسه فرستاد.

آموزش معلمان و مدیران با روش‌های دهه ۶۰ کافی نیست

معاون پیشین وزارت آموزش و پرورش با انتقاد از ضعف آموزش‌های ضمن خدمت معلمان و مدیران مدارس گفت: آموزش ضمن خدمت باید به‌صورت مستمر و متناسب با شرایط روز انجام شود. نمی‌توان مدیران و معلمان را با همان نگاه و روش‌های چند دهه قبل به مدرسه فرستاد و انتظار داشت بتوانند مسائل پیچیده نسل جدید را مدیریت کنند.

وی ادامه داد: گاهی تصور می‌شود تربیت صرفاً به معنای برگزاری چند برنامه یا اجرای برخی دستورالعمل‌های انضباطی است؛ در حالی که تربیت، حوزه‌ای بسیار گسترده‌تر است و به دانش و تخصص نیاز دارد. حتی انجمن اولیا و مربیان نیز باید با حضور روان‌شناسان، متخصصان تعلیم و تربیت و صاحب‌نظران حوزه مطالعات برنامه درسی تقویت شود تا والدین نیز با شیوه‌های صحیح مواجهه با نوجوانان آشنا شوند.

سحرخیز با اشاره به ضرورت آموزش شیوه صحیح گفت‌وگو درباره روابط اجتماعی و عاطفی نوجوانان اظهار کرد: اگر قرار است درباره ارتباط دانش‌آموز با جنس مخالف آموزش داده شود، ابتدا باید مدیر، معاون و کادر مدرسه با شیوه صحیح و اخلاقی این مواجهه آشنا شوند؛ سپس همین آموزش‌ها به والدین و در نهایت به دانش‌آموزان منتقل شود. نمی‌توان بدون آموزش کادر مدرسه، از آنها انتظار داشت در چنین موضوعات حساسی تصمیم‌های درست بگیرند.

معیشت معلمان نیز بر کیفیت تربیت دانش‌آموزان اثر می‌گذارد

سحرخیز در بخش دیگری از سخنان خود، وضعیت معیشتی معلمان را یکی از عوامل تأثیرگذار بر کیفیت آموزش و تربیت دانست و گفت: وقتی معلم از نظر اقتصادی و روانی آرامش ندارد، نمی‌توان انتظار داشت تمام توان خود را صرف تربیت دانش‌آموزان کند. معلمی که با حقوق حدود ۲۰ میلیون تومان زندگی می‌کند و هم‌زمان با افزایش هزینه‌های زندگی و سوخت مواجه است، حتی اگر خودروی شخصی داشته باشد، برای رفت‌وآمد به محل کار نیز با مشکل روبه‌رو می‌شود.

وی افزود: در گذشته تعداد قابل توجهی از معلمان شاغل و بازنشسته برای تأمین هزینه‌های زندگی به شغل دوم، از جمله مسافرکشی با اسنپ، روی آورده بودند؛ اما اکنون همان امکان نیز برای برخی از آنها دشوار شده است. وقتی آرامش معلم و خانواده او تحت فشار قرار می‌گیرد، نباید از تأثیر این شرایط بر محیط مدرسه و دانش‌آموزان غافل شویم.

مدرسه فقط محل آموزش فیزیک و شیمی نیست

معاون پیشین وزارت آموزش و پرورش با انتقاد از کنکورمحوری نظام آموزشی گفت: امروز بخش زیادی از توجه مدارس به آموزش دروس و آماده‌سازی دانش‌آموزان برای کنکور معطوف شده است؛ در حالی که مدرسه وظیفه‌ای فراتر از این دارد. ما باید از خودمان بپرسیم مدارس تا چه اندازه توانسته‌اند مهارت‌های زندگی، ارتباط مؤثر، مسئولیت‌پذیری و توانایی مواجهه با مشکلات را به دانش‌آموزان آموزش دهند.

وی ادامه داد: حتی در زمینه سواد خواندن و نوشتن نیز وقتی نتایج آزمون‌های داخلی و بین‌المللی را بررسی می‌کنیم، با ضعف‌های جدی مواجه هستیم. بسیاری از خانواده‌هایی که توان مالی دارند، فرزندان خود را به مدارس غیردولتی، خاص و کلاس‌های کنکور می‌فرستند و تمرکز این مدارس نیز عمدتاً بر موفقیت تحصیلی و کسب رتبه است؛ اما تربیت و آموزش مهارت‌های زندگی نباید قربانی این نگاه شود.

سحرخیز با تأکید بر اینکه موفقیت تحصیلی به‌تنهایی تضمین‌کننده سلامت روان و توانایی زندگی نیست، گفت: ما حتی نمونه‌هایی از دانش‌آموزان و رتبه‌های برتر کنکور داشته‌ایم که پس از ورود به دانشگاه با مشکلات جدی مواجه شده‌اند. این نشان می‌دهد که نظام آموزشی باید علاوه بر انتقال دانش، به پرورش توانایی‌های روانی، اجتماعی و مهارت‌های زندگی نیز توجه کند.

وزیر آموزش و پرورش باید در سیاست‌های تربیتی تجدیدنظر کند

وی در پایان با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه در مدیریت مدارس گفت: وزیر آموزش و پرورش باید در بسیاری از حوزه‌ها تجدیدنظر کند. آموزش معلمان باید جدی گرفته شود، حضور مشاوران در مدارس باید به یک ضرورت تبدیل شود و انتخاب مدیران نیز باید بر اساس شایستگی و توانایی حرفه‌ای باشد. هر فردی شایستگی مدیریت مدرسه را ندارد و کسانی که این مسئولیت را می‌پذیرند، باید آموزش‌های لازم را دریافت کنند و در برابر عملکرد خود پاسخگو باشند.

سحرخیز خاطرنشان کرد: مدیریت مدرسه امروز کار بسیار دشواری است و باید برای مدیران توانمند، حقوق، مزایا و حق مدیریت متناسب با مسئولیتشان در نظر گرفته شود. اگر از مدیران انتظار داریم مسائل تربیتی و اجتماعی دانش‌آموزان را مدیریت کنند، باید ابزار، آموزش و امکانات لازم را نیز در اختیارشان قرار دهیم. نمی‌توان با مدیران آموزش‌ندیده، مشاوران غایب و معلمان تحت فشار اقتصادی، انتظار داشت مدرسه به‌درستی نقش تربیتی خود را ایفا کند.

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1268279