بحران اعتماد در نظام سلامت؛ «زیرمیزی» فراتر از یک مبلغ اضافی

 به گزارش رکنا ؛ سلامت یکی از حوزه‌هایی است که رابطه مستقیم با اعتماد عمومی دارد؛ بیمار زمانی که برای دریافت خدمات درمانی به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه می‌کند، انتظار دارد فرآیند درمان بر اساس قوانین مشخص، تعرفه‌های مصوب و بدون تحمیل هزینه‌های خارج از چارچوب انجام شود.

با این حال، موضوع دریافت مبالغ خارج از تعرفه رسمی درمان که در افکار عمومی با عنوان «زیرمیزی» شناخته می‌شود، سال‌هاست یکی از گلایه‌های مطرح‌شده از سوی برخی بیماران و خانواده‌ها است؛ موضوعی که به گفته نمایندگان مجلس، اگرچه مربوط به بخش محدودی از جامعه پزشکی است، اما به دلیل ارتباط مستقیم با حقوق مردم و اعتماد به نظام سلامت، نیازمند برخورد جدی و اصلاح سازوکارهای قانونی است.

زیرمیزی؛ تخلفی فراتر از دریافت یک مبلغ اضافی

زیرمیزی تنها دریافت وجه خارج از تعرفه نیست، بلکه در بسیاری از موارد به عنوان عاملی برای ایجاد نابرابری در دسترسی به خدمات درمانی مطرح می‌شود. زمانی که بیمار برای انجام یک عمل جراحی، دریافت نوبت یا ارائه خدمت درمانی با درخواست مبلغی خارج از هزینه‌های قانونی مواجه می‌شود، ممکن است در شرایطی قرار گیرد که به دلیل نیاز فوری به درمان، امکان اعتراض یا پیگیری برای او دشوار باشد.

نمایندگان مجلس معتقدند همین شرایط باعث شده برخورد با این تخلف نیازمند قوانین دقیق‌تر باشد؛ چراکه بسیاری از بیماران به دلیل نگرانی از تأخیر در درمان یا ادامه روند پزشکی، از ثبت شکایت خودداری می‌کنند.

مجلس: زیرمیزی را نمی‌توان به همه پزشکان تعمیم داد

اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در بررسی این موضوع تأکید کرده‌اند که تخلف برخی افراد نباید به کل جامعه پزشکی تعمیم داده شود.

حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، با اشاره به بررسی موضوع زیرمیزی در این کمیسیون، اعلام کرده است که دریافت خارج از تعرفه مربوط به همه پزشکان نیست و بیشتر گزارش‌ها در برخی رشته‌های خاص، به‌ویژه برخی حوزه‌های جراحی مطرح شده است.

نمایندگان معتقدند جامعه پزشکی کشور نقش مهمی در ارائه خدمات سلامت دارد و مقابله با تخلفات احتمالی باید به گونه‌ای انجام شود که ضمن حفظ شأن و جایگاه پزشکان، حقوق بیماران نیز تضمین شود.

بررسی موضوع زیرمیزی با حضور وزارت بهداشت

در ماه‌های اخیر، کمیسیون بهداشت و درمان مجلس با حضور مسئولان وزارت بهداشت، موضوع دریافت‌های خارج از تعرفه را بررسی کرده است.

در این جلسات، موضوعاتی مانند نحوه نظارت بر عملکرد مراکز درمانی، فرآیند رسیدگی به شکایت بیماران، مشکلات موجود در قوانین فعلی و راهکارهای افزایش بازدارندگی مورد بحث قرار گرفته است.

وزارت بهداشت نیز بر این موضوع تأکید کرده که مقابله با زیرمیزی تنها از مسیر برخوردهای انتظامی و قضایی امکان‌پذیر نیست و باید مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان در حوزه نظارت، تعرفه‌گذاری، پرداخت‌ها و شفافیت مالی انجام شود.

منصور علیمردانی: قوانین فعلی نیازمند اصلاح است

منصور علیمردانی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با پانا با اشاره به اصلاح مواد تعزیرات حکومتی در حوزه بهداشت و درمان، اظهار کرد: «در مواد تعزیرات حکومتی مرتبط با حوزه بهداشت و درمان، مسائلی مطرح شده که متأسفانه بدون توجه کافی به قانون نظام پزشکی، بیشتر بر جریمه و پلمب تمرکز دارد.»

وی افزود: «این در حالی است که قانون نظام پزشکی ۳۲ نوع مجازات را برای تخلفات انتظامی، تخلفات پزشکی و قصورهای حرفه‌ای تعریف کرده است؛ مجازات‌هایی که تنها به جریمه و پلمب محدود نمی‌شود و طیف گسترده‌تری از برخوردهای قانونی و انتظامی را شامل می‌شود.»

عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس ادامه داد: قانون‌گذار باید با دقت بیشتری به ظرفیت‌های موجود در قانون نظام پزشکی توجه کند و اصلاحات انجام‌شده نباید بدون در نظر گرفتن این ظرفیت‌ها باشد.

مشکل اصلی؛ دشواری اثبات تخلف

یکی از مهم‌ترین چالش‌های مقابله با زیرمیزی، موضوع اثبات تخلف است. بسیاری از بیماران ممکن است ادعای دریافت وجه غیرقانونی داشته باشند، اما در مرحله رسیدگی، ارائه مدارک و مستندات کافی برای اثبات تخلف دشوار باشد.

علیمردانی با اشاره به همین موضوع گفت: «یکی از پیشنهادهای ارائه‌شده در اصلاحات قانونی، مربوط به شیوه اثبات زیرمیزی‌هاست؛ چراکه در حال حاضر برای اثبات ادعاها، بیشتر به مستندات مورد مطالبه در دادگاه‌ها توجه می‌شود، در حالی که راه‌های اثبات متعددی وجود دارد.»

وی افزود: «باید از روش‌هایی مانند تحقیق درباره ادعاها و شهادت شهود نیز استفاده شود؛ زیرا محدود کردن رسیدگی به یک مسیر خاص، فرآیند بررسی پرونده‌ها را دشوار می‌کند.»

پیشنهاد حمایت مالی از گزارش‌دهندگان تخلف

یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی این نماینده مجلس، ایجاد مشوق برای بیمارانی است که تخلفات را گزارش می‌کنند.

علیمردانی بیان کرد: «اگر از شاکی حمایت شود و برای گزارش‌دهی مشوق در نظر گرفته شود، می‌توان در کشف و کاهش تخلفات موفق‌تر عمل کرد. پیشنهاد ما این است که ۵۰ درصد مبلغی که از بیمار دریافت شده، به عنوان جایزه گزارش‌دهی به شاکی پرداخت شود و در مقابل، دو برابر مبلغ دریافتی نیز از فرد متخلف جریمه گرفته شود.»

به گفته این نماینده مجلس، علاوه بر این جریمه، مجازات‌های پیش‌بینی‌شده در قانون نظام پزشکی نیز باید درباره فرد متخلف اعمال شود تا برخوردها اثر بازدارندگی داشته باشد.

آیا افزایش تعرفه‌ها راه‌حل کاهش زیرمیزی است؟

یکی از موضوعاتی که همواره در بحث زیرمیزی مطرح می‌شود، مسئله تعرفه‌های پزشکی و فاصله میان هزینه واقعی ارائه خدمات و تعرفه‌های رسمی است.

برخی کارشناسان معتقدند اصلاح نظام پرداخت، پرداخت منظم مطالبات پزشکان و مراکز درمانی و واقعی‌تر شدن تعرفه‌ها می‌تواند بخشی از زمینه‌های ایجاد تخلف را کاهش دهد.

در مقابل، نمایندگان مجلس تأکید دارند مشکلات اقتصادی نظام سلامت نمی‌تواند توجیهی برای دریافت وجه خارج از قانون باشد و هرگونه دریافت خارج از چارچوب باید با سازوکارهای قانونی بررسی شود.

ضرورت تقویت نظارت بر مراکز درمانی

یکی دیگر از محورهای مورد تأکید مسئولان، افزایش نظارت بر مراکز درمانی دولتی و خصوصی است.

نمایندگان معتقدند نظارت مؤثر باید به گونه‌ای باشد که تخلف پیش از تبدیل شدن به یک رویه، شناسایی و متوقف شود. همچنین بیماران باید مسیر آسان و مطمئنی برای ثبت شکایت داشته باشند و از پیامدهای احتمالی گزارش تخلف نگران نباشند.

لایحه مقابله با زیرمیزی در مسیر بررسی

با توجه به مباحث مطرح‌شده در مجلس، یکی از مسیرهای پیش‌رو، تدوین و ارائه لایحه‌ای جامع برای مقابله با زیرمیزی است؛ لایحه‌ای که بتواند علاوه بر تعیین مجازات‌های مشخص، فرآیند رسیدگی به تخلفات را نیز تسهیل کند.

اکنون مهم‌ترین پرسش این است که پیشنهادهای مطرح‌شده در کمیسیون بهداشت و درمان مجلس تا چه اندازه در اصلاح قوانین موجود اثرگذار خواهد بود و آیا می‌تواند به کاهش دریافت‌های خارج از تعرفه در نظام درمان منجر شود.

موضوع زیرمیزی پزشکان همچنان در نقطه‌ای قرار دارد که نیازمند همکاری سه ضلع اصلی یعنی مجلس، وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی است؛ چراکه مقابله با این پدیده تنها با مجازات امکان‌پذیر نیست و به اصلاح ساختارها، افزایش شفافیت و حمایت از حقوق بیماران نیاز دارد.