سرطان و عفونت‌ها دیگر کشنده نیستند؛ نانوداروهای ایرانی به میدان آمدند

به گزارش خبرگزاری رکنا، بومی‌سازی مجموعه‌ای از داروهای پیشرفته، تجهیزات پزشکی و کیت‌های تشخیصی مبتنی بر فناوری نانو، با هدف کاهش وابستگی به واردات و ارتقای دسترسی بیماران به درمان‌های تخصصی در دستور کار فناوران کشور قرار گرفته است؛ مسیری که بر اساس آمارهای ارائه‌شده، می‌تواند از خروج صدها میلیون دلار ارز برای تأمین برخی اقلام دارویی جلوگیری کند و ظرفیت تولید داخل را در حوزه‌های حساس سلامت توسعه دهد.

بر اساس جهت‌گیری‌های سند ملی توسعه علوم و فناوری نانو، دهه سوم پیشرفت این فناوری با رویکرد «نوآوری مأموریت‌گرا» دنبال می‌شود؛ رویکردی که هدف آن به‌کارگیری توانمندی‌های نانوفناوری برای حل مسائل اولویت‌دار کشور، از جمله سلامت، امنیت غذایی، محیط‌زیست، آب و انرژی است. در این چارچوب، توسعه محصولات بومی با هدف پاسخ‌گویی به نیازهای نظام سلامت و کاهش هزینه‌های ارزی واردات اهمیت ویژه‌ای یافته است.

بر اساس آمارنامه رسمی دارویی کشور، واردات برخی اقلام پیشرفته از جمله میدوستائورین، آمفوتریسین B لیپوزومال، آهن تزریقی، آمورولفین و فرآورده‌های مرتبط با تشخیص و درمان میکروتومورها، طی یک بازه چهار‌ساله بیش از ۴۰۰ میلیون دلار ارزبری داشته است. اکنون بومی‌سازی شماری از این محصولات، زمینه کاهش وابستگی به نمونه‌های خارجی و تقویت ظرفیت تولید داخلی را فراهم کرده است.

یکی از مهم‌ترین این دستاوردها، تولید داخلی آمفوتریسین B لیپوزومال است؛ دارویی حیاتی برای درمان عفونت‌های قارچی تهاجمی و خطرناکی مانند قارچ سیاه، آسپرژیلوزیس و کاندیدیازیس پیشرفته که به‌ویژه برای بیماران دارای نقص ایمنی و افراد تحت درمان‌های سنگین سرطان اهمیت دارد. در این فرآورده، ماده مؤثره دارو درون وزیکول‌های فسفولیپیدی با ابعاد نانومتری قرار می‌گیرد؛ ساختاری که با هدف بهبود دارورسانی و کاهش آسیب کلیوی ناشی از دارو طراحی شده است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، قیمت هر ویال نمونه خارجی حدود ۳۴۰ دلار بوده، در حالی که نمونه تولید داخل با قیمت تقریبی یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود.

بومی‌سازی میدوستائورین نیز از دیگر اقدامات مهم در حوزه درمان سرطان به شمار می‌رود. این دارو برای درمان برخی بیماران مبتلا به لوسمی حاد میلوئیدی و ماستوسیتوز پیشرفته سیستمیک کاربرد دارد و با مهار مسیرهای مولکولی مشخص، به کنترل تکثیر سلول‌های بدخیم کمک می‌کند. نمونه خارجی آن با نام تجاری رایدپت شناخته می‌شود و هزینه هر دوره درمانی آن، بنا بر اطلاعات منتشرشده، به حدود ۱۲ هزار و ۷۰۰ دلار می‌رسد. محصول داخلی این دارو در آستانه ورود به بازار و طی مراحل قیمت‌گذاری رسمی قرار دارد.

در حوزه بیماری‌های کلیوی نیز تولید داخلی آهن تزریقی بر پایه فریک کربوکسی‌مالتوز، راهکاری برای درمان کم‌خونی بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه فراهم کرده است. این فرآورده امکان تأمین آهن مورد نیاز بیمار با تزریق کنترل‌شده را فراهم می‌کند. قیمت نمونه وارداتی آن حدود ۲۲۰ دلار اعلام شده و محصول داخلی با قیمت تقریبی یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان به بازار عرضه شده است.

در کنار این داروها، فرمولاسیون نانوپلیمری آمورولفین برای درمان عفونت‌های قارچی ناخن، تولید سیلرها و چسب‌های نانویی دندان، بلوک‌های زیرکونیا و سوزن‌های بای‌پولار مبتنی بر فناوری نانو، دامنه کاربرد محصولات بومی را به تجهیزات دندانپزشکی و جراحی گسترش داده است.

همچنین توسعه کیت‌های تشخیصی نشانگرهای توموری CEA و AFP و قرص‌های آنتی‌بیوگرام مبتنی بر نانوذرات، ظرفیت تشخیص و پایش برخی بیماری‌ها و شناسایی سویه‌های مقاوم باکتریایی را تقویت می‌کند. این محصولات می‌توانند با تسریع فرایند تشخیص، به انتخاب دقیق‌تر درمان و مدیریت بهتر منابع سلامت کمک کنند.

در مجموع، توسعه نانوداروها و تجهیزات پزشکی بومی، علاوه بر ایجاد ظرفیت‌های فناورانه و تولیدی، می‌تواند به کاهش هزینه‌های واردات و بهبود دسترسی بیماران به محصولات تخصصی کمک کند؛ هرچند میزان تحقق این اهداف به تأیید کیفیت و اثربخشی محصولات، تأمین پایدار، قیمت‌گذاری مناسب و دسترسی واقعی بیماران در نظام درمان وابسته است.