آیا عقیم سازی ابرها ممکن است؟ آیا بارش ها در پی جنگ در کشور بیشتر شده؟ / استاد تمام زمین شناسی پاسخ داد

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، در پی بارش‌های اخیر در نقاط مختلف کشور، برخی گمانه‌زنی‌ها و ادعاها در شبکه‌های اجتماعی مطرح شده که افزایش بارش‌ها را به «حذف فناوری‌های عقیم‌سازی ابرها» در نتیجه جنگ اخیر نسبت می‌دهد. این ادعا که پیش‌تر نیز در مقاطع مختلف مطرح شده بود، بار دیگر بحث‌هایی درباره امکان دستکاری گسترده در سامانه‌های بارشی و نقش فناوری‌های تغییر آب‌وهوا را داغ کرده است؛ با این حال، داده‌های رسمی بارش و همچنین اصول علمی فیزیک جو نشان می‌دهد چنین فرضیه‌هایی نه‌تنها پشتوانه علمی ندارند، بلکه با ساختار واقعی ابرها، فرآیند بارش و محدودیت فناوری‌های موجود نیز همخوانی ندارد.

ادعای ارتباط جنگ و بارش‌ها نادرست است؛ تحلیل علمی یک استاد دانشگاه

دکتر مهدی زارع - استاد تمام زمین شناسی در خصوص این ماجرا اینگونه برای رکنا نوشت:

در روزهای اخیر با بارش های اخیر در ایران بعضی نظرها آن را از نتایج جنگ تجاوزکارانه برعلیه میهنمان دانسته و مدعی شده اند که از نتایج این جنگ حذف امکانات عقیم ساز ابرها در پیرامون ایران و امکان مجدد ورود ابرهای باران زابه ایران است.

البته آمار بارشها نشان می دهد که بارشها در ابتدای بهار امسال تفاوت چندانی با سال گذشته نداشته وحتی حجم بارش ها هنوز از دو سال قبل – ۱۴۰۳- در بعضی نواحی کمتر هم هست. اساسا امکان «عقیم» کردن ابرهای باران زا به‌منظور ایجاد خشکسالی وجود ندارد. روش‌های شناخته شده برای تغییر بارش مثل بارورسازی ابرها تنها با افزودن ذراتی نظیر یدور نقره یا نمک‌های دیگر به ابرها سعی می‌کنند فرآیند تراکم آب‑بخار را تسریع کنند.

«حذف مواد مغذی» از ابرها به‌صورت معکوس تاکنون به‌صورت علمی یا عملی قابل‌اجرا ثابت نشده و حتی اگر هم تکنیکی برای این کار یافت شود، اثرات آن بر آب‌وهوا بسیار غیرقابل پیش‌بینی است.

  ابرها عمدتاً از بخار آب تشکیل شده و امکان «جابه‌جایی» ابرهای بارانی از یک ناحیه به ناحیهٔ دیگر وجود ندارد. ابرها در لایه‌های بالایی جو از چند صد متر تقریباً ۲ تا ۱۰ کیلومتر ارتفاع شکل می‌گیرند و تحت اثر بادهای عمودی و افقی، اختلاف فشار، گرما و رطوبت هستند. این پدیده‌ها در مقیاس ملی یا قاره‌ای به‌سرعت تغییر می‌کنند و نیاز به انرژی عظیمی دارد که موجود نیست. بارور سازی ابر (cloud seeding) تنها می‌تواند احتمال بارش را در همان ناحیهٔ ابر افزایش یا کاهش دهد (مثلاً با افزودن یا حذف ذرات )‌ و شرط موفقیت نیز وجود جداقل رطوبت در هوای همان منطقه است. برای جابه‌جایی یک ابر با حجم چند کیلومتر مکعب، باید نیروی بادهای افقی به‌حدی بزرگ تقویت شود که حتی بزرگ‌ترین طوفان‌های طبیعی هم این‌چنین نمی‌توانند به‌صورت هدفمند یک ابر را به‌جای دیگر ببَرند. 

روشهای بارور سازی ابرها بر اساس نتایج بسیاری از پژوهش‌ها اثراتی در حد  5‑۱۰ ٪ در تغییر بارش ها می توانند داشته باشند. توجه کنیم که استفادهٔ زیاد از یدور نقره می‌تواند به خاک و منابع آب زیان برساند. باران معمولاً از «ابرهای بارانی» نیم‌ استراتوس، کیومولوس، کیومولونیمبوس می‌آید. ارتفاع این ابرها نسبت به سطح زمین حدود زیر است . ابرهای کیومولوس -ابر‌های عوض‌کننده -در ارتفاع حدود ۵۰۰ تا ۲ ۰۰۰ متر ، نیم استراتوس یا نیم‌ستراک بین ۲ ۰۰ – ۴ ۰۰۰ متر ‌و ابرهای کیومولونیمبوس  در  ارتفاع ۱ تا حداکثر ۱۰ – ۱۲ کیلومتر -  لایهٔ بالای تروپوسفر -  رشد کند.

تروپوسفر پایین‌ترین لایهٔ جو زمین است و بلافاصله پس از سطح کره قرار دارد . در قطب‌ها    با ضخامت حدود ۸ کیلومتر ، در عرض‌های معتدل حدود ۱۱ کیلومتر ‌و در نواحی استوایی حدود ۱۷ کیلومتر ضخامت دارد. تروپوسفر از سطح زمین تا حدود ۸ تا ۱۷ کیلومتر بالاتر وجود دارد.   ارتفاع دقیق بستگی به شرایط جوی دما، رطوبت، فشار دارد؛ در مناطق گرم و مرطوب پایهٔ ابرهای بارانی می‌تواند پایین‌تر حدود ۵۰۰ متر باشد، در حالی که در مناطق سرد و کوهستانی ممکن است بالاتر باشد.

وقتی هوای مرطوب زیر فشار یا گرما گرم می‌شود، به سمت بالا حرکت میکند  یا به دلیل ارتفاع جغرافیایی صعود می‌کند.  در لایه‌های بالا دمای زیر ‑ ۱۰ درجه سانتیگراد قطرات به یخ تبدیل می‌شوند؛ وقتی یخ‌ها به اندازهٔ کافی بزرگ می‌شوند، وزنشان باعث سقوط می‌شود. در لایه‌های پایین‌تر که دما بالاتر است، یخ‌ها ذوب می‌شوند و به قطرات آب تبدیل می‌شوند. این قطرات با هم ترکیب می‌شوند، وزنشان افزایش می‌یابد و در نهایت به‌صورت باران به زمین می‌افتند. هر چه رطوبت اولیه بیشتر باشد، قطرات بیشتری می‌توانند تشکیل شوند؛ در نتیجه بارش قوی‌تر می‌شود.

اختلاف دمایی بزرگ بین لایه‌های زیرین و بالایی مثل هوای گرم در سطح و هوای سرد در ارتفاع باسرعت‌ بیشتری منجر به صعود هوا و تشکیل ابرهای قدرتمند می‌شود. حضور ذرات مناسب (نمک دریایی، خاک، آلودگی) به‌عنوان هسته باعث افزایش تعداد قطرات و بنابراین بارش می‌شود. بادهای افقی می‌توانند ابر را در یک ناحیه نگه دارند که باعث بارش طولانی‌مدت می‌شود یا آن را به‑سرعت از ناحیه‌ای به‌دگر منتقل کنند  و بارش کوتاه‌مدت رخ دهد.