۶.۵ میلیون ایرانی روی خط مرگ خانه ساختند / رویه نگران‌کننده شهرنشینی در افق ۱۴۱۵ / تهدید زلزله برای ۴۰ میلیون کلان‌شهرنشین

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، در حالی که توسعه شهری در ایران بی محابا پیش می رود، یافته های علمی نشان می دهد بخش قابل توجهی از سکونتگاه های انسانی در کشور مستقیما بر روی حریم گسل های فعال بنا شده اند. دکتر مهدی زارع، استاد تمام زمین شناسی با هشدار نسبت به تداوم این روند در افق سال ۱۴۱۵ می گوید اگر فکری به حال تغییر سیاست های کاربری زمین نشود، میلیون ها نفر در کلانشهرهای ایران با خطر مستقیم گسیختگی زمین در هنگام زلزله های احتمالی روبرو خواهند بود.

ساخت و ساز در حریم گسل های فعال، دیگر یک تهدید تئوریک نیست؛ بلکه واقعیتی است که هم اکنون در پهنه جغرافیایی ایران در حال وقوع است. دکتر مهدی زارع، استاد تمام زمین شناسی، در گفت و گو با رکنا با تاکید بر اینکه سکونتگاه های انسانی در ایران به طور سیستماتیک در حریم گسل های فعال گسترش یافته اند، تصریح کرد: مطالعه میدانی بر روی گسل پیشوا در جنوب شرق تهران نشان می دهد که بخشی از خانه های این شهر دقیقا بر روی گسل ساخته شده اند. این در حالی است که استانداردهای جهانی تعیین حریم گسلش، از جمله کدهای بین المللی ساختمان، در هیچ یک از سازه های موجود در پیشوا و عملا در کل استان تهران رعایت نشده است.

وی با اشاره به وضعیت شهر تبریز به عنوان نمونه ای شاخص افزود: بر پایه داده های دیرینه لرزه شناسی، گسل شمال تبریز از سال ۱۷۸۰ میلادی تاکنون زلزله مهمی با گسیختگی سطحی نداشته که این می تواند نشانه ای از تجمع تنش و احتمال رویدادهای خطرناک در آینده باشد. متاسفانه ساخت و ساز در شهرک هایی مانند باغمیشه، ولی امر، یوسف آباد و ارم فراتر از حریم های ایمن رفته است.

دکتر زارع با انتقاد از وضعیت برج سازی ها در تبریز گفت: در فاز یک شهرک باغمیشه، ساختمان های بلندمرتبه و برج ها مستقیما روی پهنه گسله احداث شده اند و حتی دکل های فشار قوی برق نیز در حریم گسیختگی قرار گرفته اند.

این استاد دانشگاه با تحلیل سه عامل تمرکز جمعیت، گسترش بی رویه شهرنشینی و توسعه در حریم گسل ها اظهار داشت: علاوه بر خطر گسیختگی مستقیم، پدیده جهت پذیری در حوزه نزدیک گسل که می تواند به جنبش های شدید با پریود بلند منجر شود، در کنار ناپایداری دامنه ای در نهشته های مارنی و رسی، خطرات را دوچندان کرده است.

وی افزود: شکاف میان استانداردهای جهانی و رویه های جاری در ایران، یکی از موانع اصلی کاهش ریسک است. تعیین حریم گسل در کشور ما عمدتا بر پایه مشاهدات سنتی است، در حالی که در دنیا از تلفیق داده های لرزه زمین ساختی و مباحث ژئوتکنیکی دقیق استفاده می شود.

دکتر زارع با استناد به پیش بینی های جمعیتی عنوان کرد: بر اساس برآوردهای آماری، جمعیت ایران در سال ۱۴۱۵ به حدود ۹۵ میلیون نفر می رسد. با تداوم الگوی فعلی شهرنشینی، تخمین زده می شود که حدود ۴۰ میلیون نفر از این جمعیت در شهرهای بزرگ و حدود ۶.۵ میلیون نفر دقیقا بر روی گسل های فعال ساکن خواهند بود.

وی در ادامه با ترسیم سناریوی وقوع یک زلزله با بزرگای ۷ در فاصله کمتر از ۵۰ کیلومتری مراکز استان های بزرگ توضیح داد که کل جمعیت کلانشهر تهران در افق ۱۴۱۵، که احتمالا از ۱۵ میلیون نفر فراتر می رود، در معرض اثرات حوزه نزدیک گسل قرار خواهد گرفت. همچنین در مشهد، جمعیت ۵ میلیونی مشهد و حومه در صورت وقوع زلزله در نزدیکی گسل های توس و مشهد چناران، با خطر بالای گسیختگی سطحی مواجه می شوند. در تبریز نیز جمعیت ۲ میلیونی ساکن در حریم گسل های فعال، بالاترین سطح خطر را تجربه خواهند کرد.

دکتر مهدی زارع در پایان خاطرنشان کرد: در سناریوی وقوع زمین لرزه ای با بزرگای ۷ در فاصله کمتر از ۵۰ کیلومتری مراکز استان های بزرگ، حداقل ۲۰ تا ۲۵ میلیون نفر از جمعیت ایران در معرض اثرات مستقیم و ویرانگر حوزه نزدیک گسل قرار می گیرند. این عدد تنها جمعیت ساکن در حریم مستقیم را شامل می شود و اگر پهنه های با شدت لرزه ای بالا را نیز در نظر بگیریم، این رقم به مراتب فراتر می رود. وی افزود: بدون بازنگری فوری در سیاست های کاربری زمین و توقف ساخت و ساز در پهنه های پرخطر، زلزله های متوسط تا شدید در آینده، به فاجعه ای انسانی و اقتصادی بدل خواهند شد.