ممنوعیت حجاب باعث تنش ائتلاف جمهوری آذربایجان و ترکیه شد

به گزارش خبرگزاری رکنا، به گزارش خبرگزاری رکنا، میدل ایست آی نوشت که با وجود پیوندهای تاریخی، فرهنگی، قومی و مذهبی میان ترکیه و جمهوری آذربایجان و همکاری‌های گسترده اقتصادی و دفاعی دو کشور، روابط آنکارا و باکو در پی اختلاف بر سر ممنوعیت حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان با تنش تازه‌ای روبه‌رو شده است.

این رسانه با اشاره به اعلام قراردادهای دفاعی به ارزش ۵۰۰ میلیون دلار میان دو کشور در باکو، تأکید کرد که روابط ترکیه و جمهوری آذربایجان در سال‌های اخیر بر پایه همکاری‌های اقتصادی و امنیتی گسترش یافته است. دو کشور همچنین پس از امضای بیانیه شوشا در سال ۲۰۲۱، بر تعهد خود به حمایت متقابل در حوزه دفاعی تأکید کرده بودند.

با این حال، اعمال ممنوعیت استفاده از حجاب در مدارس ابتدایی و متوسطه جمهوری آذربایجان و انتقادهای مطرح‌شده در ترکیه، زمینه‌ساز اختلافی سیاسی شد که به گزارش‌های انتقادی رسانه‌های نزدیک به دولت باکو علیه حزب عدالت و توسعه و هاکان فیدان گسترش یافت.

اتهام‌زنی علیه وزیر خارجه ترکیه

بر اساس این گزارش، وب‌سایت قفقازاینفو که به ریاست‌جمهوری جمهوری آذربایجان نزدیک توصیف شده است، سفر فیدان به باکو را به ادعاهایی درباره فعالیت نهادهای وابسته به ترکیه مرتبط کرد و مدعی شد این نهادها در پی ایجاد هرج‌ومرج و سازمان‌دهی کودتا در جمهوری آذربایجان هستند.

این وب‌سایت همچنین ادعا کرد اطلاعاتی درباره صدور دستورالعمل‌هایی از سوی فیدان در جریان سفرش وجود دارد. پس از آنکه سفارت ترکیه این اتهامات را به‌شدت رد کرد، گزارش مذکور حذف و سپس بدون بخش‌های مربوط به وزیر خارجه ترکیه بازنشر شد.

میدل ایست آی به نقل از چند مقام و منبع آگاه گزارش داد که حملات رسانه‌ای علیه ترکیه و فیدان با دستور مقام‌های ارشد جمهوری آذربایجان صورت گرفته است؛ ادعایی که در گزارش این رسانه به منابع مطلع نسبت داده شده است.

تنش‌ها پس از آن افزایش یافت که اوکتای سارال، مشاور ریاست‌جمهوری ترکیه، در شبکه‌های اجتماعی از باکو خواست ممنوعیت حجاب را لغو کند. لیلا شاهین اوستا، نایب‌رئیس حزب عدالت و توسعه ترکیه، نیز از این تصمیم انتقاد کرد. این مواضع با واکنش تند حزب حاکم جمهوری آذربایجان، حزب آذربایجان نوین، مواجه شد؛ حزبی که به آنکارا هشدار داد در پی اعمال سلطه بر جهان اسلام نباشد.

اختلاف بر سر اظهارات اردوغان

در ادامه گزارش آمده است که اختلاف دو کشور تا حدی به سخنرانی رجب طیب اردوغان در سازمان ملل بازمی‌گردد؛ سخنرانی‌ای که در آن رئیس‌جمهور ترکیه از کشورهایی انتقاد کرد که با ایجاد محدودیت برای آموزش دختران مسلمان، مانع تحصیل آنان می‌شوند.

منابع آذربایجانی این اظهارات را مرتبط با سیاست‌های باکو دانستند، اما آنکارا تأکید کرد که منظور اردوغان کشورهای اروپایی بوده‌اند، نه جمهوری آذربایجان.

اظهارات بعدی اردوغان درباره وضعیت آموزش کودکان در ترکیه و ضرورت پایان یافتن محدودیت‌های مرتبط با پوشش نیز در باکو به‌عنوان انتقادی غیرمستقیم از سیاست‌های این کشور تفسیر شد.

هم‌زمان، بنا بر گزارش میدل ایست آی، مقام‌های جمهوری آذربایجان از آنکارا خواستند اوکتای سارال را از سمت رسمی خود برکنار کند و با مفسرانی که در شبکه‌های اجتماعی به الهام علی‌اف توهین کرده بودند، برخورد قانونی صورت گیرد. دولت ترکیه شماری از حساب‌های کاربری مورد اعتراض را مسدود کرد، اما اقدام دیگری در این زمینه گزارش نشده است.

موج گزارش‌های ضد حزب عدالت و توسعه

پس از تشدید اختلاف‌ها، چند رسانه آذربایجانی گزارش‌هایی علیه حزب عدالت و توسعه منتشر کردند و این حزب را به تلاش برای گسترش ایدئولوژی اسلام‌گرایانه خود در منطقه متهم کردند.

قفقازاینفو مدعی شد سازمان‌های غیردولتی وابسته به ترکیه و حتی سازمان اطلاعات این کشور ممکن است برای تأثیرگذاری بر سیاست داخلی جمهوری آذربایجان فعالیت کنند. رسانه‌های دیگری از جمله پابلیکا و موساوات نیز حزب عدالت و توسعه را به صدور ایدئولوژی اسلام‌گرایانه و مداخله در امور کشورهای دیگر متهم کردند.

در همین حال، برخی رسانه‌ها سیاست منطقه‌ای ترکیه را نوعثمانی‌گرایانه توصیف کردند و مدعی شدند آنکارا با باکو به‌عنوان شریکی برابر رفتار نمی‌کند. به نوشته میدل ایست آی، یک منبع آذربایجانی گفته است که هدف از این فضاسازی رسانه‌ای، تأکید بر استقلال سیاسی جمهوری آذربایجان و رد تصور قرار داشتن این کشور در حوزه نفوذ ترکیه بوده است.

تلاش آنکارا برای مهار بحران

این اختلاف در شرایطی ادامه دارد که مقام‌های ترکیه برای جلوگیری از گسترش بحران تلاش می‌کنند. بر اساس گزارش، برخی مقام‌های ترکیه‌ای تأکید کرده‌اند که اظهارات انتقادی مطرح‌شده از سوی افراد نزدیک به دولت، لزوماً بیانگر موضع رسمی اردوغان نیست.

غیبت اردوغان در هفتمین اجلاس کنفرانس تعامل و اقدامات اعتمادساز در آسیا نیز به نارضایتی باکو انجامید. این تصمیم با هدف خودداری از حضور در یک محل مشترک با اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، اتخاذ شد، اما در جمهوری آذربایجان بی‌اعتنایی به علی‌اف تلقی شد.

میدل ایست آی در پایان گزارش خود نوشت که هنوز مشخص نیست علی‌اف در نشست آتی کشورهای ترک در ترکیه شرکت خواهد کرد یا خیر. در مقابل، یک مقام ترکیه‌ای تأکید کرده است که آنکارا به خویشتن‌داری ادامه می‌دهد و اجازه نخواهد داد اختلاف‌های کنونی به ائتلاف راهبردی دو کشور آسیب جدی وارد کند.