مرگ مدرسه؛ دانش آموزان از هوش مصنوعی درس می گیرند نه معلم ها / مدارس جایی برای نگهداری بچه ها شده است و آموزش و پرورش، عقب مانده! / حتی آپارات هم از آموزش و پرورش کارمدتر است

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، امروز روز جهانی آموزش است. روزی برای گردامیداشت آنچه باعث می شود رشد کنیم. اظهار به «نادانی» بشر، پایه و اساس رسیدن به «دانایی» است. 

سامان سلامیان، روانشناس و کارشناس حوزه آموزش، در گفت و گو با رکنا با اشاره به تحولات بنیادین نظام های آموزشی در جهان گفت: در کشورهای توسعه یافته ای مانند آلمان و حوزه اسکاندیناوی، کتاب کاغذی عملا کنار گذاشته شده و دانش آموزان از کتاب های الکترونیکی و نرم افزارهای آموزشی پیشرفته استفاده می کنند. در این کتاب های تعاملی، تصاویر ثابت جای خود را به ویدئو، صدا و محتوای چندرسانه ای داده است؛ به طوری که با ورق زدن یک صفحه، فیلمی مرتبط از یوتیوب نمایش داده می شود.

او ادامه داد: هوش مصنوعی در این سیستم ها نقش محوری دارد. اگر دانش آموز به سوالی پاسخ دهد، چه به صورت متن، وویس یا حتی تصویر دست نوشته، سامانه هوشمند پاسخ را تحلیل می کند؛ اگر جواب درست باشد سطح دانش آموز بالاتر می رود و اگر اشتباه باشد، سطح پایین تر می آید. به این ترتیب آموزش کاملا شخصی سازی می شود و هر دانش آموز متناسب با توان و سطح خودش آموزش می بیند.

این کارشناس آموزش افزود: در بخشی از کتاب ها به جای تصویر، ویدئو یا فایل صوتی قرار دارد. حتی ویدئوهای یوتیوب با کمک هوش مصنوعی، همزمان با جست و جوی دانش‌آموز، به زبان او ترجمه و با لبخوانی گوینده هماهنگ می شود. تمرکز اصلی آموزش در این کشورها بر ریاضی و زبان است و دانش آموزان از نوشتن سنتی فاصله گرفته اند؛ اما نظام سنجش به گونه ای طراحی شده که علاوه بر سوالات درسی، هوش و استعداد تحصیلی دانش آموزان را هم ارزیابی می کند. سوالات در سطوح مختلف، از ساده و سطحی تا ترکیبی و مفهومی، در اختیار دانش آموز قرار دارد.

سلامیان با اشاره به وضعیت ایران گفت: در کشور ما برخی شرکت ها، خارج از ساختار آموزش و پرورش، چنین سیستم هایی را راه اندازی کرده اند؛ ولی این خدمات همه گیر نشده است. این شرکت ها عملا بخش خصوصی بار آموزش را به دوش می کشند و برخی از مدارس با مراجعه به این سیستم ها، ترجیح می دهند به سراغ آموزش‌ های رسمی مانند تلویزیون آموزشی یا شاد نروند. نتیجه این روند آن است که مدرسه به تدریج کارکرد آموزشی خود را از دست می دهد و بیشتر به محلی برای نگهداری دانش آموزان و آموزش تعاملات اجتماعی تبدیل می شود.

او تاکید کرد: آموزش و پرورش ایران با زیرساخت های فرسوده، سیستم تربیت معلم پرهزینه و ساختار سنگین اداری، مستهلک شده است. در همین شرایط، دانش آموزی در زابل ممکن است اصلا در کلاس حضوری شرکت نکند و از آموزش های رایگان اینترنتی استفاده کند. اگر استفاده از اینترنت بهینه باشد، منافع آن به مراتب بیشتر از مضراتش است؛ اما آموزش و پرورش بیشتر به اقدامات ظاهری بسنده کرده و خروجی جلسات مدیران، بازگشت به نقطه اول است.

این روانشناس گفت: بهره گیری از اینترنت و هوش مصنوعی می تواند هزینه ها را کاهش و عمق یادگیری را افزایش دهد؛ ولی در ایران یا فرصت آن فراهم نشده یا پژوهش جدی صورت نگرفته است. این ابزارها می توانند آموزش و پرورش را چابک کنند و حتی بسیاری از مشکلات مالی، از جمله معوقات معلمان و بازنشستگان، کاهش یابد. با این حال، حتی در تهران هم با قطعی، کندی و عدم اتصال اینترنت مواجه هستیم؛ در حالی که همین زیرساخت، اگر درست استفاده شود، می تواند در روستاها و مناطق کم جمعیت تحول ایجاد کند.

اگر دانش آموز بداند هرچه در دنیا وجود دارد، در کشور خودش هم در دسترس است، احساس عقب ماندگی نمی کند

سلامیان افزود: ادامه این وضعیت لزوما دانش آموزان را به مهاجرت فوری ترغیب نمی‌کند؛ اما اعتماد آنها به آموزش رسمی کشور را از بین می برد. اگر دانش آموز بداند هر آنچه در دنیا وجود دارد، در کشور خودش هم در دسترس است، اعتماد به نفس بیشتری خواهد داشت و احساس عقب ماندگی نمی کند. متاسفانه در بخش دولتی اقدام عملی جدی دیده نمی شود؛ اما در بخش خصوصی، با وجود نبود حمایت و حتی وجود رانت و فشار برای ورود به مدارس، پیشرفت هایی هم سطح دنیا رخ داده و بسیاری از این خدمات در حال فارسی سازی است.

او با هشدار درباره بی‌توجهی به زبان فارسی در توسعه هوش مصنوعی گفت: اگر منابع فارسی و تربیت هوش مصنوعی به زبان فارسی انجام نشود، چند پیامد جدی دارد. نخست اینکه فارسی زبانان از علم روز عقب می افتند. دوم اینکه دانش آموزان ما در آینده باید بتوانند کالا و خدمات خود را در بازار جهانی عرضه کنند و این عقب افتادگی آنها را از این بازار دور می کند. در چنین شرایطی، نوجوانان یاد می گیرند خارج از سیستم آموزش رسمی مهارت کسب کنند و وقتی می بینند می توانند درآمد دلاری داشته باشند، بذر مهاجرت از همان دبیرستان در ذهنشان کاشته می شود.

وضعیت عقب ماندگی آموزش و پرورش از هوش مصنوعی و فضای وب، در تضاد آشکار با عدالت آموزشی است

این کارشناس آموزش تاکید کرد: مقابله با هوش مصنوعی در دنیای دهکده جهانی، باعث می شود سهم دانش آموزان ما از بازار جهانی کمتر شود و ناچار شوند تحت لوای شرکت های خارجی فعالیت کنند. امروز در کلاس های درس می بینیم که دانش آموزان از هوش مصنوعی استفاده می کنند، با آن مشورت می کنند و حتی پاسخ های چند هوش مصنوعی را با هم مقایسه می کنند. در آینده، مفهوم حل مسئله تغییر می کند و سبک رسیدن به پاسخ اهمیت بیشتری پیدا می کند.

سلامیان در ادامه گفت: درس رایانه در دبیرستان های ما، حتی در مناطق برخوردار تهران، حاشیه ای است. نخبه پروری در المپیادهای کامپیوتر و هوش مصنوعی، محدود به دانش آموزانی است که با هزینه شخصی در کلاس های خارج از مدرسه شرکت کرده اند. در سطح عمومی، چنین آموزش هایی وجود ندارد و حتی بخش خصوصی هم برای ورود به مدارس با مقاومت مواجه است. این وضعیت در تضاد آشکار با عدالت آموزشی است؛ در حالی که هوش مصنوعی و اینترنت می تواند به‌سادگی عدالت آموزشی را به دورترین نقاط کشور برساند.

حتی آپارات هم از آموزش و پرورش کارمدتر است

او در پایان هشدار داد: آموزش و پرورش به روزمرگی رسیده و از طراحی چشم انداز و برنامه ریزی بلندمدت عقب مانده است. نتیجه این روند، مرگ تدریجی مدرسه است. دانش آموزان ترجیح می دهند به مدرسه نروند و از یوتیوب یا حتی آپارات آموزش ببینند؛ چون برای آنها کارآمدتر از مدرسه است. شب امتحان، بسیاری از بچه‌ها به‌جای کتاب درسی، سراغ ویدیوهای آموزشی می روند و می پرسند چرا باید وقت و هزینه خود را در مدرسه تلف کنیم؟

چشم انداز آموزش و پرورش باید بر پایه هوش مصنوعی و اینترنت پرسرعت باشد

سلامیان تاکید کرد: چشم انداز آموزش و پرورش باید بر پایه هوش مصنوعی و اینترنت پرسرعت شکل بگیرد. در برخی کشورها، حتی وزارتخانه ای با عنوان آینده پژوهی وجود دارد؛ اما در ایران، نه تنها اقدام جدی انجام نشده، بلکه حتی به‌صورت صوری هم برنامه ای برای آینده آموزش دیده نمی شود.