یادداشت
تمدن ایران: ریشههای ناگسستنی در آب و اساطیر، و نوید غلبه بر بحرانها
علی حاجیمرادی - مدیر برنامهریزی فدراسیون صنعت آب ایران
فراتر از شکوه تاریخی و دستاوردهای مهندسی، استمرار تمدن ایران در عمق پیوند آن با آب و بازتاب آن در اساطیر و فرهنگ ایرانی نهفته است. این پیوند، که در تار و پود هویت ملی بافته شده، نه تنها ریشه در گذشته دارد، بلکه چراغ راهی است برای عبور از بحرانهای کنونی و تضمینکننده بقای تمدنی ناگسستنی.
رودها، کوهپایهها و سفرههای زیرزمینی، شاهرگ حیات ایران بودهاند که تا به امروز تاریخ هیچ شمشیر و گلوله و موشکی نتوانسته برای آن تهدیدی باشد. ایرانیان باستان با نبوغی مثالزدنی، هنر ساخت "قنات" را ابداع کردند؛ شاهکارهایی مهندسی که آب را از دل کوهستانها به دشتهای حاصلخیز میرساندند و رمز بقای کشاورزی و شهرنشینی در اقلیمی خشک بودند. این دانش، تنها یک تکنیک فنی نبود، بلکه تجلی درک عمیق از چرخه طبیعت و مسئولیتپذیری در حفظ آن بود.
این سنت دیرین، در طول قرون، آموختهای حیاتی برای ایرانیان بوده است: "آب، زندگی است و حفاظت از آن، حفاظت از خودمان."در اساطیر ایران، آب فراتر از یک عنصر مادی، نمادی از تقدس، پاکی، باروری و نیروی حیات است. آناهیتا ایزدبانوی آبهای پاک، تجسمی ازالطاف الهی و منشأ برکت است.
نبرد مداوم میان خیر و شر، اغلب با پیروزی نیروی پاکی و روشنایی (نمادین همچون آب، یا رودهای جاری) بر تاریکی و تباهی به تصویر کشیده میشود. این بینش اساطیری، نه تنها به زندگی روزمره مردم معنا میبخشید، بلکه به آنها قدرتی روانی و ایمانی عمیق در برابر سختیها میداد. باور به پاکی آب، تداعیگر امید به پاک شدن و بازآفرینی پس از هر سختی و بلایی بود.غلبه بر بحرانها؛ میراثی از جنس مقاومتامروز، ایران با پیامدهای جنگ تحمیلی سوم روبروست.
این مسئله، تهدیدی جدی برای معیشت و بقای جامعه محسوب میشود. اما چگونه میتوان به آینده امیدوار بود؟ پاسخ در همان سنت دیرین نهفته است: استمرار تمدن ایران، به معنای حذفناپذیری آن است.
ایرانیان، همچون نیاکان خود که در برابر تهاجم بیگانگان، خشکسالیها و قحطیها ایستادگی کرده و تمدن خود را حفظ نمودند، امروز نیز شایستگی خود را برای عبور از بحران فعلی نشان خواهند داد.- دانش و ابتکارات نو: همانگونه که در گذشته قناتها نماد هوشمندی بودند، امروز نیز دانشمندان، مهندسان و کشاورزان ایرانی با رویکردهای نوین در مدیریت منابع آب، کشاورزی پایدار، و یافتن راهحلهای فنی و اجتماعی برای مقابله با کمآبی و فرونشست، در حال رقم زدن فصل جدیدی از پایداری هستند.- قدرت فرهنگی و اجتماعی: اساطیر و باورهای دیرینه، همچنان منبع الهام و انسجام اجتماعی هستند.
این باور که "آب، مایه حیات است و حفظ آن وظیفه همگانی"، میتواند موتور محرکه همکاریهای اجتماعی برای حفاظت از منابع محدود آب باشد.
اراده ملی در برابر تهدیدها: تمدن ایران، هدفی جذاب برای بدخواهان داخلی و خارجی بوده است. اما روحیه مقاومت و حقطلبی ایرانیان، که در طول تاریخ بارها خود را نشان داده، اجازه نخواهد داد که بحرانهای زیستمحیطی یا فشارهای خارجی، به نابودی این تمدن کهن منجر شود.
مقابله با دشمن خارجی: تاریخ ایران مملو از نمونههایی است که ایرانیان با اتحاد و مقاومت، از تمامیت ارضی و هستی فرهنگی خود دفاع کردهاند. این اراده، همچنان در رگهای ملت جاری است.
مقابله با بحران فرونشست و کمآبی: درک عمیق از ریشههای این معضلات، تلاش جمعی برای اصلاح الگوی مصرف، سرمایهگذاری در زیرساختهای پایدار و پذیرش مسئولیت فردی و اجتماعی، کلید غلبه بر این بحرانهاست.
تمدن ایران، همچون درختی کهنسال با ریشههایی عمیق در دل خاک و شاخههایی برافراشته به سوی آسمان، با تکیه بر میراث غنی خود در مواجهه با آب و اساطیر آن، و با اتکا به دانش، همبستگی و اراده پولادین مردمانش، هرگز حذفشدنی نیست. بحرانهای کنونی، نه نقطه پایان، بلکه آزمونی دیگر برای اثبات گوشهای از این پایداری و ناگسستنی خواهند بود.
ایرانیان، همچون همیشه، از دل این سختیها، با عزمی راسختر، عبور خواهند کرد و اجازه نخواهند داد هیچ نیرویی، چه درونی و چه بیرونی، گوهر ناب تمدن ایران را خدشهدار سازد.
ارسال نظر