افزایش گرایش زنان به مواد مخدر؛ زنگ خطر از سیگار تا فروپاشی خانواده

 به گزارش رکنا :سلیمان عباسی، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، در خصوص افزایش شیوع اعتیاد در زنان، گفت: متأسفانه اعتیاد در میان زنان جامعه نیز وجود دارد، هرچند نسبت به مردان بسیار کمتر است. با این حال، در صورت ابتلا، تأثیر مخرب‌تری بر خانواده دارد، زیرا زمانی که مادر خانواده معتاد شود، بنیان خانواده به‌سرعت از هم می‌پاشد. در مقابل، زنان غیرمعتاد معمولاً مقاومت بیشتری از خود نشان می‌دهند و نقش مؤثری در حفظ انسجام خانواده ایفا می‌کنند.

وی افزود: خوشبختانه، امروزه شیوه‌های درمانی مناسبی برای مادران معتاد، از جمله مادران باردار، پیش‌بینی شده است تا تحت پوشش خدمات درمانی قرار گیرند. همچنین، برنامه‌های ویژه‌ای برای درمان معتادان جوان و نوجوان تدارک دیده شده است، زیرا در سنین پایین‌تر، امکان درمان مؤثرتر و سریع‌تر فراهم است. اما درخواست من از خانم‌ها و دختران جوان این است که توجه ویژه‌ای به این موضوع داشته باشند. متأسفانه در هفت تا ۱۰ سال اخیر، گرایش به مصرف مواد در میان زنان افزایش یافته و این روند اغلب از مصرف سیگار آغاز شده است.

مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، با بیان اینکه هرچند آمار دقیق و رسمی در این زمینه در دسترس نیست و نیاز به مطالعات و شیوه‌شناسی دقیق‌تری دارد، گفت: اما مشاهدات و آمار موجود نشان می‌دهد که میزان اعتیاد در زنان همچنان بسیار کمتر از مردان است. با این حال، همین میزان محدود نیز برای ما از اهمیت بالایی برخوردار است و نیازمند توجه و پیشگیری جدی است. حشیش و گل، بیشترین مواد مخدری هستند که زنان در جامعه مصرف می‌کنند و گرایش زیادی به سایر مواد مخدر خاص در میان زنان وجود ندارد.

عباسی در ادامه خاطرنشان کرد: بسیاری از معتادانی که با آن‌ها مصاحبه می‌شود، در ابتدا افرادی آرام و خوش‌اخلاق به نظر می‌رسند. بر اساس شرح حال آنان، پیش از ابتلا به اعتیاد، انسان‌های بسیار خوبی بوده‌اند، اما به دلایلی به این مسیر کشیده شده‌اند. برخی از مواد مخدر تأثیرات مخربی بر ذهن دارند و توهمات فکری ایجاد می‌کنند. در چنین حالتی، ممکن است فرد معتاد حتی فرزند خود را در قالب چیزی دیگر ببیند و به او آسیب برساند یا حتی او را بکشد. متأسفانه، پس از بازگشت به حالت عادی، متوجه می‌شود که چه اشتباهی مرتکب شده است.

وی درباره افزایش ناخالصی‌ها در مواد مخدر نیز گفت: یکی از دلایلی که مواد مخدر کشف‌شده را معدوم می‌کنند یا می‌سوزانند، وجود ناخالصی‌های فراوان در آن‌هاست. آزمایش‌ها نشان داده‌اند که این مواد اغلب حاوی ترکیبات شیمیایی مضر، مانند سرب، هستند که در صورت مصرف، نه‌تنها بیماری فرد معتاد را تشدید می‌کنند، بلکه عوارض جانبی دیگری نیز ایجاد می‌کنند. در بسیاری از موارد، علت مرگ ممکن است ناشی از همین ناخالصی‌ها باشد، نه صرفاً خود اعتیاد. علاوه بر این، مسئله اُوردوز نیز از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

این مقام ستاد مبارزه با مواد مخدر توضیح داد: در طرح تحول درمانی که تدوین و تنظیم شده، معتادان به چند دسته تقسیم شده‌اند. افرادی که مشمول ماده ۱۵ قانون مبارزه با مواد مخدر می‌شوند، از طریق درمان سرپایی و خودمراجعه‌گری تحت پوشش قرار می‌گیرند. این افراد خود به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند و توسط پزشک روان‌پزشک یا روان‌شناس تحت درمان و مداوا قرار می‌گیرند. این گروه عموماً تمایل دارند هرچه سریع‌تر بهبود یابند. در مقابل، گروه دیگری از معتادان وجود دارند که بی‌خانمان، فاقد شغل و سرپناه هستند و اغلب در اماکن عمومی، مانند زیر پل‌ها، زندگی می‌کنند. این افراد با تزریق مشترک مواد، از طریق یک سرنگ، موجب انتقال بیماری‌های متعددی مانند ایدز، هپاتیت و سایر بیماری‌های عفونی می‌شوند. رفتارهای پرخطر آنان نیازمند کنترل و مداخله جدی است.

وی ادامه داد: این افراد توسط پلیس و با حکم قضایی جمع‌آوری شده و به مراکز ماده ۱۶ منتقل می‌شوند. در این مراکز، بلافاصله اقدامات بهداشتی مانند استحمام، نظافت و درمان زخم‌های باز ـ که در برخی موارد بسیار عفونی هستند ـ انجام می‌گیرد. پس از آن، مرحله سم‌زدایی آغاز می‌شود و سپس برنامه‌های مهارت‌آموزی، حرفه‌آموزی، مشاوره روان‌شناختی، رفتاردرمانی و خانواده‌درمانی اجرا می‌شود. حتی از روش‌هایی مانند موسیقی‌درمانی نیز بهره گرفته می‌شود. درمان‌های دارویی و غیردارویی نیز برای آنان آغاز شده و در نهایت، در مرحله حرفه‌آموزی، مهارت‌های شغلی و کاری به آنان آموزش داده می‌شود.

 عباسی اضافه کرد: پس از آن، در صورتی که فرد شغلی داشته باشد یا در مراکز مهارت و حرفه‌ای آموزش دیده باشد، فرآیند ترخیص انجام می‌شود. پیش از این، این افراد پس از رهایی، اغلب دوباره به چرخه اعتیاد بازمی‌گشتند. اما اکنون با توجه به دو اصل مهم «مدیریت مورد» و «مدیریت مصرف»، این افراد تحت کنترل و نظارت مستمر قرار می‌گیرند؛ به‌گونه‌ای که به مدت سه سال پس از ترخیص، توسط «مدیر مورد» یا «کاردرمانگر»، خود بیمار، خانواده و محل کار او به‌طور مداوم تحت مراقبت، پیگیری و فالوآپ قرار دارند تا از بازگشت مجدد آنان به چرخه اعتیاد جلوگیری شود.

وی تأکید کرد: این موارد از جمله موضوعاتی است که در دستور کار ستاد مبارزه با مواد مخدر قرار گرفته است. از جمله آن‌ها می‌توان به «مرکز امور زندگی» اشاره کرد که تحول مثبتی در این حوزه ایجاد خواهد کرد. همچنین، طرح تحول درمان، روش‌ها و پروتکل‌های درمانی در مسیر مناسبی قرار دارد و نواقص موجود از نظر قانونی، درمانی و دارویی بررسی شده است تا ان‌شاءالله به وضعیت مطلوبی دست یابیم.

مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر افزود: با این حال، نکته دیگری نیز وجود دارد. افراد معتاد نباید تصور کنند که در صورت کشف مواد از آنان، می‌توانند ادعا کنند که برای مصرف شخصی است، اما در عمل آن را به فروش برسانند، قاچاق کنند و دیگران را نیز مبتلا سازند. در حال حاضر، سامانه‌ای به نام «سامانه قوام» در سراسر کشور فعال است.

عباسی اظهار داشت: در این مراکز، چنانچه فردی در هر نقطه‌ای از کشور دستگیر شود و ادعا کند که مواد همراه او صرفاً برای مصرف شخصی است، باید پیش از آن مجوز یا گواهی معتبری مبنی بر مصرف شخصی و تحت درمان بودن خود ارائه دهد. این افراد معمولاً در مراکز ماده ۱۵ یا ماده ۱۶ تحت کنترل و نظارت قرار دارند. با این حال، در صورت تکرار دستگیری، سامانه قوام بلافاصله پس از نخستین شناسایی، چهره فرد را ثبت می‌کند. در دفعات بعدی، سیستم به‌طور خودکار سوابق قبلی او را در شهرها و مکان‌های مختلف نشان می‌دهد. بنابراین، فرد دیگر نمی‌تواند با ادعای مصرف شخصی، ماه‌ها در مراکزی مانند «امید و زندگی» استراحت کند و بدون تحمل مجازات، مجدداً به چرخه قاچاق بازگردد.

به گفته وی، این افراد در صورت تکرار جرم، به اردوگاه ماده ۴۲ اعزام می‌شوند. در این اردوگاه، راه بازگشتی وجود ندارد و فرد باید تا پایان عمر در آنجا بماند. دلیل این امر، هزینه‌های بسیار بالای درمان مکرر است. دولت سالانه حدود ۱۲۰ هزار میلیارد تومان صرف این حوزه می‌کند، در حالی که این منابع می‌تواند در زمینه اشتغال‌زایی، تربیت نسل آینده و رفع مشکلات زیرساختی اقتصادی به کار گرفته شود. البته اراده خود بیمار نیز در موفقیت درمان بسیار مهم است، اما اگر فرد نخواهد درمان شود و به چرخه اعتیاد بازگردد، از مراکز درمانی خارج شده و به اردوگاه ماده ۴۲ منتقل خواهد شد که شرایط و ضوابط خاص خود را دارد.

مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر درباره مواد مخدر صنعتی جدید توضیح داد: گاهی اسامی مختلفی برای مواد مخدر به کار می‌رود. برخی از این نام‌ها مانند غبار میمون، کروکدیل، کیت‌کت یا کمیکال، نام‌های خاصی هستند که در بازار رواج یافته‌اند. بعضی از آن‌ها نام‌های شیمیایی دارند، اما بسیاری نیز نام‌های ساختگی یا عامیانه‌ای هستند که برای پنهان کردن نام واقعی و خطرناک ماده به کار می‌روند. همچنین، گاهی در میان مصرف‌کنندگان، اصطلاحات و کلمات خاصی به سرعت رواج پیدا می‌کند.

وی افزود: در چنین مواردی، پس از شنیدن این نام‌ها یا کشف مواد، آزمایش‌های لازم به‌سرعت انجام می‌شود تا نوع دقیق ماده شناسایی شود. هدف از اشاره به این نام‌ها، آگاه‌سازی و هشدار به جوانان برای دقت و هوشیاری بیشتر است. برای مثال، ممکن است فردی از نام‌هایی مانند «قرص کا» سخن بگوید، در حالی که مواد شیمیایی دیگری مانند آمفتامین، فنتانیل، هاتازین یا زایلازین نیز با نام‌های گوناگون در بازار عرضه می‌شوند. این نام‌ها به‌طور مداوم تغییر می‌کنند و با عناوین جدید وارد بازار می‌شوند.

این مقام ستاد مبارزه با مواد مخدر بیان داشت: با این حال، نام ماده اهمیتی ندارد. هیچ‌یک از مواد مخدر را نمی‌توان کم‌خطرتر از دیگری دانست. همه انواع مواد مخدر اعتیادآور و خطرناک هستند و هیچ‌کدام شرایط بهبودی بیمار را فراهم نمی‌کنند. مصرف‌کنندگان نباید تصور کنند که با مصرف این مواد حالشان بهبود می‌یابد یا می‌توانند پس از مدتی مصرف را کنار بگذارند. واقعیت این است که همه این مواد وابستگی ایجاد می‌کنند و فرد را در مسیر بحران‌های زندگی قرار می‌دهند. بنابراین، نام و عنوان مواد اهمیت چندانی ندارد.

عباسی در پایان خاطرنشان کرد: ما از طریق ارتباطات بین‌المللی فوری در حوزه تحقیقات علمی، از دستاوردهای علمی و مواد جدید در سطح جهان آگاه می‌شویم. این اطلاعات به‌سرعت در اختیار ما قرار می‌گیرد تا بتوانیم جوانان را مطلع سازیم و سطح آگاهی عمومی، به‌ویژه خانواده‌ها و والدین را افزایش دهیم. هدف این است که از ورود این مواد صنعتی به زندگی افراد جلوگیری شود، زیرا بسیار خطرناک و حادثه‌ساز هستند.