سرطان روده در جوانان؛ آیا یک باکتری مقصر است؟
رکنا: پژوهشگران در بررسی افزایش نگرانکننده سرطان روده در جوانان، به نقش احتمالی سم باکتریایی «کولیباکتین» رسیدهاند.
به گزارش رکنا، نتایج نشان میدهد جهشهای ژنتیکی مرتبط با این سم در بیش از نیمی از موارد سرطان زودرس روده دیده شده و قرار گرفتن در معرض آن در دوران کودکی ممکن است خطر ابتلا به سرطان را در سالهای بعد افزایش دهد.
تحقیقات گستردهای در دو سال اخیر (۲۰۲۵-۲۰۲۶) این فرضیه را به شدت تقویت کرده است که سم باکتریایی «کولیباکتین» (Colibactin) میتواند یکی از عوامل کلیدی در افزایش نگرانکننده سرطان روده بزرگ در جوانان زیر ۵۰ سال باشد.
در ادامه، مهمترین یافتههای این پژوهشها را به صورت خلاصه و مستند برایتان مرور میکنیم:
کولیباکتین چیست و چگونه عمل میکند؟
کولیباکتین یک ماده سمی (ژنوتوکسین) است که توسط برخی از سویههای باکتری ای.کولای (E. coli) موجود در روده انسان تولید میشود .
مکانیسم اثر این سم بسیار خاص و خطرناک است:
-
آسیب مستقیم به DNA: کولیباکتین به DNA سلولهای پوشاننده روده حمله کرده و باعث ایجاد شکستهای دو رشتهای (Double-strand breaks) و اتصال عرضی (Interstrand crosslinks) در آن میشود .
-
ایجاد اثر انگشت جهشی: این آسیبها تصادفی نیستند. کولیباکتین الگوهای جهش خاص و منحصربهفردی در DNA ایجاد میکند که دانشمندان از آن به عنوان «امضای جهشی» (Mutational signature) کولیباکتین یاد میکنند (با نامهای فنی SBS88 و ID18) . وجود این الگوها در سلولهای سرطانی، مدرکی قوی بر نقش این سم است.
چرا خطر آن برای جوانان بیشتر است؟
تحقیقات نشان میدهد که زمان مواجهه با این سم، نقشی حیاتی دارد:
-
آسیب در دوران کودکی: پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا، سن دیگو (UC San Diego) با بررسی ژنوم بیماران دریافتند که جهشهای ناشی از کولیباکتین، اغلب مربوط به اوایل دوران کودکی (احتمالاً در دهه اول زندگی) هستند . به عبارت دیگر، آسیب اولیه سالها پیش از تشخیص سرطان در سلولها ایجاد میشود.
-
شیوع بیشتر در جوانان: در مطالعهای بر روی ۹۸۱ بیمار از ۱۱ کشور، این امضای جهشی کولیباکتین در بزرگسالان زیر ۴۰ سال، ۳.۳ برابر بیشتر از افراد بالای ۷۰ سال دیده شد . این تفاوت آماری بسیار چشمگیر است.
-
جهش در ژنهای کلیدی: این سم به طور خاص به ژنهای سرکوبگر تومور مانند APC آسیب میزند. جهش در این ژنها مانند «شروع به کار» موتور سرطان عمل کرده و روند بیماری را دهها سال جلو میاندازد .
چرا این مشکل در حال افزایش است؟
این سوالی است که هنوز پاسخ قطعی برای آن وجود ندارد، اما محققان فرضیههایی را مطرح کردهاند. افزایش موارد سزارین، کاهش شیردهی، استفاده بیشتر از آنتیبیوتیکها و رژیمهای غذایی پر از غذاهای فوقفرآوری شده میتوانند بر میکروبیوم روده تأثیر گذاشته و زمینه را برای رشد باکتریهای مضر فراهم کنند .
تحقیقات در مسیر درمان و پیشگیری
خبر خوب این است که علم تنها به شناخت مشکل بسنده نکرده و به دنبال راهکار است:
-
روشهای تشخیص زودهنگام: تیمهای تحقیقاتی در حال توسعه آزمایشهای مدفوع هستند که میتواند اثر انگشت DNA ناشی از کولیباکتین را حتی سالها قبل از بروز سرطان شناسایی کند .
-
رویکردهای درمانی جدید: یک مطالعه بسیار جدید و امیدوارکننده در سال ۲۰۲۵ از فناوری CRISPRi برای هدف قرار دادن و خاموش کردن ژنهای سازنده این سم در باکتریهای روده استفاده کرده است. نتایج اولیه در مدلهای حیوانی موفقیتآمیز بوده و تومورزایی را کاهش داده است .
چه نکاتی را باید جدی بگیریم؟
از آنجایی که این باکتریها اغلب بدون علامت هستند، آگاهی از علائم هشداردهنده سرطان روده برای همه سنین ضروری است. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، حتماً به پزشک مراجعه کنید:
-
تغییر در عادت دفع (یبوست یا اسهال مداوم).
-
مشاهده خون در مدفوع.
-
کاهش وزن بیدلیل.
-
درد یا ناراحتی مداوم در ناحیه شکم .
در یک جمعبندی کلی، شواهد علمی قوی نشان میدهد که کولیباکتین یک عامل محیطی مهم و تأثیرگذار در افزایش موارد سرطان روده در جوانان است و تحقیقات برای مقابله با آن در حال پیشرفت است
-
فیلم شیر دادن نهنگ به بچه اش
ارسال نظر