پژوهش تازه در سالگرد ۱۱ سپتامبر؛ چرا بعضی زخم های جنگ در محله زندگی ما دوباره باز می شوند؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، یک پژوهش تازه درباره افرادی که در پیامدهای حملات ۱۱ سپتامبر حضور داشتند، سوال متفاوتی مطرح می کند: اگر محیطی که فرد سال ها بعد در آن زندگی می کند نیز در ادامه داستان تروما نقش داشته باشد چه؟ پژوهشگران اطلاعات ۱۸٬۷۳۴ نفر از اعضای برنامه سلامت مرکز تجارت جهانی را بررسی کردند. تمرکز آن ها فقط بر گذشته افراد نبود؛ آن ها به محیط فعلی زندگی نیز نگاه کردند و مجموعه ای از فشارهای محیطی، از جمله آلودگی هوا، گرما و محرومیت محله را در کنار نشانه های PTSD و وضعیت جسمانی قرار دادند. نتیجه قابل توجه بود: قرار گرفتن در معرض ترکیبی نامطلوب تر از این عوامل محیطی با نشانه های بیشتر PTSD و وضعیت جسمانی نامطلوب تر ارتباط داشت. این نتیجه به معنای آن نیست که آلودگی هوا باعث PTSD می شود یا  زندگی در محله محروم مانع درمان تروماست. مطالعه مشاهده ای است و چنین رابطه علت و معلولی را اثبات نمی کند. تفاوت های اجتماعی، اقتصادی، پزشکی و رفتاری فراوانی می توانند هم بر محل زندگی و هم بر سلامت افراد اثر بگذارند اما یافته پژوهش دریچه مهمتری باز می کند: شاید برای فهم تروما کافی نباشد فقط بپرسیم: چه اتفاقی برای این فرد افتاده است؟ باید بپرسیم :این فرد اکنون در چه محیطی تلاش می کند از آن اتفاق عبور کند؟

تروما فقط در حافظه زندگی نمی کند

فرض کنید دو نفر تجربه آسیب زای مشابهی داشته اند. یکی شب ها در محیط نسبتا آرامی می خوابد، به فضای سبز دسترسی دارد، از نظر مالی امنیت بیشتری احساس می کند و محیط زندگی اش قابل پیش بینی است. دیگری در محله ای پر سر و صدا زندگی می کند، با گرمای شدید، آلودگی، فشار مالی و ناامنی محیطی بیشتری مواجه است.

حتی اگر شدت اولیه تروما در این دو نفر مشابه باشد، شرایطی که مغز و بدن آن ها هر روز با آن مواجه می شود یکسان نیست. این مسئله ما را به مفهومی مهم می رساند: بار تجمعی استرس.

سیستم استرس بدن برای واکنش موقت طراحی شده است. خطری رخ می دهد، بدن بسیج می شود و بعد از رفع خطر باید فرصت بازگشت پیدا کند. اما وقتی عوامل استرس زا مرتب تکرار شوند، این بازگشت دشوارتر می شود. برای فردی که پیش از این یک تروما را پشت سر گذاشته، محیطی پر از فشارهای کوچک و بزرگ ممکن است فرصت بازیابی را محدود کند.

نکته ظریف همین جاست: لازم نیست هر عامل محیطی به تنهایی تروما باشد. مجموعه ای از فشارهای نسبتا کوچک می تواند شرایطی ایجاد کند که بدن کمتر احساس امنیت و بازیابی کند.

تلنگر روانشناسی : بودجه بازیابی را جدی بگیریم

دکتر مریم سامانی – روانشناس بالینی و استاد دانشگاه می گوید: از منظر روانشناسی می توان برای فهم کاربردی این یافته از مفهوم بودجه بازیابی استفاده کرد. ما معمولا ظرفیت روانی انسان را فقط هنگام مواجهه با استرس می سنجیم، در حالی که بخش مهم تر ماجرا این است که فرد بین دو فشار چقدر امکان بازیابی دارد. انسانی که خواب، سکوت، امنیت، حمایت اجتماعی و امکان فاصله گرفتن از محرک های تنش زا دارد، بودجه بیشتری برای بازیابی در اختیار دارد. اما وقتی محیط دائما بخشی از این بودجه را مصرف می کند، حتی فشارهایی که برای دیگران کوچک اند ممکن است برای فرد دارای سابقه تروما سنگین تر شوند.

این نگاه یک تغییر مهم ایجاد می کند. بجای اینکه فقط بپرسیم :چطور تحمل ات را بیشتر کنیم؟، می توان پرسید: چه چیزهایی هر روز بی دلیل بودجه بازیابی تو را خرج می کنند؟

ممکن است پاسخ همیشه یک مسئله بزرگ روانشناختی نباشد. بی خوابی، رفت و آمد فرساینده، سر و صدای دائمی، نبود حریم شخصی، تنش مداوم در خانه یا حتی نداشتن زمانی در روز که فرد واقعا احساس امنیت کند، می توانند بخشی از این بودجه را مصرف کنند. این البته به معنای آن نیست که با تغییر محیط می توان PTSD را درمان کرد. درمان های مبتنی بر شواهد همچنان جایگاه اصلی خود را دارند. پیام کاربردی پژوهش چیز دیگری است: بازیابی روانی در خلا اتفاق نمی افتد.

به همین دلیل سوال :چرا هنوز نتوانستی از آن اتفاق عبور کنی؟، اساسا سوال ناقصی است.

گذشته مهم است؛ اما محیط امروز نیز می تواند تعیین کند بدن چند بار در روز فرصت دارد پیام ساده ای دریافت کند: الان خطری نیست.

بخشی از بهبود، دقیقا از بیشتر کردن همین لحظات آغاز می شود.

مبنای علمی: مطالعه طولی روی ۱۸٬۷۳۴ نفر از پاسخ دهندگان مرتبط با مرکز تجارت جهانی، منتشر شده در Nature Communications، ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶. DOI: 10.1038/s41467-026-77401-7