دارو گران، درمان دشوار، بیمارستان گرفتار/ مسئولان برای روزهای بی‌دارویی و بی‌پولی چه برنامه‌ای دارند؟ / سیاست‌گذاری های کلان باید با واقعیت زندگی مردم تنظیم شود

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، بحران درمان همیشه با یک اتفاق بزرگ و ناگهانی آغاز نمی‌شود. گاهی از یک داروی ساده شروع می‌شود که بیمار برای کنترل بیماری‌اش به آن نیاز دارد، اما داروخانه آن را موجود ندارد. گاهی دارو پیدا می‌شود، اما قیمت آن از توان مالی بیمار خارج است. گاهی خانواده‌ای پس از هفته‌ها پیگیری و جست‌وجو، داروی موردنیاز را تهیه می‌کند، اما مشکل در مرحله بعد خودش را نشان می‌دهد: بیمار باید جراحی شود، ولی تخت بیمارستانی یا ظرفیت لازم برای انجام عمل وجود ندارد.حتی اگر تخت پیدا شود و امکان جراحی فراهم باشد، باز هم تضمینی وجود ندارد که بیمار بتواند هزینه‌های درمان را تأمین کند.

این تصویر، روایت یک مشکل منفرد در نظام سلامت نیست؛ روایت زنجیره‌ای از موانع است که از تأمین دارو آغاز می‌شود، به تجهیزات پزشکی و ظرفیت بیمارستان‌ها می‌رسد و در نهایت، توان اقتصادی خانواده‌ها را هدف قرار می‌دهد.

امروز مسئله بسیاری از بیماران صرفا پیدا کردن پزشک یا تشخیص بیماری نیست؛ مسئله این است که آیا امکان ادامه درمان وجود دارد؟ آیا داروی تجویزشده در دسترس است؟ اگر موجود باشد، بیمار توان خرید آن را دارد؟ اگر نیاز به بستری یا جراحی داشته باشد، تخت و امکانات لازم فراهم است؟ و اگر همه این مراحل طی شود، آیا خانواده می‌تواند از پس هزینه‌های نهایی درمان برآید؟

پاسخ به این پرسش‌ها برای بخش قابل توجهی از خانواده‌ها دیگر ساده نیست.

هشدار درباره فردا؛ امروز هنوز می‌توان کاری کرد

نگران‌کننده‌تر از وضعیت فعلی، چشم‌اندازی است که برخی افراد مطلع از شرایط تأمین دارو و تجهیزات پزشکی ترسیم می‌کنند. وقتی از مسئولان و افراد آگاه درباره وضعیت موجود سؤال می‌شود، گاهی پاسخ این است که شرایط فعلی هنوز قابل مدیریت است و امروز روز بدی برای نظام سلامت نیست؛ اما همین افراد درباره آینده نزدیک هشدار می‌دهند و معتقدند اگر محدودیت‌ها و فشارهای خارجی تشدید شود، ورود دارو، مواد اولیه دارویی و تجهیزات پزشکی نیز با دشواری بیشتری مواجه خواهد شد.

این هشدار را نباید صرفاً به‌عنوان پیش‌بینی یک کمبود دیگر در بازار دارو تلقی کرد. موضوع، آینده دسترسی مردم به خدمات حیاتی درمان است.

تأمین دارو فقط به واردات داروی نهایی محدود نمی‌شود. زنجیره تولید دارو به مواد اولیه، تجهیزات، قطعات، فناوری، منابع مالی، حمل‌ونقل و همکاری‌های تجاری و بانکی وابسته است. در حوزه تجهیزات پزشکی نیز محدودیت در تأمین قطعات و ملزومات می‌تواند بر عملکرد مراکز درمانی و ظرفیت ارائه خدمات اثر بگذارد.

بنابراین، دشوارتر شدن مبادلات خارجی لزوماً به معنای توقف فوری ورود همه داروها نیست، اما می‌تواند هزینه، زمان و پیچیدگی تأمین اقلام حیاتی را افزایش دهد؛ مسئله‌ای که در صورت نبود برنامه جایگزین و ذخایر مطمئن، فشار آن مستقیماً به بیماران منتقل خواهد شد.

وقتی اقتصاد خانواده به مانعی برای زنده ماندن تبدیل می‌شود

در این میان، نباید از یک واقعیت مهم غافل شد: حتی اگر دارو در بازار موجود باشد، موجود بودن آن به معنای دسترسی واقعی بیمار نیست. افزایش هزینه‌های زندگی، کاهش قدرت خرید و بالا رفتن هزینه‌های درمان باعث شده است که برخی خانواده‌ها برای تأمین دارو و پرداخت هزینه‌های پزشکی با انتخاب‌های دشواری روبه‌رو شوند. برای خانواده‌ای که بخش زیادی از درآمدش صرف مسکن، خوراک و هزینه‌های روزمره می‌شود، خرید داروی گران‌قیمت یا پرداخت هزینه یک عمل جراحی می‌تواند به مسئله‌ای فراتر از توان اقتصادی تبدیل شود.

در چنین شرایطی، بیمار ممکن است درمان را به تعویق بیندازد، مصرف دارو را کاهش دهد یا از بخشی از خدمات پزشکی صرف‌نظر کند. این تصمیم‌ها معمولاً از سر بی‌توجهی به سلامت نیست؛ گاهی خانواده واقعاً پولی برای ادامه درمان ندارد.

از سوی دیگر، تأخیر در درمان می‌تواند بیماری را پیچیده‌تر و هزینه‌های بعدی را سنگین‌تر کند. به این ترتیب، فقر درمانی به چرخه‌ای تبدیل می‌شود که خروج از آن برای بیمار و خانواده‌اش دشوارتر خواهد بود.

تصمیم‌های سیاسی نمی‌توانند از واقعیت زندگی مردم جدا باشند

در چنین شرایطی، مسئله سلامت باید در مرکز تصمیم‌گیری‌های کلان کشور قرار بگیرد. سیاست خارجی، تصمیمات اقتصادی، نحوه مدیریت منابع ارزی و اولویت‌بندی هزینه‌ها، همگی می‌توانند بر امکان تأمین دارو و تجهیزات پزشکی اثر بگذارند.

نمی‌توان درباره تصمیمات سیاسی و اقتصادی کشور سخن گفت، اما پیامدهای آن را بر زندگی روزمره مردم نادیده گرفت. سیاست‌گذاری زمانی می‌تواند واقع‌بینانه و مسئولانه باشد که توان اقتصادی جامعه، ظرفیت نظام سلامت و نیازهای فوری بیماران نیز در محاسبات آن دیده شود.

اگر قرار است محدودیت‌های خارجی یا فشارهای اقتصادی ادامه پیدا کند، باید از همین امروز برای پیامدهای آن در حوزه سلامت برنامه عملیاتی وجود داشته باشد. نمی‌توان منتظر ماند تا کمبودها گسترده‌تر شوند، هزینه‌ها افزایش پیدا کنند و بیمارستان‌ها با دشواری بیشتری در تأمین نیازهای خود مواجه شوند؛ سپس به دنبال راه‌حل گشت.

تصمیم فوری؛ پیش از آنکه بحران از کنترل خارج شود

آنچه امروز به آن نیاز داریم، صرفاً اظهارنظر درباره دشواری‌های تأمین دارو نیست؛ بلکه تصمیم‌های اجرایی، شفاف و قابل ارزیابی است.

تضمین منابع مالی موردنیاز برای واردات دارو و مواد اولیه، جلوگیری از اختلال در تخصیص ارز، پرداخت به‌موقع مطالبات شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی، تقویت ذخایر اقلام حیاتی، حمایت هدفمند از بیماران خاص و صعب‌العلاج و افزایش توان مالی بیمارستان‌ها باید در اولویت قرار بگیرد.

همچنین لازم است وزارت بهداشت و دستگاه‌های مسئول، تصویری شفاف از وضعیت ذخایر دارویی، اقلام دارای کمبود، نیازهای ارزی، ظرفیت تولید داخلی و نقاط آسیب‌پذیر زنجیره تأمین ارائه کنند تا تصمیم‌گیران بتوانند پیش از بروز اختلال‌های گسترده‌تر، برای آن چاره‌اندیشی کنند.

سلامت مردم نمی‌تواند به آینده‌ای نامعلوم موکول شود. بیماری منتظر بهبود شرایط اقتصادی، پایان محدودیت‌های تجاری یا حل اختلافات سیاسی نمی‌ماند. دارویی که امروز باید مصرف شود، اگر فردا به دست بیمار برسد، ممکن است دیگر همان کارکرد درمانی را نداشته باشد. جراحی که امروز ضرورت دارد، اگر به دلیل نبود تخت یا ناتوانی مالی به تعویق بیفتد، می‌تواند عواقب سنگین‌تری برای بیمار به همراه داشته باشد.

امروز مسئله فقط کمبود چند قلم دارو یا دشواری تأمین تجهیزات پزشکی نیست؛ مسئله، امنیت درمانی جامعه است.

تصمیم‌گیران کلان کشور باید بپذیرند که سیاست و اقتصاد، جدا از زندگی و سلامت مردم نیستند. تصمیمات سیاسی باید با در نظر گرفتن شرایط اجتماعی و اقتصادی جامعه و پیامدهای آن بر دسترسی مردم به خدمات حیاتی اتخاذ شوند.

نمی‌توان از مردم انتظار داشت همه فشارها را تحمل کنند، در حالی که دسترسی به ابتدایی‌ترین نیازهای درمانی نیز برای بخشی از جامعه به دغدغه‌ای روزانه تبدیل شده است.

هنوز فرصت تصمیم‌گیری و پیشگیری وجود دارد؛ اما اگر هشدارهای امروز جدی گرفته نشود، ممکن است فردا با شرایطی روبه‌رو شویم که دیگر مدیریت آن به سادگی امکان‌پذیر نباشد.

در حوزه سلامت، پیشگیری از بحران فقط یک انتخاب مدیریتی نیست؛ مسئولیتی در برابر جان و زندگی مردم است.

 

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1268195