فیلم / فاجعه در خلیج فارس؛ سواحل قشم زیر پای لکه‌های نفتی جان می‌دهد/ چرا دیگر کسی به داد سواحل قشم نمی رسد؟

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، هجوم توده‌های سیاه نفت از ساحل نقاشه تا گامبرون، زیست‌بوم نگین خلیج فارس را در آستانه یک فاجعه ملی قرار داده است. در حالی که بوی خفقان‌آور گازهای سمی زندگی ساحل‌نشینان را فلج کرده و هر دقیقه تاخیر در مهار این سموم مرگبار، حیات حرا و آبزیان را به کام نابودی می‌کشاند، دستگاه‌های متولی همچنان در باتلاق تعارفات اداری و پاسکاری مسئولیت‌ها زمین‌گیر شده‌اند.

گسترش لایه‌های غلیظ نفتی در پهنه آبی و نوار ساحلی جزیره قشم، به ویژه در امتداد ساحل نقاشه به سمت گامبرون، وضعیت بوم‌سازگان دریایی و زیست روزمره ساکنان منطقه را به مرحله بحرانی رسانده است. در روزهای اخیر، امواج دریا حجم قابل توجهی از پسماندهای قیری و آلاینده‌های هیدروکربنی را به خشکی کشانده‌اند. بوی زننده و گازهای سمی برخاسته از این مواد، علاوه بر ایجاد اختلال جدی در تنفس ساحل‌نشینان، زنگ خطری آشکار را برای حیات شکننده این منطقه به صدا درآورده است. ابعاد حادثه نشان می‌دهد که کندی در مهار این بحران، خسارت‌هایی بازگشت‌ناپذیر بر پیکره خلیج فارس وارد می‌کند.

کالبدشکافی تخریب؛ اثر ورود هر قطره نفت به بوم‌سازگان دریایی

آسیب ناشی از نشت نفت تنها به لکه‌دار شدن چهره ساحل و آب دریا محدود نمی‌شود. به محض ورود ترکیبات نفتی به دریا، لایه‌ای نفوذناپذیر بر سطح آب تشکیل می‌شود که راه نفوذ نور خورشید و تبادل اکسیژن میان هوا و آب را مسدود می‌سازد. این انسداد در گام نخست، موجودات میکروسکوپی و پلانکتون‌ها را که ستون فقرات زنجیره غذایی دریا هستند نابود می‌کند و با مرگ آن‌ها، زنجیره تغذیه دیگر آبزیان دچار فروپاشی می‌شود.

هم‌زمان با این پدیده، ترکیبات سمی و سرطان‌زای موجود در نفت به سرعت جذب بافت‌های بیولوژیکی آبزیان می‌شوند. این سموم باعث تلفات گسترده تخم‌ها و لارو ماهیان شده و با ورود به چرخه غذایی، سلامت پرندگان دریایی و حتی انسان را تهدید می‌کنند. جریان‌های جزر و مدی نیز این توده‌های سیاه را به سمت پهنه‌های گلی و ریشه‌های حرا هدایت می‌کنند؛ مناطقی که در صورت پوشیده شدن با مواد نفتی دچار خفگی کامل می‌شوند و احیای مجدد آن‌ها دهه‌ها زمان می‌برد. همچنین چسبیدن این لایه‌های سنگین به صخره‌های مرجانی، فرایند مرگ قطعی مرجان‌ها را تسریع می‌کند.

فراتر از ابعاد زیست‌محیطی، معیشت جوامع محلی نیز با تهدیدی بنیادین روبه‌رو شده است. صیادان بومی با آلودگی تورها و تجهیزات صیادی و همچنین کاهش شدید صید دست به گریبان هستند. از سویی دیگر، بوی نامطبوع و چهره سیاه سواحل، صنعت گردشگری منطقه را زمین‌گیر کرده و به اقتصاد ساکنان جزیره ضربه وارد کرده است.

بازخوانی وظایف قانونی و بدون تعارف دستگاه‌های اجرایی

برای جلوگیری از تشدید این بحران، تعارفات اداری و پاسکاری وظایف باید متوقف شود و سازمان‌های متولی به تکالیف ذاتی خود عمل کنند:

سازمان بنادر و دریانوردی به عنوان نهاد قانونی مقابله با آلودگی‌های دریایی، موظف است بی‌درنگ شناورهای مهارکننده، تجهیزات جمع‌آوری سطحی و موانع شناور را در نوار ساحلی مستقر سازد تا مانع پیشروی نفت به دیگر بخش‌ها شود. همچنین این نهاد باید با استفاده از ابزارهای پایش دریایی، منبع دقیق نشت، اعم از تخلیه تانکرها، خطوط لوله آسیب‌دیده یا شناورهای متخلف را به سرعت ردیابی و اعلام کند.

سازمان حفاظت محیط زیست باید فراتر از صدور بیانیه‌های معمول، تیم‌های تخصصی سنجش آلودگی را برای ارزیابی حجم خسارت وارده به آب و خاک اعزام کند و بر روش‌های پاکسازی نظارت دقیق داشته باشد تا از به کارگیری مواد شیمیایی آسیب‌رسان به کف دریا جلوگیری شود. مستندسازی حقوقی این خسارات برای احقاق حق محیط زیست منطقه بر عهده این سازمان است.

سازمان منطقه آزاد قشم در کنار مدیریت بحران محلی، مسئولیت دارد تمام امکانات فنی، خدماتی و ترابری جزیره را برای پشتیبانی از عملیات جمع‌آوری فیزیکی آلودگی از سواحل به خط کند و با همکاری جامعه محلی و نیروهای امدادی، خطوط ساحلی نقاشه تا گامبرون را پاکسازی نماید.

دستگاه قضایی و دادستانی به عنوان مدعی‌العموم، باید با ورود قاطع به پرونده، مقصران این رخداد و منشا اصلی آلودگی را تحت تعقیب قرار داده و مجازات‌های قانونی را همراه با جبران کامل خسارت‌های زیست‌محیطی و مردمی اعمال کنند.

شرکت‌های نفتی و متولیان تاسیسات انرژی مستقر در منطقه نیز موظف هستند تجهیزات و امکانات تخصصی کنترل آلودگی خود را در اختیار گروه‌های امدادی قرار دهند تا عملیات جمع‌آوری با حداکثر سرعت ممکن پیش برود.

ضرورت اقدام فوری در ثانیه‌های تعیین‌کننده

مهار لکه‌های نفتی در دریا مستلزم اقداماتی است که تابعی از زمان هستند. جریان‌های جزر و مدی هر دقیقه دامنه آلودگی را وسیع‌تر می‌سازند و فرصت برای مهار آن از دست می‌رود. نجات سواحل قشم از این مرگ تدریجی، نیازمند پایان دادن به بوروکراسی‌های فرسایشی و آغاز فوری یک عملیات میدانی و جهادی است؛ در غیر این صورت، به زودی باید مرثیه‌خوان نابودی کامل یکی از ارزشمندترین گنجینه‌های طبیعی کشور باشیم.