مردم پول ندارند؛رفتار نیکوکارانه و خیرخواهانه کمرنگ شده است

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، امیرحسین قاسمی، مدیرعامل موسسه همیاری در گفت و گو با رکنا گفت: افزایش نرخ دلار در سال‌های اخیر، بیش از آنکه یک پدیده صرفا اقتصادی باشد، به عاملی تاثیرگذار بر مناسبات اجتماعی و الگوهای رفتاری جامعه ایران تبدیل شده است. نوسان مداوم قیمت ارز، با اثرگذاری مستقیم بر هزینه‌های زندگی، به‌تدریج حوزه‌هایی را تحت فشار قرار داده که معمولا در تحلیل‌های اقتصادی کمتر دیده می‌شوند؛ از جمله فعالیت‌های خیرخواهانه و مشارکت‌های داوطلبانه که نقش مهمی در حفظ همبستگی اجتماعی ایفا می‌کنند.

وی در ادامه افزود: کاهش قدرت خرید خانوارها، نخستین و ملموس‌ترین پیامد افزایش نرخ دلار است. در چنین شرایطی، تغییر اولویت‌های اقتصادی امری اجتناب‌ناپذیر است. خانوارها منابع محدود خود را به تامین نیازهای ضروری اختصاص می‌دهند و هزینه‌های اجتماعی، از جمله کمک به خیریه‌ها، به حاشیه رانده می‌شود. این روند به کاهش کمک‌های مستمر و جایگزینی آن با حمایت‌های مقطعی منجر شده؛ الگویی که پایداری فعالیت‌های خیریه را با چالش جدی مواجه می‌کند.

امیرحسین قاسمی تاکید کرد: در سوی دیگر، خیریه‌ها نیز به‌طور مستقیم از افزایش نرخ ارز آسیب دیده‌اند. رشد هزینه‌های تامین کالاهای اساسی، دارو و خدمات پشتیبانی، باعث شده است هزینه ارائه خدمات اجتماعی به‌مراتب افزایش یابد. نتیجه آن است که برخی مؤسسات ناچار به محدود کردن دامنه فعالیت یا کاهش تعداد افراد تحت پوشش شده‌اند. این وضعیت، کارکرد پیشگیرانه و توانمندساز نهادهای خیریه را تضعیف کرده و آن‌ها را به سمت اقدامات حداقلی سوق داده است.

مدیرعامل موسسه همیاری همچنین افزود: با این حال، اثر عمیق‌تر افزایش نرخ دلار را باید در سطح روانی و اجتماعی جست‌وجو کرد. فشار اقتصادی مستمر و نااطمینانی نسبت به آینده، زمینه‌ساز نوعی خمودگی اجتماعی شده است؛ وضعیتی که در آن احساس بی‌اثری فردی و فرسودگی جمعی، انگیزه مشارکت داوطلبانه را کاهش می‌دهد. در چنین فضایی، حتی مشارکت‌های غیرمالی مانند داوطلبی زمان، تخصص یا حضور میدانی نیز با افت مواجه می‌شود.

وی در ادامه تاکید کرد: از منظر اجتماعی، کاهش مشارکت در امور خیر تنها به معنای افت منابع مالی نیست، بلکه نشانه‌ای از تضعیف سرمایه اجتماعی است. سرمایه‌ای که بر پایه اعتماد، احساس تعلق و باور به اثرگذاری جمعی شکل می‌گیرد. زمانی که افراد نسبت به آینده بدبین می‌شوند یا کارآمدی کنش‌های اجتماعی را زیر سؤال می‌برند، فاصله میان جامعه و نهادهای مدنی افزایش می‌یابد.

مدیرعامل موسسه همیاری گفت: در این میان، بازسازی اعتماد اجتماعی اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. شفافیت عملکرد خیریه‌ها، ارائه گزارش‌های روشن از نحوه هزینه‌کرد منابع و نمایش اثر ملموس کمک‌ها می‌تواند بخشی از این شکاف را ترمیم کند. همچنین، تمرکز بر مشارکت‌های خرد اما فراگیر و تقویت داوطلبی مبتنی بر تخصص، می‌تواند راهی برای حفظ پیوندهای اجتماعی در شرایط فشار اقتصادی باشد.

امیرحسین قاسمی در پایان گفت: افزایش نرخ دلار ممکن است در کوتاه‌مدت مهارپذیر نباشد؛ اما پیامدهای اجتماعی آن قابل مدیریت است. توجه به ابعاد اجتماعی بحران‌های اقتصادی و حمایت از نهادهای واسطی که همبستگی اجتماعی را حفظ می‌کنند، ضرورتی است که نادیده گرفتن آن، هزینه‌هایی فراتر از شاخص‌های اقتصادی به جامعه تحمیل خواهدکرد.