تازه به دوران رسیدگی خیابانی با هدیه های میلیاردی/ خشونت پنهان و احساس عقب ماندگی در جوانان شکل می گیرد + فیلم

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، از خیابان عبور می‌کنی؛ در همان روزی که قیمت دلار و طلا ظرف چند ساعت سر به فلک کشیده‌اند. صبح سر کار رفته‌ای و شب، در حالی به خانه برمی‌گردی که عملا فقیرتر از صبح شده‌ای. ناگهان چشمت به صحنه‌ای غیرعادی می‌افتد؛ یک باکس گل بسیار بزرگ که با تریلی در حال حمل است؛ آنقدر بزرگ که برای لحظه‌ای تو را از واقعیت روزمره جدا می‌کند.

چند ساعت بعد، در خانه، در اکسپلور اینستاگرام بی‌هدف می‌چرخی که تصویر یک خودروی لوکس، پاپیون‌خورده و در حال انتقال با تریلی، مقابل چشم‌ات ظاهر می‌شود؛ خودرویی که شاید تا امروز حتی از نزدیک ندیده‌ای و حالا قرار است هدیه‌ای باشد برای یک فرد «خوشبخت».

این تصاویر هر روز تکرار می‌شوند؛ در خیابان، در شبکه‌های اجتماعی، در زندگی روزمره. در حالی که واقعیت برای بخش بزرگی از جامعه چیز دیگری است؛ تورمی که هر روز بیشتر از دیروز زندگی‌ها را می‌ساید، سفره‌ها را کوچک‌تر می‌کند و عرصه را برای نفس کشیدن تنگ‌تر. پرسش اینجاست؛ مواجهه مداوم با این تصاویر، چه اثری بر ذهن و روان ما می‌گذارد؟

حسین روزبهانی، روانشناس بالینی، در گفت‌وگو با رکنا درباره پیامدهای روانی این وضعیت می‌گوید: یکی از مهم‌ترین دلایل کاهش عزت نفس در افراد، مقایسه مداوم خود با دیگران است. متاسفانه این ذهن مقایسه‌گر، حاصل سال‌ها سبک تربیتی اشتباه در خانواده‌هاست. بسیاری از افراد از کودکی یاد گرفته‌اند که با خواهر، برادر، فامیل یا دوستان مقایسه شوند و این الگو به‌مرور در ذهن آنها نهادینه شده است.

او ادامه می‌دهد: این ذهن مقایسه‌گر وقتی وارد جامعه و به‌ویژه فضای مجازی می‌شود، با تصاویر نمایشی و اغراق‌شده روبه‌رو می‌شود. تصاویری که به‌شدت هیجانی و نمایشی هستند و فرد ناخواسته خودش را با آنها مقایسه می‌کند. مردی که می‌بیند نمی‌تواند چنین هدیه‌هایی بخرد، با خودش فکر می‌کند پس ارزشمند نیست. از آن طرف، زنی که این تصاویر را می‌بیند، ممکن است با خود بگوید چرا برای من چنین کاری انجام نمی‌شود؟ چرا همسر یا شریک عاطفی‌ام نمی‌تواند این کار را بکند؟

این روانشناس بالینی توضیح می‌دهد: اولین پیامد این مقایسه‌ها، شکل‌گیری احساس بی‌ارزشی است. فرد به این نتیجه می‌رسد که اگر طرف مقابل چنین کارهایی برایش انجام نمی‌دهد، پس دوست‌داشتنی نیست. این برداشت، به‌سرعت تبدیل به تنش، بحث و دعوا در روابط می‌شود. در گام بعد، تعریف افراد از دوست داشتن، محبت و علاقه تغییر می‌کند. محبت دیگر به توجه، همراهی و مسئولیت‌پذیری خلاصه نمی‌شود؛ بلکه به خرید هدیه‌های گران‌قیمت و نمایش‌های پرزرق‌وبرق گره می‌خورد.

روزبهانی می‌افزاید: این نگاه غلط، مصرف‌گرایی را به‌شدت ترویج می‌دهد. فرد یاد می‌گیرد که فقط زمانی دیده می‌شود یا دوست داشته می‌شود که مصرف کند، هزینه کند و نمایش بدهد. به‌مرور، باورهای افراد نسبت به ارزشمندی خود و دیگران تغییر می‌کند. این فضا، تحقیرهای پنهان و آشکار را افزایش می‌دهد و تنش‌های درونی و بیرونی را در جامعه بالا می‌برد.

او ادامه می‌دهد: این خشم‌های فروخورده، الزاما در همان نقطه بروز نمی‌کنند. فردی که احساس عقب‌ماندگی دارد، ممکن است این خشم را جای دیگری تخلیه کند؛ در قالب پرخاشگری، بی‌اعصابی‌های روزمره یا بدبینی نسبت به دیگران. از این تصور که «اگر کسی پول دارد، حتما از راه نادرست به دست آورده». همین نگاه، یکی از ریشه‌های بی‌اعصابی و خشونت پنهان در جامعه امروز است.

این روانشناس بالینی تاکید می‌کند: اولین و مهم‌ترین پیامد این فضا، تغییر تعریف عزت نفس در جامعه است. آدم‌ها خودشان را با استانداردهای غلط می‌سنجند و وقتی می‌بینند عقب‌تر هستند، احساس بی‌ارزشی می‌کنند. در برخی موارد، این احساس آنقدر شدید می‌شود که حتی فرد را به سمت افکار خودکشی سوق می‌دهد.

روزبهانی در ادامه به یکی دیگر از پیامدهای اجتماعی این روند اشاره می‌کند و می‌گوید: امروز می‌بینیم که انتخاب‌های عاطفی هم تحت تأثیر این فشارها تغییر کرده است. برخی پسران، به دلیل ناتوانی در برآورده کردن انتظارات غیرواقعی، از مسئولیت‌پذیری فرار می‌کنند. ریشه این مسئله به تربیت خانوادگی برمی‌گردد؛ کودکانی که نیازهایشان به‌درستی پاسخ داده نشده و حالا در بزرگسالی، توان پذیرش مسئولیت زندگی را ندارند.

او در پایان می‌افزاید: از سوی دیگر، برخی دختران با دیدن این شرایط در جامعه، سطح انتظارات‌شان بالا می‌رود. انتظارهایی که حتی از یک پسر ۲۲ ساله که تازه وارد بازار کار شده، مشابه همان تصاویر نمایشی فضای مجازی است. این نابرابری انتظارات باعث می‌شود برخی پسران به سمت انتخاب شریک‌های سنی بالاتر یا فرار از تعهد حرکت کنند؛ روندی که در نهایت به روابط ناپایدار و آسیب‌دیده ختم می‌شود.