دانش‌آموزان عشایری ایران چرا ترک تحصیل می‌کنند؟

به گزارش خبرگزاری رکنا، آموزش دانش‌آموزان عشایری به دلیل پراکندگی جغرافیایی، کوچ خانوادگی و دشواری دسترسی به مناطق صعب‌العبور، با چالش‌های ویژه‌ای روبه‌روست. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش، حدود ۲۱۱ هزار دانش‌آموز در بیش از ۷۰۰۰ مدرسه عشایری کشور تحصیل می‌کنند. همچنین، به گفته وزیر آموزش و پرورش، ۱۰۴ مدرسه عشایری تک‌دانش‌آموزی در کشور وجود دارد. این آمار نشان‌دهنده ضرورت توجه به شرایط متفاوت زندگی عشایری در برنامه‌ریزی آموزشی است.

مدرسه در مسیر کوچ و ضرورت آموزش متناسب با زندگی عشایری

مدارس عشایری برای استمرار آموزش از روش‌هایی مانند کلاس‌های چندپایه، مدارس سیار و آموزش در محل استقرار خانواده‌ها استفاده می‌کنند. در کلاس‌های چندپایه، دانش‌آموزان پایه‌های مختلف زیر نظر یک معلم آموزش می‌بینند. همچنین، هماهنگی زمان فعالیت مدارس با تقویم کوچ می‌تواند از وقفه تحصیلی جلوگیری کند. بر اساس گزارش، سرانه مدارس عشایری سه برابر مدارس عادی است و اعتبار کیفیت‌بخشی به این مدارس نیز ۱۳ برابر شده است.

تأمین معلم و ماندگاری نیروی انسانی

یکی از مسائل مهم آموزش عشایری، جذب و حفظ معلمانی است که با فرهنگ، شرایط جغرافیایی و سبک زندگی این جوامع آشنایی داشته باشند. ناآشنایی برخی نیروهای جذب‌شده با زیست‌بوم عشایری، بر ماندگاری آنان تأثیر گذاشته است. به همین دلیل، جذب معلمان از میان دانش‌آموزان عشایری با همکاری نهادهای مرتبط در دستور کار قرار گرفته است. این رویکرد می‌تواند ارتباط مدرسه با جامعه محلی را تقویت کند.

وضعیت آموزش عشایری در چهارمحال‌وبختیاری

طبق اعلام رئیس اداره آموزش و پرورش عشایری چهارمحال‌وبختیاری، حدود ۷۹۵۲ دانش‌آموز عشایری در این استان تحصیل می‌کنند. امکانات آموزشی شامل ۱۰۵ مدرسه ابتدایی، ۲۵ مدرسه متوسطه اول، ۱۳ مدرسه متوسطه دوم، ۱۴ هنرستان و ۱۶ مدرسه سیار است. در این استان، برنامه‌ریزی مدارس با زمان کوچ هماهنگ می‌شود تا دانش‌آموزان در دوره جابه‌جایی خانواده‌ها نیز از آموزش محروم نمانند.

ریزش تحصیلی و موانع ادامه تحصیل

یکی از مهم‌ترین مشکلات آموزش عشایری، کاهش تعداد دانش‌آموزان در گذار از ابتدایی به متوسطه اول و سپس متوسطه دوم است. علی تیرگیر، معلم عشایری، کمبود فضای آموزشی، نبود نیروی انسانی متخصص، پراکندگی جمعیت و دشواری دسترسی به مناطق عشایری را از عوامل این مسئله می‌داند. به گفته او، این ریزش در میان دختران عشایری شدیدتر است.

دانش‌آموزان پسر در برخی خانواده‌ها به دلیل مشکلات اقتصادی و ضرورت کمک به تأمین معیشت، تحصیل را رها می‌کنند و به کار خانوادگی یا کسب درآمد در شهرهای اطراف روی می‌آورند. دختران نیز علاوه بر کمبود امکانات، با موانع فرهنگی و خانوادگی مواجه‌اند. نبود مدرسه متوسطه در محل زندگی و مخالفت برخی خانواده‌ها با ادامه تحصیل دختران در مناطق دیگر، فرصت آموزشی آنان را محدود می‌کند.

مدارس شبانه‌روزی و ضرورت افزایش ظرفیت

در کشور ۲۷۶ مدرسه شبانه‌روزی عشایری برای دانش‌آموزان دختر و پسر دوره متوسطه فعالیت می‌کنند. همچنین تعداد هنرستان‌های عشایری از ۱۳۱ به ۱۶۷ افزایش یافته است. با وجود این، ظرفیت مدارس شبانه‌روزی پاسخگوی نیاز همه دانش‌آموزان نیست. افزون بر کمبود ظرفیت، کیفیت خدمات رفاهی، تأمین وسایل ضروری، تغذیه و هزینه رفت‌وآمد نیز اهمیت دارد. بنابراین، توسعه فضای آموزشی باید همراه با بهبود امکانات اقامتی و رفاهی باشد.

راهکارهای تحقق عدالت آموزشی

توسعه مدارس متوسطه، استفاده از کلاس‌های چندپایه، برگزاری کلاس‌ها در شیفت مخالف مدارس نزدیک، افزایش ظرفیت مدارس شبانه‌روزی و توزیع متوازن رشته‌های تحصیلی از راهکارهای پیشنهادی گزارش است. هدایت تحصیلی نیز باید با استعداد دانش‌آموزان و نیازهای بازار کار تناسب داشته باشد. همچنین، شناسایی بازماندگان از تحصیل باید با تأمین زیرساخت، معلم متخصص و حمایت اقتصادی از خانواده‌ها همراه شود. در نهایت، تحقق عدالت آموزشی مستلزم توجه هم‌زمان به دسترسی، کیفیت آموزش و شرایط اجتماعی و اقتصادی دانش‌آموزان عشایری است؛ به‌ویژه دخترانی که برای ادامه تحصیل با موانع بیشتری روبه‌رو هستند./ ایسنا