رکنا در ۲۳ خرداد؛ بررسی وضعیت کنکور، کودکان کار و بحران آب

سه گزارش رکنا از وضعیت آموزش عالی، کاهش داوطلبان کنکور و تغییر الگوی رشته‌ها، بحران کودکان کار در جهان و ایران با وجود کاهش نسبی و تداوم چالش‌های حمایتی، و همچنین اتلاف ۲۵ تا ۳۰ درصدی آب در شبکه‌های فرسوده کشور را به‌عنوان سه بحران هم‌زمان در حوزه آموزش، اجتماع و زیرساخت‌ها برجسته می‌کند.

کاهش داوطلبان کنکور ۱۴۰۴؛ افت تمایل به آموزش عالی در ایران

تمایل به ورود به آموزش عالی در ایران کاهش یافته و تعداد داوطلبان کنکور ۱۴۰۴ به حدود ۹۸۰ هزار نفر رسیده است. در ترکیب رشته‌ها نیز تغییرات محسوسی دیده می‌شود؛ سهم رشته تجربی از ۳۵ درصد در سال ۱۳۹۰ به ۴۴ درصد رسیده، سهم علوم انسانی تقریباً ثابت مانده و سهم رشته ریاضی از ۲۳ درصد به ۱۳ درصد کاهش یافته است. کارشناسان این روند را زنگ خطری برای آینده علوم پایه و رشته‌های مهندسی می‌دانند؛ به‌ویژه آنکه از هر ۱۰ بیکار در ایران، ۴ نفر دارای مدرک دانشگاهی هستند و ضعف بازار کار بر کاهش انگیزه برای ادامه تحصیل اثر گذاشته است.

ابوالفضل واحدی، معاون آموزشی وزارت علوم، نیز با اشاره به پیامدهای جنگ بر آموزش عالی اعلام کرد بیش از ۳۰ دانشگاه کشور تحت تأثیر قرار گرفته‌اند و مشکلاتی مانند افزایش بیکاری، مهاجرت نخبگان، کاهش تعاملات علمی و افت کیفیت آموزش تشدید شده است. همچنین در دوره آموزش مجازی سال ۱۴۰۵ حدود ۳۰ درصد کلاس‌ها برگزار نشد و ۶۶ درصد دانشجویان و استادان از اختلال اینترنت شکایت داشتند. همزمان جایگاه علمی ایران در تولید مقالات نیز از رتبه ۱۶ به ۱۸ جهان تنزل یافته است.

کاهش جهانی کودکان کار؛ از ۲۴۶ میلیون به ۱۳۸ میلیون نفر

بر اساس آخرین گزارش سازمان ملل، شمار کودکان کار در جهان از ۲۴۶ میلیون نفر در سال ۲۰۰۰ به ۱۳۸ میلیون نفر کاهش یافته است؛ اما سرعت این کاهش برای تحقق هدف حذف کار کودکان کافی نیست. در ایران نیز رویکرد ساماندهی کودکان کار از نگهداری شبانه‌روزی به سمت مدل خانواده‌محور تغییر کرده است. به گفته رئیس سازمان بهزیستی، ۹۵ تا ۹۷ درصد کودکان کار دارای خانواده هستند و به همین دلیل تمرکز بر ارائه خدمات آموزشی، حمایتی و توانمندسازی در مراکز روزانه قرار گرفته است. در سال ۱۴۰۳ بیش از ۱۲ هزار پرونده فعال کودکان کار در بهزیستی ثبت شده که نزدیک به ۱۰ هزار نفر آنها تحت پوشش مراکز روزانه بوده‌اند.

سازمان بهزیستی برای تقویت این رویکرد، بودجه ساماندهی کودکان کار را از ۹۳ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به حدود ۱۳۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ افزایش داده است. با وجود موفقیت‌هایی مانند کاهش کودکان خیابانی در تهران، چالش‌هایی همچون کمبود مراکز در شهرهای کوچک و نبود هماهنگی کامل میان نهادهای مسئول همچنان پابرجاست. کارشناسان معتقدند حل پایدار این معضل نیازمند همکاری گسترده دستگاه‌هایی مانند آموزش و پرورش، شهرداری‌ها، وزارت کشور و کمیته امداد و حرکت به سمت یک نظام یکپارچه ملی حمایت از کودکان است.

اتلاف ۳۰ درصدی آب در شبکه؛ بحران پنهان در دل تنش آبی

با وجود اعلام وزیر نیرو مبنی بر عدم اجرای برنامه جیره‌بندی آب در تابستان، گزارش‌ها نشان می‌دهد یکی از چالش‌های اصلی، هدررفت گسترده آب در شبکه توزیع است؛ به‌طوری‌که حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد آب پیش از رسیدن به مصرف‌کنندگان در مسیر انتقال و توزیع از بین می‌رود. این موضوع در کشوری با تنش آبی مزمن، نشانه‌ای از فرسودگی زیرساخت‌ها و ضعف سرمایه‌گذاری در نوسازی شبکه‌های آب است، به‌ویژه اینکه بسیاری از خطوط انتقال و توزیع قدمتی چند دهه‌ای دارند و نشتی‌های پنهان به‌طور مداوم منابع را هدر می‌دهد.

در چنین شرایطی، تمرکز صرف بر صرفه‌جویی مصرف‌کنندگان کافی نیست و بدون اصلاح زیرساخت‌ها اثر محدودی دارد. کارشناسان تأکید می‌کنند سیاست‌گذاری مؤثر در حوزه آب باید همزمان شامل مدیریت مصرف و کاهش تلفات شبکه باشد؛ در غیر این صورت، فشار اصلی بحران از مدیریت زیرساخت به دوش مردم منتقل می‌شود، رویکردی که عملاً به جای حل مسئله، صورت آن را پاک می‌کند.