۱ میلیون تومان؛ چرا ارزش آن دیگر مثل قبل نیست؟

طرح کالابرگ با هدف انتقال مستقیم قدرت خرید به مردم، جایگزینی برای پرداخت یارانه در ابتدای زنجیره تولید بود. اما اکنون، چند ماه پس از آغاز اجرای این برنامه، پرسشی مهم باقی مانده است: آیا اعتبار کالابرگ توانسته با رشد قیمتی بازار هماهنگ شود یا همچنان بازار از سیاست حمایتی جلوتر است؟

نگاهی به قیمت اقلام اساسی سبد کالابرگ نشان می دهد که همان اعتباری که در سال ۱۴۰۴ معادل یک میلیون تومان بود و برای خرید نیازهای پایه خانواده اختصاص یافت، اکنون دیگر قدرت خرید مشابه گذشته را ندارد. به طور دقیق تر، بررسی هزینه های مرداد ۱۴۰۵ نشان می دهد که تهیه همان سبد پایه، اکنون به حدود یک میلیون و ۶۰۰ تا یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان هزینه نیاز دارد.

بنابراین، یک خانواده که پیش تر با یک میلیون تومان می توانست اقلام مورد نیاز خود را خریداری کند، حالا برای همان سبد غذایی باید حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان بیشتر بپردازد.

رشد اعتبار کالابرگ؛ حرکت کند در برابر تورم

بحث هایی درباره افزایش حدود ۲۳ تا ۲۵ درصدی اعتبار کالابرگ مطرح شده است، که می تواند فشار اقتصادی وارد بر خانوارها را تا حدی کاهش دهد. اما این افزایش همچنان فاصله زیادی با رشد قیمت کالاهای اساسی دارد.

اقدامات اخیر دولت در مورد افزایش اعتبار نشان می دهد که اعتبار یک میلیون تومانی به حدود یک میلیون و ۲۳۰ تا یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان خواهد رسید. اما بررسی داده های مرکز آمار ایران نشان می دهد تورم سالانه در تیرماه ۱۴۰۵ به ۶۶ درصد و تورم نقطه به نقطه به ۸۷.۹ درصد رسیده است. بنابراین حتی افزایش ۲۵ درصدی اعتبار نیز نمی تواند سرعت افزایش هزینه های زندگی را جبران کند.

تغییر قدرت خرید؛ کالابرگ همچنان عقب تر از بازار

در نخستین ماه های اجرای طرح کالابرگ، توان این اعتبار در تامین یک سبد غذایی کامل برای خانواده ها زیر سوال بود. حالا وضعیت تغییر کرده و قیمت کالاهای اصلی مانند برنج، گوشت، لبنیات، مرغ، روغن و حبوبات افزایش قابل توجهی کرده است. همین تغییرات باعث شده که اعتبار کالابرگ از نظر عددی پس از افزایش بزرگ شود، اما قدرت واقعی خرید آن کوچک تر شود.

افزایش قیمت ها از دی ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵

نگاهی به هزینه های بازار از دی ماه ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵ نشان می دهد که کالاهای اساسی مشمول کالابرگ در این مدت با رشد قیمت های قابل توجهی مواجه بوده اند. این موضوع نشان دهنده عدم هماهنگی میان سرعت افزایش اعتبار و سرعت تورم است.

محدودیت انتخاب خانوار در سبد کالابرگ

اگر اعتبار حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومانی را برای خرید یک سبد حداقلی در نظر بگیریم، خانواده ها مجبورند میان حجم خرید و تنوع کالا یکی را انتخاب کنند. این اعتبار امکان خرید کالاهایی مانند مقدار محدود برنج، یک بطری روغن، چند قلم لبنیات، مرغ، تخم مرغ، برخی حبوبات و کالای پایه مانند قند و شکر را فراهم می کند، اما دیگر امکان تهیه گوشت قرمز یا سهم بیشتری از اقلام ضروری وجود ندارد.

به عبارت دیگر، یک خانواده با این اعتبار تنها می تواند بخش کوچکی از نیازهای خود را تامین کند و در صورت انتخاب گوشت قرمز یا بیشتر کردن سهم پروتئین در سبد غذایی، باید از سایر اقلام مانند لبنیات یا روغن صرف نظر کند.

مشکلات تازه کالابرگ؛ محدودیت در پذیرش

چالش های طرح کالابرگ تنها به کاهش قدرت خرید محدود نمی شود. در هفته های اخیر، مشکلاتی در شبکه پذیرندگان این طرح مشاهده شده است. به دلیل تأخیر در تسویه مطالبات فروشندگان، برخی فروشندگان انگیزه کمتری برای همکاری با این طرح دارند.

حتی گزارش هایی درباره توقف پذیرش کالابرگ در مراکز خرید میوه و تره بار منتشر شده است. مشکلات تسویه مالی و مالیاتی جزو دلایل اصلی کاهش انگیزه پذیرندگان محسوب می شود.

در نتیجه، تناقضی شکل گرفته: خانوارها دارای اعتبار هستند، اما امکان استفاده از آن در همه نقاط وجود ندارد.

راهکارهای پیشنهادی برای بهبود وضعیت

افزایش ساده اعتبار کالابرگ به تنهایی نمی تواند مشکلات این طرح را حل کند. تجربیات گذشته نشان داده است که اجرای موثر نیازمند اقدامات همه جانبه است:

• اعتبار حمایتی باید به خانواده هایی برسد که بیشترین آسیب را از تورم متحمل شده اند.
• شبکه فروشندگان و عرضه کالا در این طرح باید تقویت و پایدار شود.
• تسویه مالی منظم با فروشندگان ضروری است تا انگیزه پذیرش کالابرگ کاهش نیابد.

جمع بندی؛ کاهش تاثیر حمایتی کالابرگ

هرچند طرح کالابرگ به دنبال جبران شکاف ناشی از حذف ارز ترجیحی بود، اما نرخ بالای تورم نشان می دهد که هزینه های خانوار بسیار فراتر از نرخ افزایش اعتبار حمایتی رشد کرده اند. اگر اعتبار کالابرگ به مبلغ یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان افزایش یابد، همچنان ۳۰۰ تا ۴۵۰ هزار تومان کسری برای خرید همان سبد پایه وجود خواهد داشت.

پرسش اصلی اکنون این است: آیا سیاست های حمایتی می توانند با سرعت رشد بازار هماهنگ شوند یا حمایت ها همچنان از افزایش هزینه های زندگی عقب خواهند ماند؟ به نظر می رسد، کالابرگ از نظر عددی بزرگ تر شده است، اما سفره خانوار نه تنها بزرگ تر نشده بلکه کوچک تر هم شده است.