کشف گربه‌ای که ۱.۴ میلیون سال راز خود را پنهان کرده بود/ «تی‌کایو» به فهرست گربه‌سانان جهان اضافه شد

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، در دل جنگل‌های مه‌آلود بولیوی، گربه‌ای کوچک زندگی می‌کرد که ظاهری شبیه بسیاری از گربه‌سانان آمریکای جنوبی داشت؛ آن‌قدر شبیه که سال‌ها هیچ‌کس تصور نمی‌کرد با یک گونه مستقل روبه‌روست.

اما یک گربه سرگردان، یک پناهگاه حیات‌وحش و چند نمونه DNA، سرانجام راز این جانور را فاش کرد.

پژوهشگران اکنون می‌گویند این گربه کوچک، نه یک گربه ببری شناخته‌شده، بلکه گونه‌ای مستقل است که علم تاکنون آن را نمی‌شناخت؛ گونه‌ای که نام محلی «تی‌کایو» را بر خود گرفته است.

این کشف در شرایطی انجام شده که بیش از یک قرن از معرفی رسمی آخرین گونه جدید گربه‌سانان زنده می‌گذرد.

همه‌چیز از یک گربه عجیب شروع شد

داستان تی‌کایو به سال ۲۰۱۷ برمی‌گردد.

آن سال «پائولا نوگالس-آسکارونز»، زیست‌شناس و پژوهشگر نشنال جئوگرافیک که در بولیوی فعالیت می‌کرد، از یک پناهگاه حیات‌وحش خبر عجیبی دریافت کرد: گربه‌ای کوچک و غیرعادی به پناهگاه سپرده شده بود.

یک فرد بومی این حیوان را در جاده‌ای نزدیک جنگل پیدا کرده و به خانه برده بود؛ با این تصور که یک گربه معمولی است. اما حیوان هرچه بیشتر در خانه می‌ماند، رفتارهایش نشان می‌داد که با یک گربه خانگی طرف نیست. سرانجام، پس از حدود یک سال، او را به پناهگاه حیات‌وحش «سندا ورده» سپردند.

وقتی نوگالس-آسکارونز حیوان را دید، چیزی در ظاهرش توجه او را جلب کرد: صورت کوچک و جمع‌شده، گوش‌های کوتاه و گرد، سبیل‌های بلند و مهم‌تر از همه، بدنی پوشیده از لکه‌هایی شبیه پلنگ.

آن‌قدر کوچک بود که حتی از بسیاری از گربه‌های خانگی هم جثه کوچک‌تری داشت؛ حدود ۴۶ سانتی‌متر طول و تنها ۱.۴ کیلوگرم وزن.

پژوهشگر آن‌قدر مجذوب حیوان شد که همان نخستین ملاقات، حدود صد عکس از آن گرفت.

اما آن روز هنوز نمی‌دانست با حیوانی روبه‌رو شده که قرار است نگاه دانشمندان به گربه‌های ببری آمریکای جنوبی را تغییر دهد.

«این اصلاً درست نیست»

در ابتدا تصور می‌شد این گربه به گونه‌ای با نام علمی Leopardus tigrinus تعلق دارد؛ همان گربه ببری کوچکی که با نام‌هایی مانند تیگرینا، اونسیلا و تیگرییو نیز شناخته می‌شود.

این گونه از سال ۱۷۷۵ در متون علمی شناخته شده بود و تصور می‌شد در بخش‌هایی از آمریکای مرکزی و جنوبی، از جمله بولیوی، پراکنده است.

اما دو سال بعد، یک جزئیات کوچک همه‌چیز را تغییر داد.

نوگالس-آسکارونز در سال ۲۰۱۹ مشغول تهیه کتابچه‌ای درباره گربه‌سانان بولیوی بود که دوباره به عکس‌های آن گربه برگشت. این بار متوجه شد لکه‌های حلقه‌ای روی بدن تی‌کایو با نمونه‌هایی که در منابع علمی دیده بود، تفاوت قابل‌توجهی دارد.

لکه‌های این گربه بسیار بزرگ‌تر بودند.

همین تفاوت ظاهراً ساده، یک سؤال بزرگ ایجاد کرد:

«ما واقعاً در بولیوی با چه گونه‌ای از گربه‌های ببری روبه‌رو هستیم؟»

پاسخ این سؤال چند سال بعد و در آزمایشگاه پیدا شد.

DNA پرده را کنار زد

نوگالس-آسکارونز در همکاری با «ادواردو ایزیریک»، متخصص ژنتیک در دانشگاه کاتولیک پاپی ریو گرانده دو سول برزیل، و «یوناس لِسکروآر» از دانشگاه آنتورپ، سراغ DNA رفتند.

آن‌ها ژنتیک ۳۸ گربه را که از چند کشور آمریکای جنوبی جمع‌آوری شده بود، بررسی کردند؛ هشت نمونه نیز متعلق به موزه‌ها بود.

نتیجه، فراتر از انتظار پژوهشگران بود.

بررسی‌های ژنتیکی نشان داد آنچه پیش‌تر یک گونه واحد از گربه‌های ببری تصور می‌شد، در واقع شامل پنج تبار ژنتیکی متمایز است.

و یکی از آن‌ها همان گربه کوچک بولیویایی بود؛ تی‌کایو.

تبار تی‌کایو حدود ۱.۴ میلیون سال پیش از دیگر گربه‌های ببری جدا شده است؛ فاصله‌ای تکاملی که پژوهشگران آن را در حد تفاوت میان دو گونه مستقل می‌دانند.

به این ترتیب، جانوری که سال‌ها در گوشه‌ای از جنگل‌های بولیوی زندگی می‌کرد، برای نخستین بار جایگاه مستقل خود را در درخت تکاملی گربه‌سانان پیدا کرد.

پژوهشگران نام علمی Leopardus tilcayo را برای آن پیشنهاد داده‌اند؛ نامی برگرفته از همان واژه‌ای که مردم محلی برای این گربه به کار می‌بردند: تی‌کایو.

حتی خود مردم محلی هم دقیقاً نمی‌دانند این نام از کجا آمده است.

وقتی از آن‌ها پرسیده شد چرا این گربه را تی‌کایو می‌نامند، پاسخ این بود: «نمی‌دانم. پدربزرگم به آن تی‌کایو می‌گفت، من هم می‌گویم تی‌کایو.»

گربه‌ای که هنوز تقریباً هیچ‌چیز درباره‌اش نمی‌دانیم

کشف گونه جدید به معنای آن نیست که پژوهشگران ناگهان همه‌چیز درباره تی‌کایو می‌دانند. برعکس؛ بخش بزرگی از زندگی این گربه همچنان در تاریکی است.

آنچه فعلاً مشخص است این است که تی‌کایو در جنگل‌های یونگاس بولیوی زندگی می‌کند؛ منطقه‌ای کوهستانی، مرطوب و سرسبز در دامنه شرقی آند که بخش زیادی از آن در میان ابرها قرار دارد.

اما رژیم غذایی، رفتار اجتماعی، نحوه تولیدمثل، قلمرو و حتی جمعیت واقعی این گونه هنوز به‌درستی مشخص نیست.

تنها سرنخ‌های موجود، چند نمونه محدود و تصاویر دوربین‌های تله‌ای است.

بررسی بقایای جوندگان کوچک در مدفوع نشان می‌دهد که این جانور احتمالاً از جوندگان تغذیه می‌کند. تصاویر دوربین‌های تله‌ای نیز احتمال فعالیت بیشتر آن در شب را مطرح کرده‌اند.

یکی از معدود تی‌کایوهایی که پژوهشگران از نزدیک بررسی کرده‌اند، همان گربه نر ۱۰ساله‌ای است که روزگاری در یک خانه زندگی می‌کرد و اکنون در پناهگاه سندا ورده نگهداری می‌شود.

گربه‌هایی که از روی ظاهرشان نمی‌شود شناختشان

یکی از دلایل دشوار بودن شناسایی این گربه‌ها، شباهت ظاهری آن‌هاست.

یوناس لِسکروآر، زیست‌شناس تکاملی دانشگاه آنتورپ، می‌گوید گربه‌های ببری در گروه گونه‌های «کریپتیک» قرار می‌گیرند؛ یعنی گونه‌هایی که تنها با نگاه کردن به ظاهرشان نمی‌توان به‌سادگی آن‌ها را از یکدیگر تشخیص داد.

در واقع، ممکن است دو جانور بسیار شبیه به نظر برسند، اما تاریخ تکاملی کاملاً متفاوتی داشته باشند.

تی‌کایو یکی از همین نمونه‌هاست.

تا پیش از این کشف، هیچ پژوهشگری حتی پیشنهاد نکرده بود که گربه‌های ببری بولیوی ممکن است به گونه‌ای مستقل تعلق داشته باشند.

کشف یک گونه جدید، آغاز یک نگرانی تازه

این کشف فقط یک اتفاق علمی جذاب نیست؛ یک هشدار زیست‌محیطی هم هست.

جنگل‌های یونگاس از زیست‌بوم‌های تحت فشار بولیوی هستند. جنگل‌زدایی، توسعه کشاورزی، آتش‌سوزی‌های انسانی و معدن‌کاری، زیستگاه‌های این منطقه را تهدید می‌کنند.

اکنون که مشخص شده تی‌کایو گونه‌ای مستقل است، نگرانی درباره آینده آن نیز جدی‌تر شده است.

اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت، در حال حاضر گربه‌های ببری را در قالب دو گونه در فهرست قرمز خود بررسی می‌کند؛ اما پژوهشگران یافته‌های جدید را در اختیار این اتحادیه قرار داده‌اند تا هر پنج گونه به‌صورت جداگانه ارزیابی شوند.

این ارزیابی می‌تواند نشان دهد که تی‌کایو تا چه اندازه در معرض خطر قرار دارد.

نوگالس-آسکارونز تأکید می‌کند که حفاظت از لکه‌های باقی‌مانده جنگل، احیای مناطقی که در آتش‌سوزی آسیب دیده‌اند و حفظ پیوستگی زیستگاه‌ها، برای آینده این گربه اهمیت حیاتی دارد.

هنوز چیزهای زیادی برای کشف وجود دارد

شاید شگفت‌انگیزترین بخش داستان تی‌کایو همین باشد: در قرن بیست‌ویکم، زمانی که انسان نقشه ژنوم بسیاری از موجودات را ترسیم کرده، دورافتاده‌ترین نقاط زمین را با ماهواره رصد می‌کند و دوربین‌ها شبانه‌روز در جنگل‌ها کار می‌کنند، هنوز ممکن است یک گربه‌سان کوچک میلیون‌ها سال تاریخ تکاملی را با خود حمل کند و علم از وجودش بی‌خبر باشد.

ادواردو ایزیریک، نویسنده ارشد این پژوهش، می‌گوید کشف تی‌کایو یادآوری می‌کند که حتی در گروهی مانند گربه‌سانان، هنوز گونه‌هایی وجود دارند که علم آن‌ها را نمی‌شناسد.

و شاید این مهم‌ترین پیام داستان تی‌کایو باشد:

ما هنوز آن‌قدر که فکر می‌کنیم، جهان اطرافمان را نمی‌شناسیم.

در جنگل‌های دورافتاده بولیوی، یک گربه کوچک سال‌ها بدون نام علمی زندگی کرد؛ تا اینکه یک روز، یک زیست‌شناس به تفاوت لکه‌های بدنش شک کرد.

گاهی برای کشف یک گونه جدید، نه یک سفر فضایی لازم است و نه فناوری عجیب؛ گاهی کافی است کسی به یک گربه نگاه کند و بپرسد:

«اگر این، آن چیزی نباشد که فکر می‌کنیم، چه؟»