14 ژوئن روز جهانی حمام / افسانه این ماجرا چه بود؟

به گزارش رکنا، ۱۴ ژوئن مصادف با بیست و چهارم خرداد ماه روز جهانی حمام است. این روز به یاد دانشمند و ریاضیدان یونانی ارشمیدس نام‌گذاری شده که در چنین روزی در حمام «اندازه‌گیری حجم اجسام» را کشف کرد.

افسانه این ماجرا از آن قرار است که در 14 ژوئن ریاضیدان، دانشمند یونانی ارشمیدس، روش اندازه گیری حجم جسم را در حالی که در حال حمام گرفتن بود کشف کرد، او با مستغرق ساختن جسم دانست که می توان با دقت اندازه گیری حجم را انجام داد.

ارشمیدس قادر به غلبه بر هیجان خود در برابر این کشف نبود و در حالی که خیابان های سیراکیوز یونان می دوید فریاد ” اوریکا ” ، ” اوریکا ” سر کشید.

افسانه های یونانی می گویند این واقعه دقیقا یک هفته قبل از آغاز تابستان بود. تابستان در 21 ژوئن آغاز شد و یک هفته قبل از آن روز 14 ژوئن بود و این تاریخ به عنوان روز حمام تعیین شد.

داستان تاج طلا و حمام رفتن ارشمیدس و خوشحالی ارشمیدس در حمام به خاطر یافتن راهی برای محاسبه حجم اجسام غیر هندسی بود. یک حجم هندسی مانند مکعب، کره، استوانه و … با اندازه گیری و فرمول های ریاضی قابل محاسبه است اما برای تعیین حجم یک تاج چه کاری می توان کرد؟ هنگامی که ارشمیدس به درون خزینه رفت، متوجه آن شد! میزان جابجایی یا ریختن آب! کافی است شما نیز یک حجم هندسی مانند مکعب درست کرده و آن را مدرج کنید. آنگاه با فرو بردن تاج درون آب و میزان جابجایی آن به حجم تاج پی ببرید. اکنون چگونه می توان فهمید که تاج از طلا ساخته شده است؟ کافی است یک شمش طلا که هم وزن تاج است را به همان طریق در آب فرو کنید.

با این کار ارشمیدس فهمید که تاج، آب بیشتری جابجا می کند. یعنی طلای خالص نیست! ظاهرا ارشمیدس این کار را برای شمش نقره نیز تکرار کرد و دید که در این حالت آب بیشتری جابجا می شود و نتیجه گرفت که تاج از مخلوط طلا و نقره ساخته شده است. به نظر شما اگر مطمئن باشیم که تاج فقط مخلوطی از طلا و نقره است، آیا می توان درصد این مخلوط را بدین روش محاسبه کرد؟ در واقع ارشمیدس از مفهوم چگالی یا دانسیته استفاده کرده بود. امروزه می دانیم که چگالی طلا 19.3 گرم بر میلی لیتر یا 19.3 برابر آب است. به همین خاطر در یک چمدان متوسط می توان بیش از یک تن طلا جاسازی کرد. این مقدار برای نقره 10.5 و برای چگال ترین عنصر روی زمین یعنی اسمیم 22.6 است. البته اگر زمان ارشمیدس فلز تنگستن که چگالی آن شبیه طلاست، کشف شده بود، ارشمیدس نیز نمی توانست تقلبی بودن تاج را تشخیص دهد.