فیلم ها / یکسال از انفجار بندر شهید رجایی گذشت / برخی روزها در حنجره زمان گیر می کنند
حوادث رکنا: یک سال پیش در یک روز بهاری، انفجاری مهیب در بندر شهید رجایی (بندرعباس) رخ داد که منجر به ایجاد شعلههای عظیم آتش، دود غلیظ و تخریب گسترده شد.
به گزارش رکنا، روزها در تقویم ورق میخورند، اما برخی روزها در حنجره زمان گیر میکنند؛ روزهایی که بوی باروت و سوختگی را در ادوار تاریخی زندگانی یک ملت هوشیار نگه میدارند. یک سال پیش، در یک روز بهاری، آسمان بندر شهید رجایی ناگهان تیره و تار شد. آن روز، ساعتها به شمارش معکوس برای یک فاجعه تبدیل شده بودند. سکوت همیشگی اسکلهها با صدای کرکنندهای شکسته شد که نه تنها شیشههای ساختمانها را خرد کرد، بلکه قلب مادران و پدران ایرانی را به لرزه درآورد. گوی آتشینی از دود و شعله در آسمان بندرعباس زبانه کشید و در چشمهای تاریک دوربینهای مداربسته، تصویری دلهرهآور از قدرت تخریب طبیعت و سهلانگاری بشر به ثبت رسید.
آن روز، کرکسهای دود بر فراز گودالهای عمیق آتش میچرخیدند و بوی به شدت سوختگی، نفس را در سینههای ساکنان شهر حبس کرده بود. در میان آن هرج و مرج و ویرانی، آژیرهای آمبولانسها و شعارهای نجاتبخش تیمهای واکنش سریع، تنها نویدبخشِ زندگی بودند. آتشی که از شکم آن، خاکسترِ اندوه بر سر شهروندانی ریخت که تنها جرمشان، کار و تلاش در خاک پدری بود. امروز، یک سال از آن روزِ سیاه گذشته است؛ روزی که نام «بندر شهید رجایی» را در کنار واژههای «انفجار» و «عزای ملی» در حافظه تاریخ حک کرد.
واکنش فوری دستگاههای امدادی و اجرایی
با انتشار خبر انفجار، دستگاههای امدادی و خدماتی به سرعت وارد عمل شدند. جمعیت هلالاحمر از نخستین نهادهایی بود که برای مدیریت بحران اقدام کرد. رئیس این جمعیت دستور اعزام فوری تیمهای واکنش سریع را صادر کرد و رئیس سازمان امداد و نجات نیز برای هدایت عملیات امدادی راهی استان هرمزگان شد تا روند کمکرسانی به مصدومان و ارزیابی خسارات سرعت بگیرد. همزمان، سازمان آتشنشانی تهران نیز برای پشتیبانی از عملیات اطفای حریق وارد میدان شد. گروه ارزیابی تخصصی این سازمان به همراه مدیرعامل آتشنشانی تهران به بندرعباس اعزام شدند تا در کنار نیروهای محلی به بررسی شرایط حادثه و مهار آتشسوزی کمک کنند.
در همان ساعات اولیه، شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران نیز اطلاعیهای صادر کرد و اعلام داشت که انفجار رخداده هیچ ارتباطی با تأسیسات نفتی این شرکت ندارد و فعالیتهای پالایشی و توزیع سوخت در منطقه بدون وقفه ادامه دارد. در عین حال، شرکتهای نفتی مستقر در منطقه در حالت آمادهباش قرار گرفتند تا در صورت نیاز به عملیات مهار بحران کمک کنند.
گسترش آتشسوزی و انفجارهای ثانویه
بر اساس گزارشهای منتشر شده، آتشسوزی پس از انفجار اولیه به سرعت گسترش یافت و به تعدادی از کانتینرهای موجود در اسکله سرایت کرد. با رسیدن شعلهها به این کانتینرها، انفجارهای ثانویه رخ داد که باعث پیچیدهتر شدن عملیات مهار حریق شد. سخنگوی سازمان آتشنشانی تهران بعدتر توضیح داد که وجود مواد قابل اشتعال و احتمالاً مواد قابل انفجار در برخی کانتینرها یکی از عواملی بود که کنترل آتش را دشوار میکرد. به گفته او، در جریان عملیات اطفا گاهی صداهای انفجار کوچکی شنیده میشد که عمدتاً ناشی از ریزش سازهها یا برخورد آوار در محدوده حادثه بود.
با این حال، با ادامه تلاش نیروهای امدادی و آتشنشانی، وضعیت نسبت به ساعات اولیه به تدریج بهبود یافت و عملیات به سمت کنترل کامل آتش پیش رفت.
عملیات گسترده برای مهار آتش
مدیریت حادثه نیازمند هماهنگی گسترده میان نهادهای مختلف بود. در این میان نیروهای امدادی و نظامی نیز نقش مهمی در مهار بحران ایفا کردند. بر اساس گزارشها، در مجموع ۱۴۴ سورتی پرواز توسط بالگردهای هلالاحمر، نیروی دریایی و نیروی هوافضای سپاه انجام شد که بخش مهمی از آن برای انتقال نیروها، تجهیزات و همچنین مشارکت در عملیات مهار آتشسوزی بود.
پس از ساعتها تلاش بیوقفه، سخنگوی سازمان آتشنشانی تهران اعلام کرد که آتش تا حد زیادی مهار شده و عملیات وارد مرحله «لکهگیری» شده است. در این مرحله، تمرکز نیروهای عملیاتی بر خاموش کردن کامل کانونهای باقیمانده آتش و جلوگیری از شعلهور شدن مجدد آن قرار داشت.
ابعاد انسانی حادثه و اعلام عزای عمومی
با گذشت زمان و روشنتر شدن ابعاد حادثه، مشخص شد که انفجار بندر شهید رجایی تلفات انسانی قابل توجهی نیز به همراه داشته است. در پی جان باختن تعدادی از هموطنان، استاندار هرمزگان سه روز عزای عمومی در این استان اعلام کرد. شدت انفجار به حدی بود که علاوه بر تلفات انسانی، خسارات قابل توجهی به ساختمانها و خودروهای اطراف وارد شد. برخی سازهها تخریب شدند و شمار زیادی از خودروها آسیب دیدند. برای شناسایی قربانیان، پزشکی قانونی از بستگان درجه یک افراد مفقود درخواست کرد برای ارائه نمونه DNA مراجعه کنند تا از طریق تطبیق ژنتیکی، هویت پیکرهای کشفشده مشخص شود.
آمار نهایی تلفات و شناسایی قربانیان
در ابتدا، به دلیل پیچیدگی شرایط و جمعآوری اجزای پیکرها در کاورهای جداگانه، آمار اولیه تلفات حدود ۷۰ نفر اعلام شده بود. با این حال، رئیس کل دادگستری هرمزگان پس از انجام آزمایشهای دقیق ژنتیکی و تطبیق DNA، شفافسازیهای لازم را انجام داد. بر اساس این بررسیها مشخص شد که برخی از اجزای یافتشده متعلق به یک پیکر بودهاند.
پس از شناسایی ۴۶ پیکر و رفع ابهام در مورد افراد مفقود، ابتدا آمار جانباختگان ۵۷ نفر اعلام شد؛ اما با مشخص شدن وضعیت آخرین فرد مفقود شده، آمار نهایی قربانیان این حادثه به ۵۸ نفر رسید و تأکید شد که دیگر هیچ فرد مفقودی در این حادثه وجود ندارد.
آمار خسارات مالی
در بررسیهای اولیه مشخص شد که حادثه از یک کانتینر در اسکله شماره ۲۲ آغاز شده و سپس با انفجارهای متوالی گسترش یافته است. بر اساس گزارشهای اولیه، حدود ۱۵۰۰ نفر نیز در این حادثه مصدوم شدند. برآورد اولیه خسارات مالی حدود ۱۵۹ هزار میلیارد ریال اعلام شد که شامل موارد زیر است:
• خسارت به کانتینرها و تجهیزات بندری (حدود ۹۹ هزار و ۷۵۰ میلیارد ریال)
• پرداخت دیه قربانیان و هزینههای بازسازی زیرساختها
• آسیب به خودروها و هزینههای مربوط به اقدامات پدافند غیرعامل
بررسیهای کارشناسی و مقصران حادثه
با گذشت زمان، بررسی های تخصصی برای شناسایی عوامل اصلی حادثه آغاز شد. در شهریور سال گذشته (پنج ماه پس از انفجار)، قوه قضاییه اعلام کرد که در جریان یک بررسی کارشناسی گسترده، ۲۱ نهاد مسئول در بروز این حادثه شناخته شدهاند.
این بررسی با دقت بسیار بالا، بر اساس ۹۲ شاخص ارزیابی و در قالب گزارشی ۴۵ صفحهای انجام شد که شامل هشت بخش مختلف بود. کارشناسان در این فرآیند بیش از ۴۵۰۰ صفحه اسناد و مدارک را مورد تحلیل قرار دادند. نتایج نشان داد که عواملی نظیر نگهداری نامناسب مواد خطرناک، فقدان کنترلهای ایمنی کافی، ضعف در هماهنگی میان دستگاهها و غلبه ملاحظات اقتصادی بر الزامات ایمنی، از دلایل اصلی وقوع این فاجعه بودهاند.
در میان نهادهای معرفیشده در این گزارش، سازمان بنادر و دریانوردی، گمرک، وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان حفاظت محیط زیست و برخی شرکتهای خدمات بندری از جمله نهادهایی بودند که در بروز این حادثه مقصر شناخته شدند.
حمایتهای قضایی و بیمهای از آسیبدیدگان
در پی وقوع این حادثه، دستگاه قضایی نیز وارد عمل شد. دادستان کل کشور به دادستان استان هرمزگان دستور داد تا با دقت و سرعت ابعاد حادثه را بررسی کرده و در صورت احراز قصور یا سهلانگاری، با مقصران برخورد قانونی شود.
همچنین رئیس کل دادگستری هرمزگان اعلام کرد که شرکتهای بیمه با پرداخت دیه جانباختگان در مدت ۴۸ ساعت موافقت کردهاند تا بخشی از مشکلات خانوادههای داغدار سریعتر جبران شود.
نگاهی به فرجام یک فاجعه
این حادثه تنها یک انفجار ساده یا یک نقص فنی در زنجیره لجستیک نبود؛ این فاجعه، صدای تلخِ برخوردِ بیرحمانه «سودجویی اقتصادی» با «ارزش جان انسانها» بود. وقتی در گزارشهای کارشناسی، کلمه «ملاحظات اقتصادی» در کنار «ضعف ایمنی» قرار میگیرد، یعنی در جایی از این مسیر پرپیچوخم، بهای امنیت و آرامش خانوادهها، با ارقام و اعداد معامله شده است.
۵۸ جانباخته، تنها یک عدد در آمار رسمی نیستند؛ آنها ۵۸ داستان ناتمام، ۵۸ صندلی خالی دور میزهای صبحانه و ۵۸ قلب شکسته در خانههایی هستند که از آن روز به بعد، هرگز به حالت قبل بازنگشتند. اگرچه شناسایی ۲۱ نهاد مقصر و ارائه گزارشهای فنی، گامی به سوی عدالت است، اما حقیقت تلخ این است که هیچ گزارش ۴۵ صفحهای و هیچ جریمه مالی، نمیتواند جای خالی یک عزیز را پر کند یا اشکهای سوگواران را خشکاند.
این حادثه باید در حافظه جمعی ما بماند؛ نه به عنوان یک اتفاق گذرا، بلکه به عنوان درسی گرانبها که به ما یادآوری میکند: در معادلات زندگی و مدیریت، وقتی ایمنی و جان انسانها فدای سودآوری شود، تنها چیزی که باقی میماند، ویرانهای است که حتی با تمام گزارشهای کارشناسی، بازسازیشدنی نیست.
ارسال نظر