ادامه اختلال بانک ها و روایت دیرهنگام بانک مرکزی! / از حمله سایبری تا ایجاد اختلال عمدی برای کنترل بازارها

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، از نخستین ساعات روز 23 خرداد، بروز اختلال در خدمات چند بانک بزرگ کشور، موجی از ابهام و نگرانی را میان مردم ایجاد کرد. کاربران شبکه های اجتماعی، فعالان اقتصادی و حتی برخی کارکنان شعب بانکی، روایت های متفاوتی از علت این اتفاق مطرح می کردند اما نبود اطلاع رسانی شفاف و فوری از سوی بانک مرکزی باعث شد هر روایت غیررسمی با سرعت بیشتری در افکار عمومی منتشر شود.

در این مدت، برخی اختلال را ناشی از حمله سایبری دانستند، عده ای آن را به بروزرسانی سامانه های بانکی نسبت دادند، برخی از هک شدن بانک ها سخن گفتند و گروهی نیز این اتفاق را به سیاست های کنترلی بازار ارز و طلا و دیگر بازارها مرتبط دانستند. آنچه بیش از هر عامل دیگری به گسترش این گمانه زنی ها دامن زد، سکوت چند روزه بانک مرکزی به عنوان متولی نظام پولی کشور بود.

سرانجام بانک مرکزی پس از 7 روز با صدور اطلاعیه ای اعلام کرد اختلال ایجاد شده در بانک های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات، ناشی از حمله سایبری به زیرساخت های ارتباطی این بانک ها بوده و سامانه های حاکمیتی از جمله شتاب و شاپرک هیچ آسیبی ندیده اند. این بانک همچنین شایعات مربوط به ایجاد عمدی اختلال برای کنترل بازار ارز و طلا را «کذب محض» خواند.

با این حال، پرسشی که همچنان بی پاسخ مانده این است که اگر علت اختلال از همان ابتدا مشخص بود، چرا بانک مرکزی این توضیحات را در همان ساعات نخست به صورت شفاف در اختیار مردم قرار نداد؟ چرا رئیس کل بانک مرکزی در روزهای ابتدایی درباره ابعاد این اتفاق با افکار عمومی گفت و گو نکرد تا زمینه برای شکل گیری شایعات و گمانه زنی ها فراهم نشود؟

تجربه سال های اخیر نیز باعث شده بخشی از جامعه نسبت به تکذیب های رسمی با دیده تردید نگاه کند؛ نه الزاماً به این دلیل که تکذیبیه ها نادرست هستند، بلکه به این علت که در برخی رخدادها، اطلاع رسانی رسمی با تأخیر انجام شده یا روایت ها در ادامه تغییر کرده است. در چنین شرایطی، وقتی اطلاعیه رسمی چند روز پس از آغاز بحران منتشر می شود، ذهنیت افکار عمومی تا حد زیادی شکل گرفته و تغییر آن دشوار خواهد بود.

کارشناسان اقتصادی بارها تأکید کرده اند که بانک مرکزی در دوره های مختلف برای مدیریت نقدینگی و کنترل جریان پول از ابزارهای مختلف بانکی استفاده کرده است، اما تفاوت این اتفاق با تجربه های گذشته، همزمانی اختلال گسترده خدمات بانکی با نبود اطلاع رسانی سریع و شفاف بود؛ موضوعی که موجب شد بخشی از افکار عمومی میان این دو مسئله ارتباط برقرار کند. ارتباطی که بانک مرکزی در نهایت آن را به طور کامل رد کرد، اما زمانی که بازار و افکار عمومی واکنش خود را نشان داده بودند.

در بحران های اقتصادی و سایبری، نخستین اصل مدیریت افکار عمومی، اطلاع رسانی سریع، دقیق و مستمر است. حتی اگر همه ابعاد یک حادثه هنوز مشخص نباشد، ارائه گزارش های مرحله ای و شفاف می تواند مانع از شکل گیری روایت های غیررسمی و گسترش شایعات شود.

در ماجرای اخیر نیز اگر بانک مرکزی از همان ساعات ابتدایی درباره ماهیت اختلال، روند رفع مشکل و محدوده آسیب ها به صورت مستمر اطلاع رسانی می کرد، شاید فضای شایعه تا این اندازه گسترده نمی شد و بازار نیز واکنش متفاوتی نشان می داد.

اختلال در خدمات چند بانک کشور، صرف نظر از منشأ آن و اینکه چه کسی مسئول جلوگیری از اینگونه حملات تکراری سایبری و مسبوق به سابقه به بانک های کشوراست، به آزمونی برای نظام اطلاع رسانی بانک مرکزی تبدیل شد؛ آزمونی که نشان داد در عصر شبکه های اجتماعی، هزینه سکوت گاهی از خود بحران بیشتر است. اکنون این پرسش همچنان پابرجاست که اگر توضیحات بانک مرکزی زودتر و شفاف تر منتشر می شد، آیا اساساً چنین موجی از شایعات، نگرانی عمومی و التهاب در بازار شکل می گرفت؟