بحران ناترازی بنزین؛ چالش جدید اقتصاد ایران

به گفته کارشناسان، موضوع ناترازی بنزین در کشور تنها به فاصله میان تولید و مصرف محدود نمی شود و از عوامل مختلفی نظیر افزایش مصرف، فرسودگی و بهره وری پایین ناوگان، توسعه نیافتگی حمل ونقل عمومی و شیوه توزیع یارانه نیز تاثیر می پذیرد. این یارانه ها عمدتاً به خودروها اختصاص داده می شود تا افراد. در چنین شرایطی، تصمیم گیری درباره بنزین نه تنها پیامدهای اقتصادی، بلکه بازتاب های اجتماعی و سیاسی گسترده ای خواهد داشت.

آمارها نشان می دهند که مقدار مصرف روزانه بنزین در کشور حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که ظرفیت تولید پالایشگاه ها در حدود ۱۱۲ میلیون لیتر می باشد. برای جبران این فاصله، از روش هایی مانند تبدیل محصولات پتروشیمی به بنزین، استفاده از ذخایر و واردات استفاده می شود. ادامه این روند می تواند مشکلاتی نظیر افزایش آلودگی هوا، فشار بیشتر بر منابع ارزی کشور و کاهش فرصت های صادراتی محصولات پتروشیمی را به همراه داشته باشد. در نهایت، هزینه های ارزی برای تامین سوخت، نیاز سایر بخش ها را به ارز افزایش می دهد.

سناریوهای پیشنهادی برای مدیریت ناترازی بنزین

سقا اصفهانی، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان مدیریت انرژی، در رسانه ها اعلام کرده که سه سناریو برای حل این مشکل مطرح شده است. این سناریوها شامل عرضه سوخت متناسب با تولید روزانه و بدون تغییر قیمت، سهمیه بندی بر مبنای خودرو و فروش سوخت مازاد با قیمت غیر یارانه ای، و اختصاص بخش دیگری از بنزین به حمل ونقل عمومی همراه با توزیع میان افراد است.

در نظرسنجی صورت گرفته توسط سقاب اصفهانی، اکثر مشارکت کنندگان (۴۸ درصد) رای به سناریوی اختصاص سهمیه بنزین ۱۵۰۰ تومانی به هر کد ملی دادند، در حالی که ۳۷ درصد از شرکت کنندگان عرضه سوخت با نرخ آزاد (۸۷ هزار تومان) را ترجیح دادند و تنها ۱۵ درصد به گزینه ادامه وضعیت فعلی و خاموشی پمپ ها رای دادند.

هشدار نمانیدگان مجلس نسبت به تبعات افزایش قیمت

درباره آثار احتمالی افزایش قیمت بنزین، نمایندگان مجلس نیز به دولت هشدار داده اند. حسینعلی حاجی دلیگانی، نماینده شاهین شهر، از خطر افزایش هزینه های زندگی و پیامدهای تورمی چنین تصمیمی سخن گفت. حسن نتاج، نماینده بابل نیز، با توجه به شرایط اقتصادی مردم، مخالفت خود را با افزایش قیمت بنزین اعلام کرد.

علی نیکزاد، نایب رئیس مجلس، در جلسه ای با اشاره به توضیحات رئیس سازمان برنامه و بودجه، تاکید کرد که تغییر سهمیه بنزین به عنوان راه حل اصلی مدنظر آمده است و افزایش قیمت بنزین در حال حاضر منتفی شده است.

سیاست های مقابله با مصرف بالای انرژی

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در نشستی خبری اظهار داشت که روزانه حجم بالایی از انرژی کشور به انواع سوخت تبدیل می شود و لزوم اقدامات جدی برای مدیریت این مصرف احساس می شود. از طرفی طرح هایی نظیر توسعه استفاده از سوخت های جایگزین مانند «سی.ان.جی» در دستور کار دولت قرار دارد که هدف آن کاهش مصرف بنزین است.

کارشناسان معتقدند که مسئله ناترازی بنزین بسیار پیچیده تر از آن است که بتوان تنها با تغییر قیمت آن را حل کرد. مصرف سوخت در خودروهای داخلی نسبت به استانداردهای جهانی بالاتر است و بسیاری از خودروهای موجود نیز فرسوده هستند که موجب افزایش مصرف سوخت شده است. با تورم و افت قدرت خرید مردم، امکان نوسازی خودروهای فرسوده نیز محدود شده است.

لزوم راهکارهای غیرقیمتی برای مدیریت ناترازی

یکی از مسئولان کمیسیون صنایع و معادن مجلس تاکید کرد که افزایش قیمت بنزین نمی تواند راه حل مناسبی برای وضعیت فعلی باشد. وی گفت معیشت مردم تحت فشار اقتصادی و تورمی است و چنین رویکردی جز ایجاد موجی جدید از افزایش قیمت ها نتیجه نخواهد داشت. این مسئول همچنین به اهمیت راه های غیرقیمتی نظیر افزایش تولید بنزین، ارتقا بهره وری پالایشگاه ها و برنامه ریزی برای کاهش و مدیریت مصرف اشاره کرد.

رحیم زارع نیز بیان کرد که تمرکز بر افزایش قیمت بنزین به عنوان تنها راهکار مدیریتی یک نگرش نادرست است. وی تاکید کرد که به جای این راهکار ساده، باید به اصلاح ساختار مصرف انرژی و توسعه حمل ونقل عمومی توجه شود. زارع همچنین با بیان تاثیرات اقتصادی و تورمی تصمیمات مرتبط با قیمت بنزین گفت که دولت باید رویکرد بلندمدت تری اتخاذ کند.