مادر همه بمب ها را بیشتر بشناسید/ چرا نام یک سلاح می تواند پیش از شلیک، ذهن مردم را درگیر جنگ کند؟ / تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، عبارت مادر همه بمب ها به بمب آمریکایی GBU-43/B اشاره دارد که با نام MOAB شناخته می شود. این سلاح یک بمب متعارف بسیار بزرگ است و نباید آن را با سلاح هسته ای یکسان دانست. نام رسانه ای آن از گذشته توجه زیادی جلب کرده و اکنون دوباره در بحث های مرتبط با تهدیدهای نظامی مطرح شده است.

با این حال، افزایش جست و جو درباره نام یک سلاح به معنای تصمیم قطعی برای استفاده از آن نیست. برای اثبات چنین ادعایی باید به اعلام رسمی، شواهد معتبر و گزارش های مستقل استناد کرد. پرسش اصلی این گزارش نه پیش بینی اقدام نظامی، بلکه بررسی تاثیر روانی زبان تهدیدآمیز بر مخاطبان است.

چرا نام سلاح بر احساس خطر تاثیر می گذارد؟

پل اسلوویک، روانشناس و پژوهشگر شناخته شده ادراک خطر،ثابت کرد انسان خطرها را فقط بر اساس احتمال آماری ارزیابی نمی کند. میزان ترس، ناشناخته بودن تهدید و تصور پیامدهای فاجعه بار نیز بر قضاوت او اثر می گذارد.

نامی مانند مادر همه بمب ها از نظر زبانی تصویری از قدرت بی حد و مرز می سازد. ممکن است مخاطب پیش از آنکه درباره مشخصات واقعی سلاح اطلاعاتی به دست آورد، واکنشی هیجانی نشان دهد. البته این واکنش در همه افراد یکسان نیست و به تجربه های قبلی، میزان آگاهی و شرایط زندگی بستگی دارد.

وقتی یک احتمال بزرگ تر از واقعیت احساس می شود

درباره میانبرهای ذهنی در قضاوت پژوهش  های متعددی شده است  یکی از این میانبرها، تکیه بر نمونه هایی است که به آسانی به ذهن می آیند. وقتی نام یک سلاح بارها همراه با تصاویر انفجار و تیترهای هیجان انگیز تکرار می شود، تصور استفاده از آن ممکن است در ذهن مخاطب دسترس پذیرتر شود. این مسئله می تواند بر برداشت فرد از احتمال وقوع حادثه اثر بگذارد، اما ثابت نمی کند هر مخاطبی دچار اضطراب خواهد شد.

جنگ روانی یا اطلاع رسانی خبری؟

هر خبر نگران کننده ای لزوما عملیات جنگ روانی نیست. برای نسبت دادن یک پیام به کارزار سازمان یافته جنگ روانی باید درباره منبع، هدف، هماهنگی انتشار و شواهد مربوط به قصد اثرگذاری بررسی مستقل انجام شود.

با این حال، رسانه ها حتی بدون چنین قصدی می توانند از طریق تکرار بی زمینه تهدیدها، بر نگرانی عمومی بیفزایند. تفاوت مهم میان اطلاع رسانی مسئولانه و هراس آفرینی در این است که خبر دقیق، اطلاعات قابل بررسی و حدود دانسته ها را روشن می کند؛ در حالی که محتوای هراس آور معمولا بر احتمال های نامشخص و تصاویر تکان دهنده تکیه دارد.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

زیرا در فضای پرتنش، سلامت روان مردم فقط تحت تاثیر رویدادهای واقعی قرار نمی گیرد؛ شیوه روایت رویدادها نیز اهمیت دارد. کودکان، سالمندان و افرادی که تجربه آسیب زا داشته اند ممکن است نسبت به خبرهای تهدیدآمیز حساسیت بیشتری نشان دهند. پرداختن علمی به این مسئله کمک می کند میان آگاهی از خطر و گرفتار شدن در چرخه ترس تفاوت بگذاریم.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

اطلاع رسانی امنیتی باید دقیق، به موقع و فاقد بزرگ نمایی باشد. سکوت طولانی در برابر شایعات یا انتشار پیام های متناقض می تواند زمینه گسترش برداشت های نادرست را فراهم کند. رسانه ها نیز باید میان مشخصات فنی سلاح، اظهارات سیاسی و وقوع واقعی یک عملیات تمایز روشن بگذارند.

راهکار برای خانواده ها

بهتر است خبرهای نظامی از چند منبع معتبر بررسی شوند و زمان مشخصی برای پیگیری آنها در نظر گرفته شود. تماشای مکرر تصاویر خشونت بار، به ویژه در حضور کودکان، ضرورتی ندارد. اگر کودک درباره احتمال جنگ سوال می کند، پاسخ باید متناسب با سن او، روشن و بدون وعده قطعی درباره آینده باشد. حفظ برنامه روزمره و گفت و گو درباره احساسات می تواند کمک کننده باشد.

تلنگر روانشناختی

گاهی یک نام ترسناک پیش از آنکه حادثه ای رخ دهد، در ذهن مردم تصویری از فاجعه می سازد. وظیفه رسانه مسئول این نیست که خطر را پنهان کند؛ وظیفه اش آن است که اجازه ندهد فاصله میان آنچه می دانیم و آنچه تصور می کنیم، با ترس پر شود.