خون‌های نادر؛ از شناسایی اهداکنندگان تا فناوری ۱۰ ساله نگهداری

به گزارش خبرگزاری رکنا، گاهی تطابق گروه خونی اصلی بیمار با خون اهدایی برای انجام تزریق کافی نیست و تفاوت آنتی‌ژن‌های سطح گلبول‌های قرمز می‌تواند یافتن خون سازگار را به فرایندی تخصصی و زمان‌بر تبدیل کند. سازمان انتقال خون ایران با شناسایی اهداکنندگان دارای گروه‌های خونی نادر و نگهداری طولانی‌مدت ذخایر آنها، امکان تأمین خون موردنیاز این بیماران را فراهم می‌کند؛ خون‌هایی که برخلاف واحدهای معمولی، قابلیت نگهداری تا ۱۰ سال را دارند.

دکتر مهدی کرباسی‌زاده، رئیس بخش انجماد خون و گروه‌های خونی نادر سازمان انتقال خون، با بیان اینکه عمر نگهداری خون معمولی حداکثر ۳۵ روز است، اظهار کرد: گروه‌های خونی نادر به‌دلیل فراوانی کم و محدود بودن مصرف، باید با روش‌های ویژه و در شرایط انجماد نگهداری شوند تا هنگام نیاز بیماران در دسترس باشند.

او توضیح داد که گروه‌های خونی بر اساس پروتئین‌ها و آنتی‌ژن‌های سطح گلبول‌های قرمز شکل می‌گیرند و از والدین به فرزندان به ارث می‌رسند. در کنار گروه‌های شناخته‌شده A، B، AB و O، سیستم‌های خونی و زیرگروه‌های متعددی وجود دارند که شناخت آنها برای تزریق خون به برخی بیماران اهمیت ویژه‌ای دارد.

به گفته کرباسی‌زاده، گروه‌های خونی نادر ممکن است در یک نفر از هر پنج‌هزار نفر دیده شوند و در موارد بسیار نادر، فراوانی آنها به یک نفر در یک میلیون یا حتی شش میلیون نفر برسد. گروه خونی بمبئی و گروه Rhnull که به‌دلیل نداشتن آنتی‌ژن‌های سیستم Rh در برخی منابع «خون طلایی» نامیده می‌شود، از نمونه‌های شناخته‌شده این گروه‌ها هستند.

۴۸ سیستم گروه خونی و ضرورت سازگاری دقیق

رئیس بخش انجماد خون و گروه‌های خونی نادر سازمان انتقال خون با اشاره به وجود ۴۸ سیستم گروه خونی شناخته‌شده گفت: در تزریق‌های معمول، اغلب گروه ABO و عامل Rh بررسی می‌شوند؛ اما در بیمارانی مانند مبتلایان به تالاسمی که به دفعات خون دریافت می‌کنند، توجه به آنتی‌ژن‌ها و زیرگروه‌های خونی نیز اهمیت دارد. بی‌توجهی به سازگاری می‌تواند واکنش‌هایی از تب و لرز تا عوارض شدیدتر ایجاد کند.

نگهداری خون نادر تا ۱۰ سال

کرباسی‌زاده با بیان اینکه ایران از جمله حدود ۳۰ کشور برخوردار از تجهیزات نگهداری طولانی‌مدت خون‌های نادر است، افزود: در این روش، ماده نگهدارنده گلیسرول به‌تدریج به گلبول‌های قرمز اضافه می‌شود و خون پس از آماده‌سازی در کیسه‌های ویژه و بسته‌بندی محافظ، در دمای منفی ۶۵ تا منفی ۸۵ درجه سانتی‌گراد منجمد می‌شود. دمای فریزرها نیز باید به‌صورت شبانه‌روزی پایش شود.

هنگام نیاز بیمار، خون منجمد ذوب و گلیسرول آن با فرایندی تخصصی جدا می‌شود؛ زیرا این ماده پیش از تزریق باید از خون خارج شود. سپس فرآورده آماده‌شده برای استفاده به مراکز درمانی ارسال می‌شود.

۱۵۰۰ پرونده و ۳۵۰ واحد خون در ذخایر کشور

به گفته این مقام سازمان انتقال خون، در حال حاضر حدود یک‌هزار و ۵۰۰ پرونده از افراد دارای گروه‌های خونی نادر ثبت شده و حدود ۳۵۰ واحد خون از گروه‌های مختلف به‌صورت منجمد نگهداری می‌شود. البته همه افراد ثبت‌شده امکان اهدای خون ندارند و ذخایر باید با شناسایی و دعوت مستمر اهداکنندگان حفظ شوند.

شناسایی این افراد هم در جریان اهدای خون و هم هنگام بررسی سازگاری خون در بیمارستان‌ها انجام می‌شود. گاهی با وجود مشخص بودن گروه خونی اصلی بیمار، هیچ‌یک از کیسه‌های موجود با خون او سازگار نیست؛ وضعیتی که بررسی‌های تخصصی برای شناسایی گروه خونی نادر را ضروری می‌کند.

کرباسی‌زاده با اشاره به اینکه در برخی موارد از خون تازه نیز برای تأمین نیاز بیماران استفاده می‌شود، گفت تاکنون درخواست‌های مراکز درمانی پاسخ داده شده است. او از افراد دارای گروه‌های خونی نادر خواست با رعایت شرایط جسمانی و استانداردهای اهدای خون، به‌طور مستمر خون اهدا کنند؛ چراکه این اقدام می‌تواند روزی به نجات جان فردی با گروه خونی مشابه، حتی خود اهداکننده، کمک کند./ ایسنا