رکنا گزارش می دهد؛
روایت یک کاپیتان زن از دشواری های رانندگی جاده ای + فیلم
رکنا اقتصادی: اعظم صدری، راننده اتوبوس با حدود شش سال سابقه فعالیت در مسیرهای داخلی و بینالمللی، از مشکلاتی میگوید که به اعتقاد او، رانندگی در حملونقل جادهای را به حرفهای دشوار تبدیل کرده است؛ از هزینههای بیمه و نبود نرخ مشخص دستمزد تا دشواری ورود زنان به بازار کار، مشکلات قراردادها و نحوه برخورد با تخلفات. او در کنار مطالبه حمایت بیشتر از زنان راننده، بر ضرورت ارتقای جایگاه حرفهای رانندگان، تعیین لباس فرم استاندارد، ایجاد سامانه امتیازدهی مسافران و اصلاح زیرساختهای جادهای نیز تأکید دارد.
به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، رانندگی اتوبوس و ترانزیت از بیرون شاید به نشستن پشت فرمان و رساندن مسافران از مبدأ به مقصد خلاصه شود، اما پشت این تصویر، مسئولیتی سنگین و مجموعهای از دشواریهای جسمی، روانی و اقتصادی قرار دارد. ساعتهای طولانی رانندگی، بیخوابی، دوری از خانواده، مواجهه با خطرهای جادهای، مشکلات فنی خودرو و نگرانی درباره درآمد و هزینههای شغلی، بخشی از واقعیت زندگی رانندگان حملونقل جادهای است.
برای زنانی که وارد این حرفه میشوند، این دشواریها گاهی با موانع دیگری نیز همراه است؛ از نگاه متفاوت بخشی از جامعه به راننده زن گرفته تا محدودیت فرصتهای شغلی، دشواری دسترسی به اتوبوس و نبود سازوکاری روشن برای رسیدگی به مشکلات خاص آنان.
«اعظم صدری» حدود شش سال است که پشت فرمان اتوبوس مینشیند. او پیش از ورود به این حرفه، مشاغل مختلفی از خیاطی و آرایشگری تا آموزش آشپزی و شیرینیپزی و فعالیت در یک شرکت دولتی را تجربه کرده است. صدری در این سالها در مسیرهای داخلی و بینالمللی، از جمله ترکیه، ارمنستان و عراق، رانندگی کرده و تجربه سفر به کربلا و نجف را نیز در کارنامه خود دارد.
روایت او تنها داستان یک زن در شغلی دشوار نیست؛ بلکه به مشکلاتی میپردازد که به گفته او، بسیاری از رانندگان، چه زن و چه مرد، با آن مواجهاند؛ مشکلاتی که حل آنها به حمایت شغلی، اجرای دقیق مقررات و اصلاح سازوکارهای موجود نیاز دارد.
نخستین تجربه رانندگی اتوبوس؛ شغلی که برایم جذاب بود
صدری درباره نخستین تجربه رانندگی اتوبوس میگوید: «حس خیلی قشنگی داشتم. فکر میکردم خیلی سخت است، اما وقتی پشت فرمان نشستم، دیدم مثل ماشینهای دیگر است. همان لحظه برایم جذابیت داشت و خیلی راحت و ریلکس پشت فرمان نشستم.»
به گفته او، نخستین تجربه رانندگیاش در دوران کرونا اتفاق افتاد؛ دورهای که محدودیتهای خاص خود را داشت، اما نتوانست علاقه او به رانندگی را از بین ببرد.
صدری پیش از ورود به این حرفه، مشاغل متفاوتی را تجربه کرده بود و رانندگی اتوبوس نیز به یکی دیگر از تجربههای کاری او تبدیل شد؛ تجربهای که با وجود سختیهای فراوان، همچنان برایش جذابیت دارد.
چرا دیدن یک زن پشت فرمان اتوبوس برای مردم عجیب است؟
حضور زنان در حرفه رانندگی اتوبوس هنوز برای بخشی از جامعه غیرمنتظره است. صدری میگوید واکنش مردم به این موضوع یکسان نیست؛ برخی با تعجب به راننده زن نگاه میکنند و برخی دیگر با تشویق و تحسین از او استقبال میکنند.
او میگوید: «بعضیها میگویند چرا یک خانم وارد این کار شده، اما خیلی از همکاران هم میگویند آفرین، شیرزن است و از این کار استقبال میکنند.»
از نگاه صدری، شناخت دشواریهای این حرفه میتواند نگاه جامعه به رانندگان را تغییر دهد. رانندگی اتوبوس مسئولیتی سنگین است و کسی که این مسئولیت را بر عهده میگیرد، فارغ از زن یا مرد بودن، باید از مهارت، تجربه، آمادگی جسمی و دانش کافی برخوردار باشد.
کمردرد، پادرد و بیخوابی؛ سختیهایی که پشت فرمان دیده نمیشوند
رانندگی طولانیمدت، بهویژه در مسیرهای بینشهری و شبانه، میتواند فشار جسمی و روانی زیادی به راننده وارد کند. صدری نیز به مشکلاتی مانند کمردرد، پادرد و بیخوابی اشاره میکند؛ مسائلی که به گفته او، در ظاهر این شغل کمتر دیده میشوند.
او همچنین میگوید نقص فنی اتوبوس در جاده میتواند شرایط دشواری ایجاد کند و آشنایی با ساختار فنی وسیله نقلیه، در کنار مهارت رانندگی، اهمیت زیادی دارد.
به اعتقاد او، ورود به این حرفه نباید صرفاً به دریافت گواهینامه محدود شود. راننده باید با شرایط واقعی جاده، ویژگیهای اتوبوس، نحوه مواجهه با مشکلات فنی و مسئولیتهای سفرهای طولانی آشنا باشد.
گواهینامه پایه یک کافی نیست؛ مشکل اصلی از کجا شروع میشود؟
یکی از مهمترین انتقادهای صدری، فاصله میان دریافت گواهینامه و امکان واقعی اشتغال در حملونقل جادهای است.
او میگوید: «کسی واقعاً این کاره است که مدتی شاگردی کرده باشد، اتوبوس را بشناسد و چموخم آن را بداند.»
از نگاه او، تجربه عملی در کنار آموزش اهمیت زیادی دارد و راننده تازهکار نباید بدون آشنایی کافی با شرایط حرفهای، مستقیماً مسئولیت یک اتوبوس و جان مسافران را بر عهده بگیرد.
این موضوع برای زنان متقاضی ورود به این حرفه نیز اهمیت دارد؛ زیرا دریافت گواهینامه بهتنهایی به معنای فراهم بودن فرصت شغلی نیست.
چرا زنان پس از دریافت گواهینامه برای ورود به بازار کار مشکل دارند؟
صدری یکی از موانع جدی اشتغال زنان در رانندگی اتوبوس را دشواری دسترسی به وسیله نقلیه و پیدا کردن فرصت کاری میداند.
او میگوید: «اگر خانمی گواهینامه پایه یک گرفته و میخواهد کار کند، یا باید صاحب اتوبوس باشد یا شراکت و پشتوانهای داشته باشد. اگر اینها را نداشته باشد، واقعاً سخت است.»
به گفته او، رانندهای که تازه وارد این حرفه شده، معمولاً مالک اتوبوس نیست و ممکن است نتواند بهراحتی اعتماد مالک وسیله نقلیه را جلب کند. به این ترتیب، فردی که برای دریافت گواهینامه آموزش دیده است، ممکن است در مرحله ورود به بازار کار با مانع مواجه شود.
این مسئله نشان میدهد که توسعه اشتغال زنان در حملونقل جادهای صرفاً با فراهم کردن امکان دریافت گواهینامه محقق نمیشود؛ بلکه باید مسیر ورود به بازار کار، کسب تجربه عملی و دسترسی به فرصتهای شغلی نیز روشن باشد.
چرا برای رسیدگی به مشکلات زنان راننده، مرجع مشخصی وجود ندارد؟
صدری معتقد است زنان فعال در این حرفه باید بتوانند در صورت مواجهه با مشکلات شغلی، به مرجعی مشخص و پاسخگو مراجعه کنند؛ مرجعی که مسائل آنان را بشناسد و امکان پیگیری مؤثر مطالباتشان را فراهم کند.
او میگوید: «باید یک خانم آنجا باشد که راننده زن بتواند راحت به او مراجعه کند و حرف دلش را بزند.»
به اعتقاد او، حضور افرادی آشنا با تجربه واقعی رانندگی، بهویژه زنان دارای سابقه فعالیت در حملونقل جادهای، در ساختارهای مرتبط میتواند به شناخت بهتر مشکلات و ارائه راهکارهای عملی کمک کند.
صدری تأکید میکند که منظورش زنانه یا مردانه کردن این حرفه نیست؛ بلکه اگر قرار است زنان نیز در این حوزه فعالیت کنند، باید سازوکار مناسبی برای رسیدگی به مسائل آنان وجود داشته باشد.
خطرهای جاده فقط به رانندگان اتوبوس مربوط نیست
صدری در بخش دیگری از صحبتهای خود به رفتار برخی رانندگان خودروهای شخصی در جادهها اشاره میکند. به گفته او، سبقتهای پرخطر، ورود ناگهانی به مسیر اتوبوس و ترمزهای شدید میتواند شرایط دشواری برای رانندگان خودروهای سنگین ایجاد کند.
او معتقد است برخی رانندگان هنگام سبقت گرفتن، طول و ابعاد اتوبوس و محدودیتهای آن را در نظر نمیگیرند و با تغییر مسیر ناگهانی، احتمال بروز حادثه را افزایش میدهند.
از نگاه او، آموزش فرهنگ رانندگی در کنار خودروهای سنگین باید جدیتر گرفته شود. رعایت فاصله ایمن، پرهیز از سبقتهای خطرناک و توجه به محدودیتهای حرکتی اتوبوس میتواند به کاهش خطر در سفرهای جادهای کمک کند.
در عین حال، ایمنی سفر تنها به رفتار رانندگان خودروهای شخصی یا اتوبوس وابسته نیست و کیفیت زیرساختهای جادهای نیز نقشی تعیینکننده دارد.
از قشم و ارمنستان تا کربلا و نجف؛ سفرهایی که گاهی ۱۱ روز طول میکشند
صدری طولانیترین مسیر داخلی تجربهشده خود را سفر به قشم عنوان میکند و از سفرهای کربلا و نجف و ارمنستان نیز بهعنوان بخشی از تجربه کاری خود نام میبرد.
به گفته او، برخی سفرها ممکن است ۱۰ تا ۱۱ روز طول بکشند؛ شرایطی که به معنای دوری طولانیمدت راننده از خانواده و زندگی روزمره است.
او میگوید خانوادهاش مانعی برای فعالیت حرفهای او ایجاد نکردهاند و همسرش نیز با کار کردن او مخالفتی نداشته است.
صدری در کنار رانندگی، به مسئولیتهای خانوادگی خود نیز توجه دارد و تلاش میکند حتی در سفرهای کاری، امور زندگی را مدیریت کند.
با وجود علاقه به رانندگی، این شغل را به زنان توصیه نمیکنم
یکی از بخشهای قابلتوجه روایت صدری، تفاوت میان علاقه شخصی او به رانندگی و توصیهاش به زنان است که قصد ورود به این حرفه را دارند.
او با وجود علاقه به شغل خود، معتقد است دشواریهای محیط کار و نبود حمایت کافی میتواند ورود به این حرفه را برای زنان دشوار کند.
او توضیح میدهد که این توصیه به معنای نداشتن علاقه به رانندگی نیست؛ بلکه حاصل تجربه چندساله او از شرایط واقعی این حرفه است.
به اعتقاد صدری، علاقه بهتنهایی کافی نیست و برای ماندگاری در یک شغل باید زمینه مناسب، امنیت شغلی، درآمد متناسب و امکان پیگیری مشکلات نیز وجود داشته باشد.
هزینه بیمه رانندگان اتوبوس؛ فشار اقتصادی بر تازهکارها
هزینههای شغلی، بهویژه بیمه، از دیگر مشکلاتی است که صدری به آن اشاره میکند.
او در این گفتوگو، هزینه بیمه را نزدیک به ۸ میلیون تومان عنوان میکند و میگوید پرداخت چنین مبلغی برای رانندگان تازهکار میتواند فشار مالی قابلتوجهی ایجاد کند.
این رقم، مبلغ اعلامشده از سوی مصاحبهشونده در زمان گفتوگو است و برای انتشار بهعنوان نرخ جاری، نیاز به بررسی و بهروزرسانی دارد.
صدری معتقد است راننده علاوه بر بیمه، با هزینههای دیگری نیز مواجه است و اگر درآمد سرویسها متناسب با مخارج نباشد، بخشی از درآمد او صرف تأمین هزینههای اولیه فعالیت خواهد شد.
او میگوید این وضعیت برای رانندگان تازهوارد و افرادی که پشتوانه مالی کمتری دارند، دشوارتر است و ممکن است مدتی از فعالیت آنان صرفاً صرف جبران هزینههای بیمه شود.
نبود نرخ مشخص دستمزد؛ یکی از مطالبات رانندگان
صدری نبود نرخ مشخص و شفاف برای دستمزد رانندگان را یکی از مشکلات حرفهای این حوزه میداند.
او معتقد است وقتی چارچوب روشنی برای تعیین دستمزد وجود نداشته باشد، قدرت چانهزنی راننده کاهش مییابد و ممکن است افراد به دلیل نیاز مالی، سرویسهایی را با دستمزد پایینتر از هزینه و زحمتی که متحمل میشوند، قبول کنند.
صدری میگوید: «ما قانون زیاد داریم، ولی مشکل این است که قانون اجرا نمیشود. اگر یک موضوع قانونی است، باید روال قانونی داشته باشد.»
از نگاه او، شفافیت در تعیین دستمزد و مشخص بودن مسئولیت طرفهای قرارداد میتواند به کاهش اختلافها و حمایت از حقوق رانندگان کمک کند.
قراردادهای حملونقل باید شفاف و قابل پیگیری باشند
یکی دیگر از مطالبات صدری، شفافیت قراردادهای مربوط به سرویسها و تورهای جادهای است.
او معتقد است همانطور که مدارک و دفترچه فعالیت راننده در فرایندهای نظارتی بررسی میشود، قراردادهای کاری نیز باید روشن، مستند و قابل پیگیری باشند.
به گفته او، مشخص بودن زمان شروع و پایان فعالیت، تعهدات طرفین و شرایط قرارداد میتواند از بروز اختلافهای بعدی جلوگیری کند.
این مطالبه در واقع به ضرورت ایجاد رابطه کاری شفاف میان راننده، مالک وسیله نقلیه و سایر طرفهای مرتبط با سفر اشاره دارد؛ موضوعی که در کنار تعیین دستمزد و روشن بودن مسئولیتها، میتواند امنیت شغلی بیشتری برای رانندگان ایجاد کند.
صدری: برخورد با تخلفات باید متناسب باشد
صدری در بخش دیگری از صحبتهای خود به نحوه برخورد با تخلفات رانندگان و پیامدهای ضبط دفترچه فعالیت آنان اشاره میکند.
به گفته او، محروم شدن از فعالیت برای مدت طولانی میتواند زندگی اقتصادی راننده و خانوادهاش را تحت تأثیر قرار دهد؛ بهویژه زمانی که فرد مسئولیت تأمین هزینههای زندگی، اجاره خانه و اقساط را بر عهده دارد.
او با تأکید بر ضرورت رعایت قوانین میگوید برخورد با تخلفات باید متناسب با نوع تخلف، شرایط وقوع آن و مقررات مربوط باشد.
صدری معتقد است در مواردی که قانون اجازه میدهد، تذکر، آموزش و برخورد مرحلهای میتواند به اصلاح رفتار کمک کند؛ با این حال، تخلفات پرخطر و مواردی که ایمنی مسافران را تهدید میکنند، باید مطابق مقررات و با جدیت رسیدگی شوند.
او همچنین به دشواریهای رانندگی در مسیرهای ناآشنا اشاره میکند و خواستار توجه به شرایط واقعی هر مورد در فرایند رسیدگی است.
صدری: برای رانندگان اتوبوس باید لباس فرم مشخص تعریف شود
صدری در ادامه، به موضوعی میپردازد که به اعتقاد او، میتواند در ارتقای شأن اجتماعی رانندگان و افزایش مسئولیتپذیری حرفهای آنان مؤثر باشد: تعیین لباس فرم مشخص و استاندارد برای رانندگان اتوبوس.
او معتقد است رانندهای که مسئولیت جان دهها مسافر را بر عهده دارد، باید پوششی تمیز، آراسته و متناسب با جایگاه شغلی خود داشته باشد.
صدری میگوید: «به نظر من، برای رانندگان اتوبوس باید لباس فرم مشخصی تعریف شود؛ لباسی که نشان بدهد این فرد مسئولیت حرفهای مهمی بر عهده دارد. همانطور که در بعضی مشاغل، لباس و نشان مشخصی وجود دارد، برای رانندگان هم میتوان لباس فرم استاندارد و نشانسینه ویژهای در نظر گرفت.»
به اعتقاد او، این موضوع نباید فقط به یک الزام ظاهری محدود شود، بلکه باید بخشی از برنامه ارتقای هویت حرفهای رانندگان باشد.
صدری میافزاید: «وقتی راننده لباس فرم مناسبی بر تن دارد، خودش هم تلاش میکند شأن آن لباس را حفظ کند. از طرف دیگر، مردم نیز با احترام بیشتری با او برخورد میکنند. نظافت، آراستگی، نحوه صحبت کردن و برخورد مناسب با مسافران هم باید در کنار لباس فرم مورد توجه قرار بگیرد.»
او تأکید میکند این استاندارد باید برای رانندگان زن و مرد، با در نظر گرفتن شرایط کاری و ضوابط حرفهای، تعریف شود.
از نگاه صدری، هدف از چنین طرحی، ایجاد محدودیت نیست؛ بلکه افزایش احترام متقابل، تقویت حس مسئولیت و ارتقای جایگاه اجتماعی رانندگانی است که وظیفه جابهجایی ایمن مسافران را بر عهده دارند.
پیشنهاد ایجاد سامانه امتیازدهی مسافران به رانندگان اتوبوس
صدری یکی دیگر از پیشنهادهای خود را ایجاد سامانهای برای ارزیابی عملکرد رانندگان از سوی مسافران عنوان میکند؛ سامانهای که در آن مسافران بتوانند پس از پایان سفر، کیفیت خدمات و نحوه رانندگی را بر اساس معیارهای مشخص ارزیابی کنند.
او میگوید: «مسافران باید بتوانند درباره عملکرد راننده نظر بدهند. همانطور که در بعضی سامانههای حملونقل به راننده امتیاز داده میشود، برای اتوبوس هم میتوان سامانهای تعریف کرد تا مسافران پس از سفر، به راننده امتیاز بدهند.»
به گفته او، این ارزیابی میتواند مواردی مانند رعایت سرعت مجاز، پرهیز از سبقت غیرایمن، استفاده نکردن از تلفن همراه هنگام رانندگی، رعایت نظافت و لباس فرم، برخورد محترمانه با مسافران و رعایت مقررات ایمنی را شامل شود.
صدری معتقد است امتیازدهی باید بهگونهای طراحی شود که نتیجه آن صرفاً تنبیه رانندگان نباشد، بلکه زمینه تشویق افراد خوشرفتار و قانونمدار را نیز فراهم کند.
او میگوید: «اگر رانندهای همیشه قوانین را رعایت میکند، با مسافران محترمانه برخورد میکند و با آرامش و دقت رانندگی میکند، باید این عملکرد دیده شود. میتوان رانندگان برتر را بر اساس امتیازهای معتبر شناسایی و تشویق کرد و برای افرادی که نیاز به اصلاح عملکرد دارند، آموزش در نظر گرفت.»
به اعتقاد صدری، برای موفقیت چنین سامانهای باید امکان بررسی گزارشهای نادرست، رسیدگی به اعتراض رانندگان و جلوگیری از امتیازدهی سلیقهای نیز وجود داشته باشد. همچنین ارزیابی مسافران باید در کنار نظارت قانونی و کارشناسی قرار گیرد، نه اینکه جایگزین آن شود.
او میافزاید: «هدف این است که راننده بداند کیفیت کارش اهمیت دارد و مسافر هم احساس کند در بهبود خدمات نقش دارد. وقتی ارزیابیها منصفانه باشد و راننده بداند عملکرد خوبش دیده میشود، میتوان به ایجاد رقابت سالم و بهتر شدن خدمات امیدوار بود.»
اصلاح جادههای کشور؛ مسئولیت ایمنی فقط بر عهده راننده نیست
صدری در ادامه تأکید میکند که ارتقای ایمنی حملونقل جادهای بدون توجه جدی به وضعیت راهها امکانپذیر نیست.
او میگوید: «ما از راننده انتظار داریم قانون را رعایت کند، با دقت رانندگی کند و جان مسافران را در اولویت قرار دهد؛ اما باید شرایط لازم هم برای او فراهم باشد. راننده هرچقدر هم حرفهای باشد، برای سفر ایمن به جاده استاندارد، علائم مناسب و زیرساختهای قابلاعتماد نیاز دارد.»
به گفته او، مشکلاتی مانند خرابی آسفالت، کمبود روشنایی در برخی مسیرها، نقص علائم هشداردهنده، خطکشی نامناسب و وجود نقاط حادثهخیز میتوانند شرایط رانندگی را دشوارتر کنند.
صدری معتقد است اصلاح این مشکلات باید در کنار آموزش رانندگان و نظارت بر رعایت مقررات دنبال شود. شناسایی و ایمنسازی نقاط پرخطر، نگهداری مستمر راهها، بهبود علائم و خطکشیها و توجه به زیرساختهای ایمنی، از جمله اقداماتی است که میتواند در کاهش خطرهای سفرهای جادهای نقش داشته باشد.
او تأکید میکند: «نمیتوانیم تمام مسئولیتها را بر دوش راننده بگذاریم، اما شرایط مناسب برای انجام درست وظیفهاش را فراهم نکنیم. ایمنی جاده به همکاری همه بخشها نیاز دارد؛ از راننده و مسافر گرفته تا مسئولان و متولیان راه.»
صدری: میخواهم تغییری ایجاد شود که به نفع همه رانندگان باشد
صدری در جمعبندی مطالبات خود تأکید میکند که بسیاری از مشکلات مطرحشده، محدود به زنان راننده نیست و رانندگان مرد نیز با مسائل مشابهی در زمینه بیمه، دستمزد، قرارداد، نحوه رسیدگی به تخلفات و شرایط جاده مواجهاند.
او میگوید: «من فقط درباره خانمها صحبت نمیکنم. این مشکلات برای آقایان هم وجود دارد. اگر قرار است وضعیت این حرفه بهتر شود، باید همه رانندگان را ببینیم و برای حل مشکلاتشان راهکار مشخص داشته باشیم.»
به اعتقاد او، ایجاد مرجع مشخص برای رسیدگی به مشکلات زنان راننده، شفافیت در قراردادها و دستمزدها، حمایت از ورود افراد تازهکار به بازار کار و توجه به شرایط واقعی فعالیت در جاده، میتواند به بهبود وضعیت این حرفه کمک کند.
صدری در کنار این مطالبات، بر سه موضوع نیز تأکید دارد: تعریف لباس فرم استاندارد برای رانندگان اتوبوس با هدف تقویت هویت و شأن حرفهای آنان، ایجاد سامانهای عادلانه برای ارزیابی و تشویق عملکرد رانندگان از سوی مسافران و اصلاح اساسی جادهها و زیرساختهای ناایمن.
از نگاه او، ارتقای جایگاه رانندگان فقط با توصیه به رعایت قوانین محقق نمیشود؛ بلکه به مجموعهای از اقدامات هماهنگ نیاز دارد که هم حقوق و مسئولیتهای راننده را روشن کند، هم امکان ارزیابی منصفانه عملکرد او را فراهم آورد و هم شرایط ایمنتری برای انجام وظیفهاش به وجود آورد.
روایت اعظم صدری، فراتر از تجربه یک زن در حرفه رانندگی اتوبوس، یادآور این واقعیت است که ایمنی سفرهای جادهای و کیفیت خدمات حملونقل، به وضعیت شغلی رانندگان، آموزش و تجربه آنان، رفتار مسافران و کیفیت زیرساختها وابسته است. پرسش اساسی این است که برای ارتقای این حرفه، چه اندازه به حمایت شغلی، احترام متقابل، ارزیابی عادلانه و اصلاح زیرساختهای جادهای توجه شده است؟
ارسال نظر