قسمت سوم روانشناسی «خفاش شب» / چگونه یک کودک طردشده به قاتل سریالی تبدیل شد؟
چرا «خفاش شب» در برابر خانواده قربانیان خونسرد بود؟
حوادث رکنا: در سومین و آخرین قسمت از بررسی روانشناختی پرونده «خفاش شب»، دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه، به یکی از پرسشهای مهم درباره رفتار غلامرضا خوشرو میپردازد؛ چرا او در جریان دادگاه و هنگام مواجهه با خانواده قربانیان، تا این اندازه خونسرد به نظر میرسید؟
به گزارش رکنا، سامانی میگوید: «یکی از نکاتی که در این پرونده باید به آن توجه کنیم، خونسردی زیاد این فرد است؛ زمانی که در دادگاه درباره اتفاقات صحبت میکند و جزئیات جنایتهایش را بیان میکند، در برابر واکنش خانوادهها و آشفتگی آنها، بسیار خونسرد به نظر میرسد.»
اما این خونسردی لزوماً یک معنای مشخص ندارد و از نظر روانشناختی میتوان چند احتمال را درباره آن مطرح کرد.
مهار شدید هیجان
دکتر سامانی یکی از احتمالات را مهار شدید هیجان میداند:«ممکن است با نوعی مهار شدید هیجان مواجه باشیم؛ یعنی فرد به شکلی هیجانهای خودش را سرکوب یا منجمد کرده باشد و دسترسی محدودی به هیجانهای اصلی خودش داشته باشد.»
گسست تجربه عاطفی
احتمال دیگر، گسست تجربه عاطفی است.
سامانی توضیح میدهد: «در گسست تجربه عاطفی، فرد ممکن است به شکل ناخودآگاه برای اینکه درد روانی کمتری را تجربه کند، دسترسی خودش به تجربههای هیجانی را کاهش دهد.»
آیا پای ویژگیهای سایکوپاتیک در میان بود؟
در کنار این دو احتمال، موضوع نبود همدلی نیز مطرح میشود؛ ویژگیای که در برخی شخصیتهای سایکوپاتیک دیده میشود.
با این حال، دکتر سامانی تأکید میکند که نمیتوان صرفاً براساس رفتارهای ثبت شده در دادگاه، درباره وضعیت روانی غلامرضا خوشرو یک تشخیص قطعی ارائه کرد.
او میگوید: «برای اینکه بتوانیم تحلیل دقیقتری داشته باشیم، باید جزئیات زیادی را در قالب مصاحبه روانپزشکی و روانشناختی با خود فرد داشته باشیم که متأسفانه در دسترس نیست.»
بنابراین، آنچه در این بررسی مطرح میشود تحلیل احتمالی رفتارهای ثبت شده در پرونده است، نه تشخیص قطعی روانپزشکی.
«خفاش شب» چگونه هویتهای مختلف میساخت؟
یکی دیگر از ویژگیهای قابل توجه در پرونده غلامرضا خوشرو، استفاده از نامها و روایتهای مختلف درباره زندگی شخصیاش بود.
دکتر سامانی میگوید: «او خودش را با اسامی مختلف معرفی میکرد و برای فریب دادن دیگران، شغلهای متفاوتی برای خودش میساخت؛ شغلهایی که از نظر اجتماعی پذیرفته شده بودند؛ مانند مترجم، پزشک، معلم یا حتی فردی که خارج از کشور زندگی کرده است.»
از نگاه این روانشناس، این هویتسازیها را میتوان بخشی از تلاش او برای کنترل تصویری دانست که دیگران از او دریافت میکردند.
به این ترتیب، کنترل در رفتار او فقط به محیط و قربانی محدود نمیشد؛ بلکه هویت خودش و حتی روایتی که از زندگیاش ارائه میکرد نیز بخشی از این کنترل بود.
قاتل ریزنقشی که با برنامهریزی قربانیانش را کنترل میکرد
دکتر سامانی در بخش پایانی تحلیل خود به یک تصور رایج درباره مجرمان اشاره میکند؛ اینکه یک قاتل یا مجرم خطرناک حتماً باید از نظر جسمی قدرتمند و درشتاندام باشد.
او میگوید: «خیلیها تصور میکنند یک قاتل یا مجرم باید حتماً جثه بسیار بزرگ و قدرت بدنی زیادی داشته باشد. اما آنچه باعث میشود یک مجرم بتواند نقشههای خودش را اجرا کند، الزاماً قدرت فیزیکی نیست.»
به گفته سامانی، فریبکاری، برنامهریزی، هدفگذاری و توانایی کنترل موقعیت میتواند در چنین رفتارهایی اهمیت بیشتری از قدرت بدنی داشته باشد.
این موضوع در پرونده «خفاش شب» نیز قابل توجه است؛ چراکه برخی از قربانیان او از نظر جثه حتی میتوانستند از نظر فیزیکی بر او غلبه کنند، اما ترس، غافلگیری و شرایطی که او از قبل طراحی میکرد، امکان مقاومت و فرار را از قربانی میگرفت.
کودکی که طرد شد؛ مجرمی که دیگران را کنترل کرد
در مجموع این سه قسمت، دکتر مریم سامانی تلاش کرد پرونده «خفاش شب» را فراتر از خود جنایتها بررسی کند؛ از گسست خانوادگی و ترک مدرسه در کودکی گرفته تا ورود زودهنگام به محیط جرم، شکلگیری هویت مجرمانه، انتخاب قربانی، کنترل موقعیت، هویتسازی و واکنشهای عاطفی او.
البته این عوامل به تنهایی نمیتوانند علت تبدیل شدن یک فرد به قاتل سریالی باشند؛ بلکه در کنار ویژگیهای شخصیتی و عوامل محیطی، میتوانند بخشی از مسیر پیچیده شکلگیری رفتار مجرمانه را توضیح دهند.
سه قسمت بررسی روانشناختی «خفاش شب» با حضور دکتر مریم سامانی، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه، در اینجا به پایان میرسد؛ اما پرونده غلامرضا خوشرو همچنان ابعاد و پرسشهای ناگفتهای دارد که روایت کارآگاهان و خبرنگاران وقت میتواند بخش دیگری از آن را روشن کند.
ارسال نظر