نان را سهمیه بندی کردند یا نه؟ وقتی مردم و مسئولان دو روایت متفاوت می شنوند، اعتماد عمومی چه می شود؟/ تحلیل روانشناسی خبر ترند
رکنا: اجرای طرح مدیریت خرید نان در چند استان، در روزهای اخیر با گزارش هایی درباره تعیین سقف خرید نان یارانه ای و افزایش قیمت خرید مازاد همراه شده است در حالی که برخی مسئولان می گویند مصرف عادی خانوارها محدود نمی شود. بر اساس گزارش های منتشرشده این طرح در استان هایی از جمله مرکزی، خوزستان و زنجان اجرا شده و در برخی مناطق، خرید بیش از الگوی تعیین شده ممکن است با نرخ آزاد محاسبه شود. در مقابل، مسئولان تأکید کرده اند نان مورد نیاز مصرف معمول خانوار تأمین خواهد شد. همین تفاوت میان تجربه مردم، گزارش رسانه ها و توضیحات رسمی، موضوع را به مسئله ای فراتر از قیمت نان تبدیل کرده است.
به گزارش گروه روانشناسی رکنا، وقتی موضوع خبر، نان است، جامعه با یک کالای معمولی روبرو نیست. نان برای بسیاری از خانواده ها بخشی ثابت و روزانه از سفره است کالایی که خرید آن به تصمیم های پیچیده و برنامه ریزی بلندمدت نیاز ندارد. به همین دلیل، هر تغییری در شیوه دسترسی به نان می تواند حساسیتی فراتر از یک تغییر اقتصادی ایجاد کند اما در خبرهای اخیر، عامل مهم دیگری نیز وجود دارد: مردم دقیقاً نمی دانند چه چیزی تغییر کرده، این تغییر در کدام مناطق اجرا می شود و آیا ممکن است در زندگی روزمره آنها اثر بگذارد یا نه.
ابهام درباره یک نیاز ضروری، از خود محدودیت اضطراب آورتر می شود
در روانشناسی اجتماعی، پیش بینی پذیری محیط یکی از عوامل مهم احساس امنیت است. وقتی فرد بداند چه مقدار می تواند خرید کند، چه قیمتی می پردازد و در صورت نیاز بیشتر چه اتفاقی می افتد، حتی ممکن است با یک قاعده محدودکننده کنار بیاید اما وقتی قواعد روشن نباشند یا توضیح های متفاوتی درباره آنها منتشر شود، ذهن ناچار است احتمال های مختلف را هم زمان در نظر بگیرد: آیا فردا نان گرانتر می شود؟ آیا باید امروز بیشتر بخرم؟ آیا سهمیه خانواده کافی خواهد بود؟
وقتی مردم احساس کنند دسترسی به یک کالای ضروری ممکن است در آینده دشوارتر شود، برخی ممکن است خرید خود را جلو بیندازند یا بیش از نیاز معمول تهیه کنند. این رفتار همیشه از طمع یا بی اعتمادی فردی ناشی نمی شود گاهی واکنشی برای کاهش خطر احتمالی است. فرد می کوشد با خرید بیشتر، بخشی از عدم اطمینان آینده را از بین ببرد.
اما اگر افراد زیادی هم زمان چنین تصمیمی بگیرند، خود رفتارهای احتیاطی می توانند صف و ازدحام ایجاد کنند و تصویری از کمبود بسازند تصویری که نگرانی دیگران را تشدید می کند. به این ترتیب، چرخه ای شکل می گیرد: خبر مبهم، نگرانی، خرید احتیاطی، ازدحام، مشاهده ازدحام و افزایش نگرانی.
این چرخه را نباید به مردم نسبت داد و آنان را مقصر دانست. مسئولیت اطلاع رسانی شفاف در طرحی که با نیاز روزانه مردم ارتباط دارد، بر عهده نهادهای اجراکننده است.
مسئله فقط اعتماد به خبر نیست اعتماد به قواعد زندگی است
وقتی یک خانواده نمی داند آیا الگوی خرید روزانه اش مشمول محدودیت می شود یا نه، مسئله از سطح اعتماد به یک خبر فراتر می رود. فرد ممکن است احساس کند حتی در ساده ترین بخش های زندگی نیز باید آماده تغییر ناگهانی باشد. چنین تجربه ای می تواند احساس کنترل بر زندگی را کاهش دهد.
در اینجا باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت: بی اعتمادی به شایعه و بی اعتمادی ناشی از تجربه واقعی ابهام. نمی توان هر نگرانی مردم را به شایعه پذیری یا خطای شناختی نسبت داد. اگر دستورالعمل ها روشن نباشند، نگرانی می تواند واکنشی قابل فهم به یک وضعیت مبهم باشد.
چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟
زیرا نان در این خبر فقط یک کالای اقتصادی نیست موضوعی است که مستقیماً با امنیت روزمره خانواده ها ارتباط دارد. اجرای سیاست های مرتبط با نیازهای ضروری، علاوه بر محاسبات اقتصادی، به اعتماد عمومی و کیفیت ارتباط نهادها با مردم وابسته است. اگر مردم پیش از اجرای تغییرات از قواعد مطلع نشوند، حتی سیاستی که هدف آن مدیریت مصرف است می تواند به تجربه ای از بی ثباتی و بی اعتمادی تبدیل شود.
پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان
جزئیات طرح باید به زبان روشن و یکسان اعلام شود: کدام استان ها مشمول آن هستند؟ سقف خرید چگونه محاسبه می شود؟ خرید مازاد با چه نرخی محاسبه خواهد شد؟ خانوارهای پرجمعیت، روستایی یا دارای شرایط خاص چگونه دیده می شوند؟ پاسخ این پرسش ها باید پیش از ایجاد صف و سردرگمی در اختیار مردم قرار گیرد، نه پس از شکل گیری نگرانی عمومی.
راهکار برای مردم
در شرایط انتشار خبرهای متناقض، تصمیم را بر اساس پیام های زنجیره ای و شایعات نگیرید. اطلاعیه های رسمی و توضیح های قابل استناد را دنبال کنید و از خرید بیش از نیاز صرفاً به دلیل ترس از کمبود خودداری کنید. با این حال، مطالبه توضیح روشن و پاسخگویی درباره نحوه اجرای طرح، حق مردم است.
تلنگر روانشناختی
آنچه مردم را مضطرب می کند، فقط احتمال کم شدن یک کالا نیست این است که ندانند فردا برای تأمین ساده ترین نیاز زندگی باید از چه قاعده ای پیروی کنند. امنیت روانی جامعه با وعده آرامش ساخته نمی شود با قواعد روشن، اطلاع رسانی به موقع و امکان پیش بینی زندگی روزمره شکل می گیرد.
-
فیلم / تهدید مجری صداوسیما علیه آمریکا: یا غرامت می دهید یا آنقدر ضربه می خورید تا نفت از زمین بیرون بزند
ارسال نظر