بازگشت پادشاه جنگل به خانه/ گوزن زرد ایرانی پس از سال‌ها به زیستگاه تاریخی خود در فارس بازمی‌گردد

به گزارش رکنا ، گوزن زرد ایرانی، یکی از ارزشمندترین گونه‌های در معرض انقراض جهان، پس از سال‌ها تکثیر در مراکز حفاظت‌شده، اکنون در آستانه بازگشت به بخشی از زیستگاه تاریخی خود در استان فارس قرار گرفته است.

اقدامی که علاوه بر احیای یک گونه نادر، می‌تواند آغازگر فصل تازه‌ای در حفاظت از جنگل‌های زاگرس، توسعه گردشگری طبیعی و مشارکت جوامع محلی در صیانت از تنوع زیستی باشد.

پروژه احیای گوزن زرد ایرانی در ایران، از معدود برنامه‌های حفاظتی است که از مرحله نجات یک گونه از انقراض، به مرحله بازگرداندن آن به طبیعت رسیده است.

استان فارس که سال‌ها میزبان یکی از موفق‌ترین مراکز تکثیر این گونه بوده، اکنون قرار است نقش تازه‌ای در این برنامه ملی ایفا کند؛ نقشی که می‌تواند سرچهان را به یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های گوزن زرد ایرانی در کشور تبدیل کند.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش اداره کل حفاظت محیط زیست استان فارس در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا، از جزئیات این طرح، وضعیت مراکز تکثیر، چالش‌های حفاظت و برنامه‌های آینده برای احیای این گونه سخن گفت.

از انقراض تا احیا؛ روایت نجات گوزن زرد ایرانی

لیلا جولایی با اشاره به تاریخچه حفاظت از این گونه اظهار کرد: سال‌ها تصور می‌شد گوزن زرد ایرانی از طبیعت کشور منقرض شده است، اما پس از شناسایی تعدادی از این حیوان در جنگل‌های دز و کرخه خوزستان، برنامه حفاظت و تکثیر آن در کشور آغاز شد.

وی افزود: در نخستین گام، تعدادی از این گوزن‌ها به سایت دشت ناز ساری منتقل شدند و پس از موفقیت در تکثیر، سازمان حفاظت محیط زیست تصمیم گرفت مراکز دیگری نیز در کشور ایجاد کند تا جمعیت این گونه افزایش یابد.

به گفته وی، استان فارس با راه‌اندازی سایت میانکتل در اوایل دهه ۷۰ و سایت ارسنجان در اوایل دهه ۹۰، به یکی از قطب‌های اصلی حفاظت و تکثیر گوزن زرد ایرانی تبدیل شد و اکنون در کنار چند استان دیگر، مسئولیت حفظ این ذخیره ژنتیکی ارزشمند را برعهده دارد.

جولایی با بیان اینکه فلسفه ایجاد مراکز تکثیر، بازگرداندن گونه به طبیعت است، گفت: در همه دنیا زمانی که جمعیت یک گونه در معرض انقراض کاهش پیدا می‌کند، ابتدا در محیطی کنترل‌شده تکثیر می‌شود و پس از رسیدن به جمعیت پایدار، دوباره به زیستگاه طبیعی بازگردانده می‌شود.

ارسنجان؛ موفق‌ترین سایت تکثیر گوزن زرد کشور

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش فارس، سایت ارسنجان را یکی از موفق‌ترین مراکز تکثیر گوزن زرد ایرانی در کشور دانست و گفت: جمعیت این گونه در این سایت روندی پایدار و رو به رشد دارد و اکنون به ظرفیت نهایی سایت نزدیک شده است.

وی افزود: از سال ۱۴۰۱ انتقال بخشی از جمعیت به سایر مراکز تکثیر و زیستگاه‌های طبیعی آغاز شده و هر سال تعدادی از گوزن‌ها برای تقویت سایر جمعیت‌ها جابه‌جا می‌شوند.

به گفته جولایی، سایت ارسنجان اکنون به یک مرکز مولد تبدیل شده و وظیفه تامین گوزن برای سایر پروژه‌های احیای کشور را برعهده دارد.

وی ادامه داد: حفاظت از این مرکز اهمیت ویژه‌ای دارد و باید امکانات حفاظتی، تجهیزات، نیروی انسانی و برنامه‌های مدیریتی به گونه‌ای باشد که روند افزایش جمعیت بدون وقفه ادامه پیدا کند.

چرا روشن‌کوه سرچهان انتخاب شد؟

جولایی درباره انتخاب منطقه روشن‌کوه شهرستان سرچهان برای اجرای طرح رهاسازی گفت: پس از موفقیت پروژه بازگرداندن گوزن زرد به زیستگاه اصلی آن در خوزستان، سازمان حفاظت محیط زیست تصمیم گرفت این گونه بار دیگر در بخشی از زاگرس نیز مستقر شود.

وی افزود: گزینه‌های مختلفی بررسی شد اما در نهایت منطقه روشن‌کوه به دلیل برخورداری از شرایط مناسب اکولوژیکی، منابع آب، پوشش گیاهی، وضعیت توپوگرافی، ظرفیت زیستگاه و میزان تعارضات انسانی، به عنوان بهترین گزینه انتخاب شد.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش فارس تصریح کرد: گوزن زرد گونه‌ای است که در جنگل‌های تنک و دشت‌های باز زندگی می‌کند و به همین دلیل انتخاب زیستگاهی متناسب با ویژگی‌های رفتاری و زیستی آن اهمیت زیادی دارد.

بازگشت گوزن زرد ایرانی به زاگرس؛ فارس در آستانه اجرای بزرگ‌ترین پروژه احیای حیات‌وحش

رهاسازی؛ با احتیاط و مرحله به مرحله

وی گفت: نخستین مرحله رهاسازی با تعداد محدودی گوزن انجام خواهد شد تا امکان سازگاری حیوانات با شرایط طبیعی، میزان موفقیت طرح و تهدیدهای احتمالی بررسی شود.

جولایی افزود: اگر شرایط فراهم شود، از گردنبندهای مجهز به سامانه موقعیت‌یاب (GPS) نیز برای پایش مسیر حرکت و رفتار گوزن‌ها استفاده خواهد شد تا اطلاعات لازم برای مراحل بعدی طرح به دست آید.

وی اظهار کرد: در صورت موفقیت مرحله نخست، در سال‌های آینده تعداد بیشتری از گوزن‌ها در منطقه رهاسازی خواهند شد.

همراهی مردم؛ مهم‌ترین شرط موفقیت طرح

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش فارس با تاکید بر نقش مردم در اجرای این پروژه گفت: تاکنون نشست‌های متعددی با فرمانداری، منابع طبیعی، جهاد کشاورزی، دستگاه‌های اجرایی و همچنین جوامع محلی برگزار شده و این روند همچنان ادامه دارد.

وی افزود: هدف از این جلسات، بررسی دغدغه‌های مردم، کاهش تعارضات احتمالی و جلب مشارکت ساکنان منطقه در حفاظت از گوزن زرد است.

جولایی ابراز امیدواری کرد که با فراهم شدن همه شرایط، نخستین مرحله رهاسازی در نیمه دوم امسال انجام شود.

احیای گوزن زرد؛ فرصتی برای حفاظت از زاگرس

وی با بیان اینکه این پروژه تنها به نجات یک گونه محدود نمی‌شود، گفت: حضور گوزن زرد در یک منطقه، ارزش حفاظتی آن زیستگاه را افزایش می‌دهد و می‌تواند زمینه جذب اعتبارات ملی، توسعه فعالیت‌های پژوهشی، رونق گردشگری طبیعت و ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای جوامع محلی را فراهم کند.

به گفته وی، اگر جمعیت پایداری از گوزن زرد در سرچهان شکل بگیرد، این منطقه به یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های حیات‌وحش کشور تبدیل خواهد شد.

از پلنگ تا خشکسالی؛ چالش‌های حفاظت

جولایی درباره تهدیدهای پیش روی این گونه گفت: در سایت‌های تکثیر به دلیل مدیریت شرایط، مشکلات کمتری وجود دارد، اما همچنان عواملی مانند ورود گوشتخواران، آفات جنگلی و خشکسالی از جمله چالش‌های اصلی به شمار می‌روند.

وی افزود: در یکی از سایت‌ها پس از ورود پلنگ، بخشی از محوطه با حصار الکتریکی ایمن‌سازی شد تا گوزن‌های مولد از خطر شکار در امان بمانند، هرچند حضور گوشتخواران نیز بخشی از چرخه طبیعی اکوسیستم محسوب می‌شود.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش فارس همچنین از اجرای برنامه‌های مدیریت پوشش گیاهی، احیای جنگل و استقرار تجهیزات اطفای حریق در منطقه روشن‌کوه خبر داد و گفت: حفاظت از زیستگاه، مهم‌ترین شرط موفقیت هرگونه رهاسازی است.

غذارسانی به حیات‌وحش؛ اقدامی که نباید انجام شود

جولایی درباره افزایش غذارسانی مردم به حیوانات وحشی نیز هشدار داد و گفت: هر گونه جانوری رژیم غذایی خاص خود را دارد و غذارسانی انسان‌ها می‌تواند رفتار طبیعی حیوانات را تغییر داده و به سلامت آنها آسیب بزند.

وی تاکید کرد: بهترین کمک مردم به حیات‌وحش، حفاظت از زیستگاه‌ها، جلوگیری از تخریب طبیعت و همراهی با برنامه‌های حفاظتی است.

کمبود اعتبار؛ چالش همیشگی محیط زیست

وی با اشاره به محدودیت منابع مالی محیط زیست گفت: اعتبارات موجود با نیازهای حفاظتی فاصله دارد، اما تلاش می‌شود با اولویت‌بندی، مهم‌ترین نیازهای هر سایت تأمین شود.

جولایی افزود: هر مرکز تکثیر باید دارای برنامه اقدام مشخص، ثبت منظم اطلاعات، پایش سالانه و بهره‌گیری از نیروهای متخصص از جمله دامپزشکان باشد تا بتوان حفاظت از گونه را با کیفیت بیشتری دنبال کرد.

سرمایه‌ای به ارزش تاریخ ایران

رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات‌وحش فارس با تاکید بر ارزش گونه‌های جانوری ایران گفت: همان‌گونه که آثار تاریخی چون تخت جمشید، پاسارگاد و نقش رستم بخشی از هویت ملی ایرانیان هستند، گونه‌هایی مانند گوزن زرد ایرانی نیز میراث طبیعی کشور به شمار می‌روند؛ میراثی که طی هزاران سال در طبیعت ایران باقی مانده و حفاظت از آن، مسئولیتی ملی است.

وی خاطرنشان کرد: موفقیت این طرح، تنها با اقدامات دولت محقق نخواهد شد و همراهی مردم، جوامع محلی و رسانه‌ها، نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده گوزن زرد ایرانی و حفظ تنوع زیستی کشور خواهد داشت.