جغرافیای سوخته آموزش؛ مدارس ایران در جنگ ۲۲ همت آسیب دید / چهل روز جنگ، ۱۲۰۰ مدرسه ویران

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  از نهم اسفندماه ۱۴۰۴، زمانی که نخستین شعله‌های جنگ بر افق شهرهای ایران نقش بست، تا نوزدهم فروردین‌ماه ۱۴۰۵ که غبار جنگ پس از چهل روز التهاب فرو نشست، تمامیت ارضی کشور تجربه‌ای دهشتناک را پشت سر گذاشت که ابعاد آن فراتر از میادین نبرد، در قلب کانون‌های فرهنگی و آموزشی نفوذ کرد.

این بازه زمانی کوتاه اما ویرانگر، چنان زخمی بر پیکره زیرساخت‌های مدنی وارد آورد که بازشناسی ابعاد آن، مستلزم نگاهی دقیق به آمارهای تکان‌دهنده‌ای است که اکنون از سوی سکان‌داران نظام آموزشی کشور روایت می‌شود. جنگ، نه تنها مرزها، که سقف کلاس‌های درس را نشانه رفت.

صورت‌حساب ۲۲ هزار میلیارد تومانی

آمارهای رسمی که اخیراً از سوی علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش ارائه شده، پرده از فاجعه‌ای برمی‌دارد که ابعاد مالی آن به تنهایی تکان‌دهنده است. خسارت ۲۲ هزار میلیارد تومانی به مدارس و ساختمان‌های اداری آموزش و پرورش، تنها یک عدد در ترازنامه‌های دولتی نیست، بلکه بیانگر فروپاشی بخشی از سرمایه‌های بین‌نسلی کشور در عرض کمتر از شش هفته است. این رقم نجومی نشان‌دهنده عمق نفوذ تخریب در لایه‌های مختلف زیرساختی است؛ از تجهیزات آزمایشگاهی و کارگاهی گرفته تا مدارسی که دهه‌ها میزبان نسل‌های مختلف دانش‌آموزان بوده‌اند. این حجم از آسیب مالی، بودجه‌های عمرانی آموزش و پرورش را با چالشی بی‌سابقه مواجه کرده و اولویت‌های توسعه‌ای را به سمت «ترمیم اضطراری» سوق داده است.

فهرست سیاه ۱۲۰۰ واحد آموزشی

در نقشه لجستیکی این نبرد، ۱۲۰۰ مدرسه در سرتاسر ایران به چنان درجه‌ای از آسیب رسیدند که کارشناسان فنی تنها گزینه پیش رو را تخریب کامل و نوسازی بنیادین تشخیص دادند. این واحدها، که پیش از این کانون پویایی محله‌ها و شهرها بودند، در جریان چهل روز درگیری به سازه‌هایی ناایمن و ویران مبدل شدند. 

در میان تمامی ویرانه‌ها، ۲۰ مدرسه همچنان ایستاده‌اند که شدت جراحات وارده بر پیکره‌شان، مانع از بازسازی سریع و سنتی شده است. این ۲۰ واحد آموزشی که به دلیل مرکزیت جغرافیایی یا اهمیت استراتژیک در بافت شهری، بیشترین حجم حملات را متحمل شدند، اکنون به عنوان پروژه‌هایی نمادین تعریف شده‌اند. وزارت آموزش و پرورش بر آن است تا این ویرانه‌ها را به فرصتی برای بازتعریف استانداردهای نوین آموزشی بدل کند.  

افق ۱۴۰۶؛ میراثی مدرن بر ویرانه‌های جنگ

برنامه‌ریزی‌های کلان حاکی از آن است که روند تکمیلی این پروژه‌های بیست‌گانه، تا مهرماه ۱۴۰۶ به درازا خواهد کشید. این بازه زمانی، فرصتی برای معماران و برنامه‌ریزان آموزشی فراهم آورده است تا با استفاده از مدرن‌ترین متریال‌ها و الگوهای نوین فضاهای یادگیری، مدارسی را بنا کنند که فراتر از یک ساختمان، حامل پیام نوسازی و امید باشند. تقدیم این واحدهای آموزشی به دانش‌آموزان در آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۶، نقطه پایانی بر فصل فیزیکی تخریب‌های جنگ  خواهد بود، هرچند که تحلیل اثرات روان‌شناختی و جامعه‌شناختی این چهل روز بر نسل آینده، همچنان نیازمند پژوهش‌های عمیق و تخصصی در حوزه‌های انسانی است.